yordami so‘zlar – ko‘makchilar bog‘lovchilar yuklamalar stilistikasi

DOCX 37 sahifa 69,1 KB Bepul yuklash

37 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 69,1 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 37

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 37

yordami so‘zlar – ko‘makchilar bog‘lovchilar yuklamalar stilistikasi r e j a: 1. yordamchi so‘zlarning grammatik tabiati. 2. ko‘makchilarning stilistik xususiyatlari. 3. bog‘lovchilarning stilistik xususiyatlari. 4. yuklamalarning stilistik xususiyatlari. 5. o‘zbek tilida yordamchi so‘zlar sinonimiyasi. o‘zbek tilshunosligida ko‘makchilarning funktsional-stilistik xususiyatlari a.pardaev tomonidan monografik yo‘nalishda o‘rganilgan va nomzodlik dissertatsiyasi himoya qilingan. ko‘makchilarning stilistik xususiyatlarini o‘rganishda ana shu tadqiqot materiallaridan foydalanamiz. ko‘makchilar o‘zbek tilshunosligida ushbu tadqiqotga qadar ham o‘rganish ob`ekti bo‘lgan va buning natijasida katta-kichik maqolalardan tortib, monografik yo‘nalishdagi ishlar yuzaga kelgan. jumladan, h.berdiyorovning “hozirgi zamon o‘zbek adabiy tilida so‘ngko‘makchilar” mavzuidagi (samarqand, 1949), x.t.axtamovaning “hozirgi o‘zbek adabiy tilida murakkab analitik so‘ngshakllar” nomli nomzodlik dissertatsiyalari (toshkent,1981), a.n.kononovning “hozirgi o‘zbek adabiy tilida so‘ngko‘makchilar” (toshkent, 1951), sh.shoabdurahmonovning “o‘zbek tilida yordamchi so‘zlar” (toshkent,1953), r.rasulovning “o‘zbek tilida yordamchi so‘zlarning semantik-grammatik xususiyatlari” (toshkent,) t.rustamovning “o‘zbek tilida ko‘makchilar” (toshkent,1995), “sof ko‘makchilar” (toshkent,1991) monografiyalari bevosita o‘zbek tilidagi ko‘makchilarning lingvistik tabiatini o‘rganishga bag‘ishlangan. “o‘zbek tili grammatikasi, i tom. morfologiya” (toshkent, 1975.) akademik …

2 / 37

tarixiy grammatikasi” (toshkent, 1973) singari asarlarda ham ko‘makchilar tadqiqiga doir maxsus bo‘limlar mavjud. bundan tashqari o‘zbek tili tarixi va adabiy til grammatikasini o‘rganishga doir darslik va o‘quv qo‘llanmalarida ham ko‘makchilar borasidagi fikrlar anchagina. u.tursunov, j.muxtorov, sh.rahmatullaevlarning “hozirgi o‘zbek adabiy tili” (toshkent,1992), sh.shoabdurahmonov, m.asqarova, a.hojiev, i.rasulov, x.doniyorovlarning “hozirgi o‘zbek adabiy tili” (toshkent, 1980), g‘.abdurahmonov, a.rustamovlarning “qadimgi turkiy til” (toshkent,1982), j.hamdamovning “o‘zbek tili tarixi. ikkinchi qism.tarixiy morfologiya.ikkinchi bo‘lim” (samarqand, 2003) singari darslik va o‘quv qo‘llanmlari shular jumlasidandir. ko‘makchilarni o‘rganishga bag‘ishlangan ilmiy maqolalar son jihatdan salmoqli bo‘lganligi uchun ularni ma`lum guruhlarga ajratish mumkin. a.a. koklyanovaning “o‘zbek tilida so‘ngko‘makchilar va ko‘makchi otlar”, h.g‘.ne`matovning “xi-xii asr yozma yodgorliklarida ko‘makchilar (“qutadg‘u bilig”, “devonu lug‘otit turk”, “hibatul haqoyiq” materiallari asosida)”, g.f.blagovaning “xv-xvi asrlar eski o‘zbek adabiy tilidagi ko‘makchilar haqida” maqolalari ko‘makchilarni diaxronik, a.g‘ulomovning “ko‘makchili konstruktsiya haqida”, u.tursunovning “o‘zbek tilida so‘ng ko‘makchilar” maqolalari sinxronik yo‘nalishda o‘rganishga bag‘ishlangan bo‘lsa, o‘.saidovning “hozirgi o‘zbek adabiy tilidagi ko‘makchilarning o‘rganilishiga doir” maqolasida esa …

3 / 37

ifodalanishi” ko‘makchilar sintakik munosabatlar doirasida qaralgan. biz ularga zaruriyatga qarab kerakli o‘rinlarda murojaat qilamiz. ammo bu sohada maxsus kuzatishlar olib borgan h.berdiyorov va t.rustamovlarning tadqiqotlariga to‘xtalish joizdir. hozirgi o‘zbek adabiy tilidagi ko‘makchilarni lingvistik tahlil qilishga bag‘ishlangan dastlabki ishlardan biri h.berdiyorovning “hozirgi zamon o‘zbek adabiy tilida so‘ngko‘makchilar” (samarqand, 1949) deb atalgan nomzodlik dissertatsiyasi bo‘lib hisoblanadi. dissertatsion ish ikki qismdan iborat bo‘lib, uning 1-qismida tanlangan mavzuning dolzarbligi, so‘z turkumlarining, jumladan yordamchi so‘zlarning kelib chiqishi, so‘ngko‘makchilarning grammatik va relivatsion ahamiyati hamda ular bilan qo‘shimchalar o‘rtasidagi munosabatlar masalasiga to‘xtalib o‘tilgan. 2-qismida esa bevosita so‘ngko‘makchilarning grammatik tabiati yoritilgan. ular asl, ravish, ravishdosh, chog‘ishtirma so‘z va affiks so‘ngko‘makchilar tarzida guruhlarga bo‘lib o‘rganilgan. ko‘makchi otlar keng yoritilgan. ishning birinchi qismi so‘z turkumlarining, jumladan ko‘makchilarning kelib chiqishini o‘rganishga bag‘ishlangan. dissertatsiya muallifi ta`kidlaydiki, xix asrning bir qancha tilshunoslari (l.nuare, v.vundt, m.myuller) so‘z turkumlarining kelib chiqishi to‘g‘risida gapirganda, fe`l turkumini kishilar tomonidan birinchi martaba qo‘llangan so‘zlar deb hisoblaydilar va fe`ldan …

4 / 37

rining birontasidan hosil bo‘ladilar”. (marr n.ya. izbrannie raboti, t.ii. – m.,1934, s.417. tarjima h.berdiyorovniki). (bh,11), degan fikriga tayanib, “birinchi so‘z, turmushda, ishlab chiqarish protsessida kishilik fikrlashi tomonidan ajratilgan, ya`ni predmetlarning nomini va muhit ko‘rinishlarini, hodisalarini ko‘rsatuvchi ot ekan”, degan xulosaga keladi (bh,12) va yana quyidagilarni aytadi:“umuman biz ayta olamizki, ot, fe`l va olmosh turkumlari til taraqqiyotida sifat, son, ravish va yordamchi so‘zlarga qaraganda eng avval ajralib chiqqan so‘z turkumlaridir”. (bh,12). muallif tadqiqotda o‘zbek tilshunosligida birinchi marta hozirgi o‘zbek adabiy tilida mavjud bo‘lgan ko‘makchilarning o‘zi qo‘shilib kelayotgan so‘zning qanday semantik ma`nolari reallishuviga hamda gapda qanday vazifalarda kelishiga oid nazariy qarashlarini bayon qiladi. bu ko‘makchilarning o‘zbek tilida mavjud bo‘lgan ma`nodosh variantlari to‘g‘risida esa, buni o‘z oldiga asosiy maqsad qilib qo‘ymagani uchun, yo‘l-yo‘lakay mulohaza yuritadi. tilshunoslikda mavjud bo‘lgan an`anaviy usullardan chiqmagan holda biz hozirda “ko‘makchilar” deb o‘rganib kelayotgan til birliklarini oldko‘makchilarga qarama-qarshi ravishda so‘ngko‘makchilar tarzida talqin qiladi. bu qarashlar orasida so‘z turkumlarining, xususan …

5 / 37

turli sintaksistik munosabatlarni bajarib, gapning biror bo‘lagiga bog‘langan holda qo‘llaniladi. so‘ngko‘makchilar mustaqil leksik ma`noga ega bo‘lgan so‘zlardan, mustaqil holda qo‘llana olmasligi, sintagmalarni yoki so‘zlarni birlashtirish, kengaytirish qobiliyatiga ega emasligi, morfologik tomondan ayrim semantik morfemalarga bo‘linmasligi, urg‘uni qabul qilmasligi, gapning biror mustaqil bo‘lagi bo‘lib kelolmasligi bilan ajaralib turadi. ular gapda ishtirok etgan so‘zlarga bog‘lanib kelgandagina atash, sabab, maqsad, fazo kabi qo‘shimcha ma`nolarni ifodalab keladilar. (bh,127). o‘zbek tili, qolaversa turkologiyada ko‘makchilarni o‘rganishga oid ishlar orasida t.rustamovning tadqiqotlari ham sezilarlidir. u ko‘makchilarni o‘rganishga bag‘ishlangan “o‘zbek tilida ko‘makchilar” (toshkent,1965), “sof ko‘makchilar” (toshkent, 1991) singari monografiyalar hamda o‘nlab maqolalar e`lon qilgan. jumladan, uning “hozirgi o‘zbek adabiy tilida ko‘makchilar” monografiyasi ko‘makchilarning hozirgi o‘zbek adabiy tilidagi qo‘llanish xususiyatlari va ularning tasnifiga bag‘ishlangan bo‘lib, yordamchi so‘zlarning ushbu turi tilshunosligimizda qay darajada o‘rganilganilganligi hamda ularning grammatik xususiyatlari boy til materiali asosida tahlil etilgan. materialni yoritishda e.d.polivanov, i.a.batmanov, q.ramazon, h.qayumiy, o.usmon, a.n.kononov, sh.shoabrurahmonov, a.a.koklyanova, u.tursunov, h.berdiyorov, a.abdullaev, v.v.reshetov kabi olimlarning …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 37 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"yordami so‘zlar – ko‘makchilar bog‘lovchilar yuklamalar stilistikasi" haqida

yordami so‘zlar – ko‘makchilar bog‘lovchilar yuklamalar stilistikasi r e j a: 1. yordamchi so‘zlarning grammatik tabiati. 2. ko‘makchilarning stilistik xususiyatlari. 3. bog‘lovchilarning stilistik xususiyatlari. 4. yuklamalarning stilistik xususiyatlari. 5. o‘zbek tilida yordamchi so‘zlar sinonimiyasi. o‘zbek tilshunosligida ko‘makchilarning funktsional-stilistik xususiyatlari a.pardaev tomonidan monografik yo‘nalishda o‘rganilgan va nomzodlik dissertatsiyasi himoya qilingan. ko‘makchilarning stilistik xususiyatlarini o‘rganishda ana shu tadqiqot materiallaridan foydalanamiz. ko‘makchilar o‘zbek tilshunosligida ushbu tadqiqotga qadar ham o‘rganish ob`ekti bo‘lgan va buning natijasida katta-kichik maqolalardan tortib, monografik yo‘nalishdagi ishlar yuzaga kelgan. jumladan, h.berdiyorovnin...

Bu fayl DOCX formatida 37 sahifadan iborat (69,1 KB). "yordami so‘zlar – ko‘makchilar bog‘lovchilar yuklamalar stilistikasi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: yordami so‘zlar – ko‘makchilar … DOCX 37 sahifa Bepul yuklash Telegram