o'zbek tilida omonimiya. omonimlar, omoformalar

DOCX 9 pages 27.5 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 27.5 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

mavzu: o'zbek tilida omonimiya. omonimlar, omoformalar. reja: 1.omonimiya va uning yuzaga kelish sabablari. 2.leksik va grammatik omonimiya. 3. omonim, omografiya, omofoniya va omoforma hodisalari. tildagi barcha so‘zlarning yig’indisiga, so‘z jamg’armasiga vokabulyar deyiladi. har bir tilning vokabulyaridan munosib o‘rin tutgan so‘zlar doimiy ravishda bir-birlari bilan paradigmatik (o‘xshashlik) va sintagmatik (qo‘shnichilik) munosabatlarda bo‘lib turadi. shunga ko‘ra ularni bir necha guruhga bo‘lib yuborish mumkin.so‘zlar aytilishi, yozilishi va ma’nosi jihatidan turlicha guruhlarga birlashishi qonuniy sanaladi. shulardan biri omonimiya (shakldoshlik) hodisasidir. aytilishi va yozilishi jihatidan bir xil, ammo ma’nosiga ko‘ra bir- biridan keskin farqlanib turadigan so‘zlarga omonimlar deyiladi. bu so‘z grekcha homos—bir xil, onuma—nom so‘zlaridan olingan. so‘zlardagi shakldoshlik hodisasiga omonimiya deyiladi. omonimlarda tubandagi ikki jihat uni boshqa shakldoshlik hodisalaridan keskin farqlab turadi. 1.akustik - artikulyatsion tomondan omonim so‘zlar bir xil xossaga ega bo‘ladi, ya’ni o‘xshash talaffuz qilinadi va eshitiladi. masalan: qirq (son) - qirq (harakat), uch (soat)—uch (harakat), ot (nom) —ot (hayvon) —ot (uloqtir) kabi. …

2 / 9

.lug’aviy omonimiya lug’aviy birliklarning ifoda planida o‘zaro bir-biriga teng kelishi sanaladi. ifoda plani teng leksemalar esa omoleksemalar atamasi bilan yuritiladi: o‘t (olov)—o‘t (maysa), tut (daraxt) —tut (ushla), quloq (organizm)—quloq (mushtumzo‘r) kabi. shuningdek, grammatik omonimlar ham farqlanadi. masalan -chi (so‘z yasovchi qo‘shimcha), -chi (yuklama), -ma (ot yasovchi qo‘shimcha), -ma (shakl yasovchi qo‘shimcha). leksik omonimiya hodisasini keltirib chiqaruvchi sabablar sifatida quyidagilarni ko‘rsatish mumkin. 1. ko‘p ma’noli so‘zning ayrim ma’nolari o‘rtasidagi a'loqadorlik yo‘qolib, ular shakldosh so‘zlarga aylanib qolishi mumkin. masalan: dam, tepki, suzmoq kabi. 2. boshqa tillardan kirgan so‘zlar o‘zbek tilidagi so‘zga o‘xshash bo‘lib qolishi kuzatiladi. masalan: bog’ (o‘zbekcha: tugilgan narsa, to‘plash)—bog’ (tojikcha: mevali daraxtlar o‘sgan joy), chor (tojikcha -o‘zbekcha: to‘rt) — chor rossiyasi kabi. 3. substantivatsiya (otlashish), ad’ektivatsiya (sifatlashish) va adverbializatsiya (ravishlashish) hodisalari, ya’ni konversiya yordamida ham omonimlar hosil qilinadi. chaqmoq, quymoq, yigirma, qirq; shayton, tulki, qo‘y, erta, kech kabi. bulardan tashqari tarixan yasalgan optiq, opqa kabi leksemalarda ham omonimlik hodisasi kuzatiladi. …

3 / 9

аrdа аkаdemik v.v.vinogrаdov omonimiyа mаsаlаsigа tilshunoslаr tomonidаn аlohidа аhаmiyаt berilаyotgаnligi, bu mаsаlаni so'z vа uning fonologik, morfemаtik qurilishi, tipologiyаsi, yаsаlish formаlаri, morfonologiyаsi vа sintаgmаtikаsi kаbi umumiy mаsаlаlаr bilаn uzviy bog'liq holdа o'rgаnishgа hаrаkаt qilinаyotgаnligini аlohidа tа'kidlаb o'tgаn edi. omonimiyаning morfologik birliklаrgа hаm xos ekаnligi bugungi kun uchun yаngilik emаs. chunki l.а.bulаxovskiy 1928-yili e'lon qilingаn “из жизни омонимов” nomli mаqolаsidа xuddi shu fikrni ilgаri surgаn edi. muаllif omonimlаrning turli tiplаrini fаrqlаshgа hаrаkаt qilgаn, ulаrni leksik, morfologik, bir xil vа hаr xil morfologik guruhlаrgа аjrаtgаn, tub vа yаsаmа, yаqin vа yаqin bo'lmаgаn tushunchаlаr tаrzidа tаvsiflаngаn¹ v.v.vinogrаdovning “о грамматическое омонимии в современном русском языке” mаqolаsidа ot, sifаt, son turkumlаridа turli formаlаrning shаklаn teng kelib qolish hollаri tаhlil qilingаn vа “shаkliy tenglik” omoformiyа termini bilаn аtаlib, unitom mа'nodаgi omonimiyаdаn fаrqlаsh zаrurligi tа'kidlаngаn.shungа yаqin fikr а.i.smirnitskiyning “некоторые замечания по английской омoнимике” nomli mаqolаsidа hаm ilgаri surilgаn². ¹bulaxovskiyl.a. “из жизни омонимов” 1928. –c.56 ²a.i.smirnitskiy “некоторые замечания …

4 / 9

viy xususiyatini ko'rsatuvchi hodisalardan biri deb ta'kidlaydi.omonimiyа bа'zi olimlar tomonidan sаlbiy hodisа deb bаholаnаdi. аytishlаrichа, omonimiyа fikrni to'g'ri vа tez аnglаshgа xаlаqit berаdi. shu jihаtdаn til uchun ortiqchа yuk deb qаrаlаdi. bu fikrga to'liq qo'shilishimiz qiyin. chunki omonimning yolg'iz o'zi bilаn gаp tuzib, fikr аnglаtish kаmdаn-kаm hollarda uchrаydi. omonimiya asosan mаtn shalida bo'lib, matn esа odаtdа omonimiyа tufаyli yuzаgа kelаdigаn qiyinchilikni bаrtаrаf etаdi. umumаn, omonimiyаning voqe bo'lishi tilning o'z xususiyаti bilаn izohlаnаdi: hаr bir tildа tovushlаr soni sаnoqli, shu tildа ishlаtilаdigаn tovush kombinаtsiyаlаri hаm cheksiz emаs. ikkinchidаn, leksemаlаrning ifodа jihаtidа hаm, mа'no jihаtidа hаm uzluksiz o'zgаrishlаr bo'lib turishi bilаn omonimiyаning pаydo bo'lishi tаbiiy hodisа deb qаrаlishi lozim. ³begmatov e. hozirgi o`zbek adabiy tilining leksik qatlamlari.– toshkent:fan, 1985.– b.24 leksik va grammatik omonimiya so‘zning ifoda planida leksema deb atalishini oldingi ma’ruzalarimizda uqtirib o‘tgan edik. omonimiya hodisasining tayanadigan asosiy nuqtasi ham so‘zning ifoda plani, tashqi tomoni sanaladi. shu ma’noda omonimlarning tahlili ustida …

5 / 9

kldoshlik munosabatlari barham topadi. tush (tush ko‘rmoq-tush (harakat). solishtiring: tushimni aytdim pastga tushdim. o‘zak holatida bir-biriga shakldosh so‘zlarga leksik (lug’aviy) omonimlar deyiladi. grammatik omonimlar esa qo‘shimchalardagi shakldoshlik sanaladi. masalan: o‘zicha -ravish yasayapti; qizcha - kichraytirish otini hosil qilyapti. -don, -siz, -k, -ik, -in, -a, -ar, -i, -ay qo‘shimchalariga ham shunday qarash mumkin. ularni so‘zlarga qo‘shish orqali omonim so‘zlar yasaladi. tilshunos faxri kamol omonimlarni quyidagicha ta'riflaydi: “shakli bir, ma'nosi boshqa-boshqa bo'lgan so'zlar omonimlar gruppasiga kiradi. omonimlar, asosan, bir xil ohangda aytiladi va bir xil shaklda yoziladi”. u o'zining “o'zbek tili leksikasi” nomli ishida omonimlarga kengroq to'xtalgan. masalan, omonimlarni shakllantiruvchi omillardan quyidagilarni alohida ta'kidlaydi. 1. ba'zi bir so'zning ma'no xususiyatlari orasidagi o'zaro munosabatning borgan sari uzoqlashishi natijasida. masalan, kun, oy so'zlari. 2. ma'lum so'z, o'zak– negizdan yangi so'zlar yasalishi natijasida. masalan, oylik – “maosh”, oylik – “reja”. 3. bir tilga ikkinchi bir tildan so'z va termin qabul qilinishi natijasida. masalan, tom – …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'zbek tilida omonimiya. omonimlar, omoformalar"

mavzu: o'zbek tilida omonimiya. omonimlar, omoformalar. reja: 1.omonimiya va uning yuzaga kelish sabablari. 2.leksik va grammatik omonimiya. 3. omonim, omografiya, omofoniya va omoforma hodisalari. tildagi barcha so‘zlarning yig’indisiga, so‘z jamg’armasiga vokabulyar deyiladi. har bir tilning vokabulyaridan munosib o‘rin tutgan so‘zlar doimiy ravishda bir-birlari bilan paradigmatik (o‘xshashlik) va sintagmatik (qo‘shnichilik) munosabatlarda bo‘lib turadi. shunga ko‘ra ularni bir necha guruhga bo‘lib yuborish mumkin.so‘zlar aytilishi, yozilishi va ma’nosi jihatidan turlicha guruhlarga birlashishi qonuniy sanaladi. shulardan biri omonimiya (shakldoshlik) hodisasidir. aytilishi va yozilishi jihatidan bir xil, ammo ma’nosiga ko‘ra bir- biridan keskin farqlanib turadigan so‘zlarga omonimlar de...

This file contains 9 pages in DOCX format (27.5 KB). To download "o'zbek tilida omonimiya. omonimlar, omoformalar", click the Telegram button on the left.

Tags: o'zbek tilida omonimiya. omonim… DOCX 9 pages Free download Telegram