farhod va shirin dostonining timsollar olami

DOCX 14 pages 30.5 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 30.5 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

mavzu: “farhod va shirin” dostonining timsollar olami reja: 1. dostonning yaratilish tarixi. 2. farhod – ilohiy ishq yo‘liga kirgan solik obrazi. 3. dostondagi ramziy timsollar. 4. dostonning badiiy xususiyatlari. alisher navoiy “xamsa”sidagi ikkinchi doston “farhod va shirin” deb atalib, 1484 yilda yozib tugallangan. navoiygacha bu mavzu "xusrav va shirin" shaklida mashhur edi. afsonaning bosh qahramoni xusrav parvez aslida tarixiy shaxs bo‘lib, milodiy 590 yilda taxtga chiqib, 628 yilda o‘z o‘g‘li sheruyaning buyrug‘i bilan o‘ldirilgan eron shohidir. uning oromiy yoki arman qizi shiringa bo‘lgan muhabbati ko‘pgina tarixiy asarlarda qayd etilgan. xususan, alisher navoiyning o‘zi ham “tarixi muluki ajam” asarining sosoniylar tarixiga bag‘ishlangan qismida xusrav parvez haqida ma’lumot beradi. badiiy adabiyotda xusrav va shirin muhabbati haqida birinchi bo‘lib firdavsiy o‘zining "shohnoma" dostonida yozib qoldiradi, nizomiy esa uni alohida ishqiy-sarguzasht doston holiga keltiradi. nizomiyning "xusrav va shirin" dostoni 1340 yilda qutb xorazmiy tomonidan turkiy tilga tarjima qilingan. alisher navoiy bu mavzudagi dostoni uchun …

2 / 14

oladi. doston an’anaviy hamd – allohning maqtovi bilan boshlanadi. dostonda ikkita hamd mavjud. birinchi hamdda alisher navoiy yaratuvchining qudratini ta’riflab, uning irodasi bilan qalamga olmoqchi bo‘lgan g‘oyaviy niyati haqida so‘z yuritar ekan, birinchi misrani arabcha kalima bilan boshlaydi: bihamdik fath abvob ul maoniy, nasib et ko‘ngluma fath o‘lmak oni. ya’ni: ma’nolar eshiklarining ochilishi sening maqtoving bilan va ko‘nglumga ularni zabt etishni nasib qil. keyingi baytlarda navoiy ma’nolar xazinasi qulfiga qo‘lining kalit bo‘lishini, shu vosita bilan barcha umidlariga yetishishni tilaydi, ana shu ma’nolar xazinasidan olam ahlini bahramand qilishni umid qiladi. ikkinchi hamdda shoir yozishga kirishayotgani “farhod va shirin” dostonining umumiy talqini, undagi qahramonlarning muxtasar tavsifini beradi, “dard bog‘i” deb ta’riflangan ishq bilan aloqador barcha hayajon va iztiroblar haqida yozadi. shoir xoliq maqtoviga kirishar ekan, eng avvalo, u inson ko‘nglini ishq gulshani, bu gulshanda esa ishqni xazinaga aylantirganligini madh etadi: ki inson ko‘nglin etti gulshani ishq, bu gulshanning harimin maxzani ishq. a.rustamovning …

3 / 14

ahfuz” (kishilarning yaxshi va yomon amallari, taqdiri azaldan bitib qo‘yilgan taxta) haqida fikr yuritar ekan, inson azaliy qismat ijrochisi ekan, bunga uni gunohkor qilishni qanday izohlash mumkin degan fikrlarni aytadi: va gar ul lavh uza bo‘lsa muharrar, azal taqsimidin bo‘ldi muqarrar. ne dersen bas bu jam’i benavog‘a, gunohe qilmayin qolg‘on balog‘a? keyingi baytlardayoq navoiy bu fikrlarni behuda da’vo deb hisoblab, ruju’ san’ati vositasida bu da’voni inkor qiladi va allohdan unga marhamat qilishini so‘raydi: junundin so‘zga bir dam bo‘lmay ogoh, gar ortuq so‘z dedim, astag‘firulloh. ilohiy, boqmag‘il majnunlug‘umg‘a, karamdin chora qil mahzunlug‘umg‘a. dostonning to‘rtinchi bobi muhammad payg‘ambar (s.a.v) madhiga bag‘ishlangan. bob payg‘ambarning muborak chehrasi tavsifi bilan boshlanib, uning o‘qish va yozish bilan shug‘ullanmaganligi ajoyib badiiy san’atlar vositasida bayon qilib beriladi. xususan, qalam payg‘ambar unga mayl ko‘rsatmaganidan, ya’ni uni qo‘lida tutmaganligidan keyin yoqasini chok qilib, ko‘z yoshlarini to‘kib, afg‘on qilganligi, uning qo‘lini o‘payin deb qancha og‘zini ochmasin, uning orzusi amalga oshmaganligi husni …

4 / 14

fi hamda ulug‘ salaflar nizomiy va dehlaviylar madhini o‘z ichiga oladi. navoiy dastlab qalamga ta’rif berar ekan, uni xusrav parvezning tez uchar qora oti shabdezga, qalamni tutuvchi barmoqlarni shu ot ustidagi chavandozga, barmoq bo‘g‘inlarini chavandozning belbog‘iga, tirnoqlarni esa uning yuziga o‘xshatadi: qalamkim, rahnavardi teztakdur, azaldin manzili favqul falakdur. magar vahm adhamidur tez raftor, ne adham, jardai shabdez raftor. chiqib ustiga barmoq shahsuvori, bo‘g‘un belbog‘iyu tirnoq uzori. hazrat navoiy nizomiyni xazinadorga, uning ma’nolarga to‘la asarlarini xazinalarga o‘xshatib ta’riflaydi. xusrav dehlaviyni u yashagan hindiston bilan bog‘liq holda hindu, to‘ti, bulbul, qaqnus, mushk hidli bulutga o‘xshatadi. “xamsa” yozish an’anasini kurash maydoniga o‘xshatib, o‘zining bugungi kunda nihoyatda mashhur baytlarini yozadi: emas oson bu maydon ichra turmoq, nizomiy panjasig‘a panja urmoq. tutaykim qildi o‘z changini ranja, nekim urdi aning changiga panja. kerak sher ollida ham sheri jangi agar sher o‘lmasa, bori palangi. aynan shu bobdan boshlab 2-3 baytli soqiynomalar berib boriladi. ko‘pincha bu soqiynomalarda shoir …

5 / 14

tish orzusi paydo bo‘lgach, bepoyon durru gavharlar dengiziga cho‘mganligini, ya’ni ko‘p mutolaa qilganligini, tinmay o‘ylaganligini aytadi. dostonni yozishga undagan sabablardan biri o‘zining muhabbati, bu ishqning alam va iztiroblari ekangligini aytib, u tufayli o‘ziga yetishgan azobu uqubatlarni bayon qiladi. shunda unga g‘oyibdan nido kelib, hotif (g‘oyibdan oq fotiha beruvchi) uni yangi bir asarni yozishga ilhomlantirganini, keyin jomiyning oldiga borganida u ham shoirni duo qilib, bu ishda unga oq yo‘l tilaganini yozadi. 9-bob asar rejasini tuzib olgani, turli afsonalar, tarixiy manbalarni ko‘rib chiqqani, shu mavzuda yozilgan dostonlarda yo‘l qo‘yilgan xatolarni tuzatib, o‘z g‘oyalarini qay tarzda ifoda etmoqni niyat qilgani bayonidadir. bunda navoiy yozilajak asari yangi bo‘lishi lozimligini, avval shu mavzuda yaratilgan dostonlarni takrorlamaslik kerakligini ta’kidlaydi: ani nazm etki, tarhing toza bo‘lg‘ay, ulusqa mayli beandoza bo‘lg‘ay. yo‘q ersa nazm qilg‘onni xaloyiq, mukarrar aylamak sendin ne loyiq. xush ermas el so‘ngincha raxsh surmak, yo‘likim, el yugurmishtur yugurmak. dostonning 10-bobi sulton husayn boyqaro ta’rifiga bag‘ishlangan. …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "farhod va shirin dostonining timsollar olami"

mavzu: “farhod va shirin” dostonining timsollar olami reja: 1. dostonning yaratilish tarixi. 2. farhod – ilohiy ishq yo‘liga kirgan solik obrazi. 3. dostondagi ramziy timsollar. 4. dostonning badiiy xususiyatlari. alisher navoiy “xamsa”sidagi ikkinchi doston “farhod va shirin” deb atalib, 1484 yilda yozib tugallangan. navoiygacha bu mavzu "xusrav va shirin" shaklida mashhur edi. afsonaning bosh qahramoni xusrav parvez aslida tarixiy shaxs bo‘lib, milodiy 590 yilda taxtga chiqib, 628 yilda o‘z o‘g‘li sheruyaning buyrug‘i bilan o‘ldirilgan eron shohidir. uning oromiy yoki arman qizi shiringa bo‘lgan muhabbati ko‘pgina tarixiy asarlarda qayd etilgan. xususan, alisher navoiyning o‘zi ham “tarixi muluki ajam” asarining sosoniylar tarixiga bag‘ishlangan qismida xusrav parvez haqida ma’lumot bera...

This file contains 14 pages in DOCX format (30.5 KB). To download "farhod va shirin dostonining timsollar olami", click the Telegram button on the left.

Tags: farhod va shirin dostonining ti… DOCX 14 pages Free download Telegram