birikmali undosh harflar imlosi undoshlarning bo'linishi

DOCX 9 sahifa 22,5 KB Bepul yuklash

9 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 22,5 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 9

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 9

mavzu: birikmali undosh harflar imlosi reja: 1. undoshlarning paydo bo‘lish o‘rniga ko‘ra xususiyatlari. 2. aytilish usuliga ko‘ra bo‘linishi. 3. tovush paychalarining ishtirokiga ko‘ra bo‘linishi. 4. sostaviga ko‘ra bo‘linishi. 5. undosh harflar imlosi ( ch, sh,ng ). i. paydo bo‘lish o‘rniga ko‘ra undoshlar bir necha gruppalarga bo‘linadi: 1. lab undoshlari; 2. til yoki til-tish undoshlari; 3. bo‘g‘in tovushi. 1. lab undoshlarini hosil qilishda lablar bilan yoki tishlarga jipslashuviga yoki yaqinlashuviga ko‘ra lab undoshlari ikkiga bo‘linadi: lab-lab undoshlari: b, m, p, lab-tish undoshlari: f, v. 2. til yoki til-tish undoshlari uch xil bo‘ladi: a) til oldi undoshlari tilning old qismi yuqori tish yoki milkka tomon harakat qilishi natijasida paydo bo‘ladi: t, d, s, z, sh, j, j(dj), ch, n, l, r undoshlari; b) til o‘rta undoshini hosil qilishda tilning o‘rta qismi tanglayga yaqinlashadi; y undoshi. v) til orqa undoshlari tilning orqa qismining yumshoq tanlayga jipslashishi yoki yaqinlashishi natijasida hosil bo‘ladi. bu undoshlar …

2 / 9

aqalishidan hosil bo‘lgan berkilishlarning birdaniga ochilishi natijasida hosil bo‘ladi. 2. sirg‘aluvchi tovushlarni talafuz qilganda nutq organlari havo yo‘lini to‘sadi-yu, lkin orada qolgan kichiki tirqishdan havo siqilib sirg‘anib chiqadi. s, z fonemlarini talaffuz qilganda shunday holat sodir bo‘ladi. natijada sirg‘aluvchi tovushlar hosil bo‘ladi: v, t, z, sh, j, x, g‘, f, y. iii. tovush paychalarining ishtirokiga kщra undoshlar ikkiga bщlinadi: 1. jarangli undoshlar: b, v, z, d, j, dj, g, -, y, m. n 2. jarangsiz undoshlar: p, f, s, t, sh, ch, s, k, q, x, h. undoshlarning jarangli va jarangsizlarga ajratishning sababi shuki, jaranglilarni talaffuz qilgandi, tovush paychalari ishtirok qilib, taranglashadi (tortiladi) va ular orasidagi tor oraliqdan o‘tayotgan havo oqimi tovush paychalarini titratib o‘tadi. jarangsizlarni talaffuz qilganda esa (ularda ovozdorlik sezilmaydi, chunki ular faqat shovqindan iborat) tovush paychalari taranglashmaydi va ular orasidan o‘tayotgan havo oqimi tovush paychalarini titratmay o‘tadi. jaranglilarni talaffuz qilishda ovoz ham ishtirok etadi. shu sababdan eng …

3 / 9

anini (titraganligini) sezish mumkin. jarangsizlarni talaffuz qilganda bunday hol bz bermaydi. 3) jaranglilarni jarangsizlardan farqlash uchun ikki qo‘lning kafti bilan quloqlarni berkitib, undoshlarni sof holda talaffuz qilish kerak. ana shunda jarangli undoshlar talafuzida jarangdorlik, jarangsiz undoshlar talaffuzida jarangdorlik, jarangsiz undoshlar talaffuzida esa shovqin eshitiladi. iv. ovozning ishtirokiga ko‘ra undoshlar sonorlar va shovqinlilarga bo‘linadi. sonorlarda ovoz ancha ko‘p bo‘ladi. shuning uchun ham ular undoshlar ichida ovozliroq bo‘lib, unlilarga yaqin turadi. lekin qisman shovqin ishtirok etgani uchun sonorlar undosh hisoblanadi. o‘zbek tilida sonorlar bersha: m, n, ng (n), l, r. qolgan undoshlarning hammasi shovqinlilar hisoblanadi. demak, shovqinlilar qatoriga jarangsizlar va sonor bo‘lmagan jaranglilar ham kiradi. boshqacha aytganda, jaranglilarning eng ovozdori, ya’ni 5 tasi sonor bo‘lib, qolgan qismi jarangsizlar bilan qo‘shilgan holda shovqinlilarni tashkil qiladi. v. tuzilishiga ko‘ra undoshlar sof va qorishiq bo‘ladi. o‘zbek tilida uchta qorishiq undosh bor. shulardan ch va j(dj) o‘zbek tilining o‘z qadimiy qorishiq tovushlaridan bo‘lib s tovushi esa …

4 / 9

ar-tegmas titrab turishi natijasida hosil bo‘ladi. undoshlar imlosi 8. bb harfi: 1) bobo, bahor, bir, majbur, zarb kabi so`zlarda jarangli portlovchi lab undoshini ifodalash uchun yoziladi; 2) kitob, yuzlab, kelib kabi so`zlar oxirida p aytilsa ham, b yoziladi; 3) qibla, tobla kabi so`zlarda ba`zan v aytilsa ham, b yoziladi. 9. pp harfi paxta, pichoq, opa, tepa, tup, yop kabi so`zlarda jarangsiz portlovchi lab undoshini ifodalash uchun yoziladi. 10. vv harfi: 1) ov, suv, kuyov; ovoz, savol; volida, vatan kabi so`zlarda ovozdor sirg`aluvchi lab undoshini ifodalash uchun yoziladi; 2) avtobus, avtomat kabi o`zlashma so`zlarda v ba`zan f aytilsa ham, v yoziladi. 11. ff harfi: 1) fan, fe`l, futbol, fizika; asfalt, juft; insof, isrof kabi so`zlarda jarangsiz sirg`aluvchi lab undoshini ifodalash uchun yoziladi; 2) fasl, fayz, fotima, fursat kabi so`zlarda f tovushi ba`zan p aytilsa ham, asliga muvofiq f yoziladi. 12. mm harfi moy, muborak, tomon, ilhom kabi so`zlarda ovozdor lab-lab burun …

5 / 9

`hoq, as`hob kabi. 18. jj harfi: 1) jon, jahon, jiyda, tijorat; rivoj, vaj kabi so`zlarda til oldi jarangli qorishiq undoshni ifodalash uchun yoziladi; 2) jurnal, projektor; gijda, ajdar, tiraj kabi o`zlashma so`zlarda til oldi jarangli sirg`aluvchi undoshni ifodalash uchun yoziladi. 19. ch ch harflar birikmasi choy, chevar, chiroyli, chaman; achchiq, uchun, bichiqchi; kuch, kech kabi so`zlarda til oldi jarangsiz qorishiq undoshni ifodalash uchun yoziladi. 20. rr harfi rahmat, rohat, orom, doira, bor, diyor kabi so`zlarda til oldi ovozdor titroq undoshni ifodalash uchun yoziladi. 21. ll harfi lola, loyiq, la`l; iloj, mahal kabi so`zlarda sirg`aluvchi ovozdor yon undoshni ifodalash uchun yoziladi. 22. nn harfi: 1) non, nomus; ona, tana; bilan, tomon kabi so`zlarda til oldi ovozdor burun undoshini ifodalash uchun yoziladi; 2) shanba, yonbosh, jonbozlik; yonma-yon, ko`rinmaslik kabi so`zlarda n tovushi ba`zan m aytilsa ham, n yoziladi. 23. gg harfi gul, go`zal; ega, gugurt; teg, eg kabi so`zlarda til orqa jarangli …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 9 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"birikmali undosh harflar imlosi undoshlarning bo'linishi" haqida

mavzu: birikmali undosh harflar imlosi reja: 1. undoshlarning paydo bo‘lish o‘rniga ko‘ra xususiyatlari. 2. aytilish usuliga ko‘ra bo‘linishi. 3. tovush paychalarining ishtirokiga ko‘ra bo‘linishi. 4. sostaviga ko‘ra bo‘linishi. 5. undosh harflar imlosi ( ch, sh,ng ). i. paydo bo‘lish o‘rniga ko‘ra undoshlar bir necha gruppalarga bo‘linadi: 1. lab undoshlari; 2. til yoki til-tish undoshlari; 3. bo‘g‘in tovushi. 1. lab undoshlarini hosil qilishda lablar bilan yoki tishlarga jipslashuviga yoki yaqinlashuviga ko‘ra lab undoshlari ikkiga bo‘linadi: lab-lab undoshlari: b, m, p, lab-tish undoshlari: f, v. 2. til yoki til-tish undoshlari uch xil bo‘ladi: a) til oldi undoshlari tilning old qismi yuqori tish yoki milkka tomon harakat qilishi natijasida paydo bo‘ladi: t, d, s, z, sh, j, j(dj), ch, n...

Bu fayl DOCX formatida 9 sahifadan iborat (22,5 KB). "birikmali undosh harflar imlosi undoshlarning bo'linishi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: birikmali undosh harflar imlosi… DOCX 9 sahifa Bepul yuklash Telegram