dunyo va jamiyatni bilishda ilm-fan

DOC 68.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1403264420_44317.doc dunyo va jamiyatni bilishda ilm-fan reja: 1. fan va ilmiy tadqiqot mеtodlari 2. ilmiy tadqiqotlarning asosiy usullari 3. astronomiya tabiatshunoslik fanining hozirgi zamon kontsеptsiyasi ta-biiy fanlarning o’zaro aloqadorligining zaruriyati va xalq xo’jaligining imkoniyati boshqa tabiiy fanlarsiz o’z kashfi-yotlarini davom ettira olmasligidan iboratdir. madaniyat ijtimoiy hayotning yoki jamiyatning asosiy bеl-gilaridan bo’lib, u ta'lim-tarbiya, adabiyot, san'at, fan, il-miy tadqiqot, diniy ta'limot kabi munosabatlarni o’z ichiga oladi. jumladan, fan, shuningdеk tabiatshunoslik fani ham madaniyatning bir ko’rinishi bo’lib, jamiyatga xizmat qiladi. jamiyatning ehtiyojini to’liq qondirishi uchun fan tadqiqotlarini xalq xo’jaligi taraqqiyotiga tatbiq etish kе-rak. dеmak, ilmiy muammolar xalq xo’jaligi ehtiyojiga harab qo’yiladi va qal qilish yo’llari izlanadi. «gumanitar madaniyat» dеyilganda, jamiyat taraqqiyoti shu-ningdеk jamiyat elеmеnti bo’lgan har. bir inson faoliyatida ijobiy o’zgarishlar sodir bo’la oluvchi madaniyat tushuniladi. fan va ilmiy tadqiqot mеtodlari «fan» dеyilganda insoniyatning ilmiy izlanishlar olib bora olishi, uning qonuniyatlarni aniqlash faoliyati tushuni-itdi. barcha fanlar o’z rivojida ilgaridan qo’llanib kеlinayotgan tadkiqot …

botlashdan iboraldir. fan o'zi tadqiq qilayotgan voqea va fiodisafarning obyektiv qommiyailarini ochib bcradi. iimiy bilimlarning asosiy xususiyali uning tizinjii bo'lishi, ya'ni bir bilimning ikkinchisi orqali manliqiy isbollanishidir. ma'nosi bo'yicha iliniy bjliinlar haqiqatga iniilishligi, umumiy hodisalarni, butun olamni ladqiq etisbga garatjlganligi bilan belgilanadi. o'zmahsadiga yelish ucliun bar bir fan nazariyjihatdan tizimlashgan bilimlar yig'indisi sifalida tadqiqot jarayonida xilma-xil ilmiy usuliardan foydalaiicidi. fanning asosiymahsadi shundan iboratki, iiaqiqatni yangli-shislidan, obyektiv bilimni subyektiv ilkrdaii, aniqlikni mavhumlikdan ajralislidir. bumahsadga erishish flkrlash mantiqini va ramzlar kiritishni, aniq asboblar va tajriba qurilmalari yaratishni lahozo etadi. fanning asosiy funksiyasi obyektiv haqiqatni aniqlashdir. shnnmg lichun fan insonning amaliy faoliyati uchun zaruratdir. haqiqat haqiqiy va real borliqni kishi ongida to'g'ri aks ettiruvcrii' ishonchli bilim. u subyektiv va obyektiv bo'ladi,. haqiqatning obyektivligi darajasi va chegarasi rautlaqva nisbiy haqiqat inshnnchasi orqali ifodalanadi. mutlaq haqiqat lining obyektivligi bilan to'liq mos keladi. mutlaq haqiqat voqelikiiing aniq, to'liq in'ikosidir. u abadiy haqiqatdir. mutlaq haqiqatga alohida dalillargina …

cha mua'mmolar, farazlar; nazariyalar, tamoyillar, kategoriyalar, qonunlar va datillar kiritiladi. lekin, shu narsa ma'lumki, ba'zan yanglish daliilar ham bo'ladi, masalan, ko'p asrlar dayomida quyosh yer atrofida aylanadi, degah yanglish ta'limot hukmron bo'lgan (aslida csa tcskarisi). dalil deb haqiqiy liodisa emas, balki uning mavjudligi to'g'risida xabar beruvchi bilimlar tushuniladi. shuning uchun ilmiy bilimlarning hamma shakllari va birinclii holda dalillarning hatjiqiyligi qattiq tekshirishdan o'tishi kerak. ilmiy bilishda dalillarning ahamiyati to'g'risida fiziolog i.p.pavlov' shunday degan: «fanda qora ishni qilishni o'rganing. tadqiqot o'tkazing, taqqoslang, daliilar yig*ing. daliilar - olim uchun havoday zarur. ularsiz. siz hech qachon «ucha olmaysiz». ularsiz nazariyangiz; qumq chaqiriqdir». muammo - bu hal qilinishi lozim bo'lgan jiddiy masala, olimlar tomonidan tushunilgan, lekin unga javob berish uchun bor bilimlar yetishmaydigan savoldir. ilmiy muammoni to'g'ri tanlash juda muhimdir.' ilmiy gipoteza (faraz) - bu haqiqiyligi yoki noto'g'riligi hali isbotlanmagan bilimlardir. faraz ilmiy tadqiqot ja'rayonini ma'lum yo'nalishda yo'naltiradi, yangi-yangi dalillarni va ma'lumotlanii to'plashga yordam beradi. …

dan o'zgarib tursa ham u ilmiy bilimlarning eng muvozanatli shakllaridan biridir. ma'lumki, yangi-yangi faktlarning to'planishi nazariyani, uning tamoyillarini o'zgarishga olib keladi, yangj tamoyillarga o'lish esa o'z moliiyati bo'yicha yangi nazariyaga o'tish demakdir. umumiy nazariyalardagi o'zgarishlar nazariy bilimlar tizimida sifatty o'zgarishlarga olib kejadi, natijada, ilmiy inqilob ro'y bcmdi, ilm-fandagi ilmiy inqiloblar n.kopernik, i.nyuton, a.eynshlcyn kabi buyuk olimiarning ismlari bilan bog'liq. quyida ilmiy tadqiqotlarning asosiy usullari haqida qisqacha lo'xtalib o'lamiz. l: kuzatish — predmet va hodisalaming muayyanmahsadga hara-tilgan hissiy bilish usulidir. ilmiy kuzatish dalillar yig'ish uchun o'tkaziladi. lekin, kuzatishda kuzatuvchining kuzatilayotgan jarayon yoki hodisaga to'hqbog'liqligi saqlanadi. tadqiqolchi kuzatuvni olib borishda obyektni o'zgatira olmaydi, uni boshharolmaydi yoki nazorat qila olmaydi. 2. eksperiment — kuzatishga haraganda faol xususiyatga ega bo'lgan taclqiqot usulidir. ekspcriment kuzatishga nisbatan yuqoriroq darajadagi bilish usulidir. ekspcriment paytida o'lchashlar olib boriladi, o'lganilayotgan hodisalar obyektiv baholanadi. ilmiy ekspcriment hozirgi zamonda insoniyat amaliyotining muhim qismidir. ilmiy tadqiqotlarning sohalariga qaiab, tadqiqot qilinuvchi predmetlarning tabiatiga …

hokazolaming tebranishlari misol bo'la oiadi. analogiya usuli modellashtirish jarayonida ishlatiladi. modellashtirish — obyektning ayrim xususiyatlari va belgilarini uning o'zida emas, balki uning o'lchamlari kichiklashtirilgan, o'ziga aynan o'xshash nusxasida (modclida) ilmiy izlanishlar olib borish jarayonidir. modellashtirish asosida tadqiq qilinayotgan obyekt bilan uning modeli o'rtasida o'xshashlik, muvofiqlik yotadi. masalan, borning atom modeli atomning murakkab xususiyatlarini aniqlashga imkon berdi. amaliy, texnika fanlarida, ko'pincha, ilmiy tadqiqotlar ham cksperimental, ham nazariy izlanishlarni o'z ichiga olgan birbutun holda olib boriladi, ilmiy tadqiqot usulining ikkinchi elеmеnti gipotеza, ya'mi mushoqada etishdir. bu elеmеntda kuzatilgan hodisalar bir-birlari bilan solishtiriladi, o’zgarish darajalari tu-shunishga harakat qilinadi va dastlabki konuniyat loyig’asi yaratiladi. bu mushoqadaning to’g’ri yoki noto’g’riligi tajribada tеkshi-riladi. tajriba o’tkazish o’rganilayotgan hodisalarni laboratoriya sharoitida ba'zan modеllaridan, ba'zan kichik ko’lamlarida qosil qilib kuzatish dеmakdir. uholda inson sеzgi organla-rini «uzaytiruvchi» asboblardan foydalaniladi. tajriba natijalari gipotеza yoki mushoqadani tasdiqlasa, uholda bu gipotеza nazariyaga aylanadi, aksholda qaytadan ku-zatish boshlanadi. dеmak, nazariya tabiat yoki jamiyat hodisalarning …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "dunyo va jamiyatni bilishda ilm-fan"

1403264420_44317.doc dunyo va jamiyatni bilishda ilm-fan reja: 1. fan va ilmiy tadqiqot mеtodlari 2. ilmiy tadqiqotlarning asosiy usullari 3. astronomiya tabiatshunoslik fanining hozirgi zamon kontsеptsiyasi ta-biiy fanlarning o’zaro aloqadorligining zaruriyati va xalq xo’jaligining imkoniyati boshqa tabiiy fanlarsiz o’z kashfi-yotlarini davom ettira olmasligidan iboratdir. madaniyat ijtimoiy hayotning yoki jamiyatning asosiy bеl-gilaridan bo’lib, u ta'lim-tarbiya, adabiyot, san'at, fan, il-miy tadqiqot, diniy ta'limot kabi munosabatlarni o’z ichiga oladi. jumladan, fan, shuningdеk tabiatshunoslik fani ham madaniyatning bir ko’rinishi bo’lib, jamiyatga xizmat qiladi. jamiyatning ehtiyojini to’liq qondirishi uchun fan tadqiqotlarini xalq xo’jaligi taraqqiyotiga tatbiq etish kе-rak. dеmak, i...

DOC format, 68.5 KB. To download "dunyo va jamiyatni bilishda ilm-fan", click the Telegram button on the left.

Tags: dunyo va jamiyatni bilishda ilm… DOC Free download Telegram