borliq tushunchasining falsafiy qarashlari

DOCX 13 pages 50.1 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 50.1 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

mustaqil ish fan: falsafa guruh gb 52-21 mavzu: borliq tushunchasining falsafiy qarashlari bajardi:_________________ qabul qildi:_________________ reja: 1. borliq falsafaning predmeti. 2. borliq va uning mavjudlik shakllari. 3. оlаmning паydо bo’lishi vа evоlyutsiyasi. 4. olamning xilma xilligi va murakkabligi borliq falsafaning predmeti. dars maqsadi talabalarni olamning mohiyati, odamning o’rni, xilma-xilligi, murakkabligi, borliq va uning mavjudlik shakllari, tabiat va jamiyat aloqalari bilan tanishtirish orqali ularning bilim va malakalarini oshirishdan iborat. olam va odam muammolarining tarixiy ildizlari. bu mavzuga oid masalalar olamda odamning mavjudligi va yashashi, hayoti va faoliyati bilan bog’liq holda shakllangan. olam tug’risidagi qarashlar odamzodning tarixi qanchalik qadimiy bo’lsa, shunchalik qadimiydir. siz bilan biz yashayotgan shu dunyo o’zining barcha murakkabligi va muammolari, jozibadorligi va butun go’zalligi bilan yagona olamni tashkil etadi. olam tushunchasi, eng avvalo, odam va uning faoliyati kechadigan makonni aks ettiradi. agar odam bo’lmaganida edi, bu olam haqidagi tasavvurlar ham bo’lmas edi. demak, olam odam bilan mazmundordir. olam uni …

2 / 13

ida qanday? bu falsafiy muammodir. olamda odam yashashi uchun qulay bo’lgan sharoit bo’lmasa-chi? odamlar qahraton sovuq hukmronlik qiladigan doimiy muzliklar bag’rida ham, har doim issiqlik taftidan qovjirab yotuvchi issiq o’lkalarda ham yashashadi-ku. har bir joyda odam o’ziga qulay sharoit yaratib olishga intiladi. odam hayvonlardek tabiatdagi bor narsalardan oziqlanish bilangina chegaralanib qolmasdan, ularni o’ziga moslashtirishga, sovuq bo’lsa — isitishga, hom bo’lsa - pishirishga, issiq bo’lsa — sovutishga intiladi. bu esa odamning olamga moslashishga intilishi oqibatidir. ya`ni, olamni odam o’ziga, o’z ehtiyojlariga moslashtirishga intilib kelgan. shu tarzda odam ham, olam ham takomillashib, er yuzi o’ta «honakilashtirilgan» olamga aylangan. umuman, siz olam deganda nimani tushunasiz? olam, eng avvalo, tor ma`noda bu odam yashaydigan joy. aslida odamzod va hayvonot olami, o’simlik va hasharotlar dunyosi, jismoniy, ruhiy, ma`naviy olam va boshqa shu singari ko’plab tushunchalar bor. ular dunyoda mavjud bo’lgan narsa va hodisalar nomi bilan ataladi. masalan, odamning ruhiy olami uning bilim, tajriba va hayolotini …

3 / 13

ri ichki birligini ifoda etuvchi va ular orqali namoyon bo’luvchi mohiyatdir. olamning asosida bitta mohiyat — substansiya yotadi, deb hisoblovchi ta`limotni monizm deb atashadi. faylasuflar substansiya sifatida biror jismni, hodisani, materiyani, g’oyani yoki ruhni olishgan. substansiya sifatida moddiy jismlarni, materiyani oluvchilar — materialistik monizm tarafdorlari. g’oyani, ruhni oluvchilar esa – idealistik monizm tarafdorlari hisoblanadilar. shuningdek, olamning asosida ham moddiy jism yoki materiya, ham g’oya yoki ruh yotadi deb hisoblovchi faylasuflar dualistlar (dualizm lotincha, dualis — ikkilangan degan tushunchani anglatadi) deb hisoblanadi. arastu, moniy, r. dekart va boshqalar dualistlardir. olamning asosida ko’p substansiyalar yotadi deb hisoblovchilarni esa plyuralizm (lotincha pluralis — ko’pchilik so’zidan olingan) tarafdorlari deb atashadi. olamning asosida yotuvchi mohiyatni ahtarish tarixi ham fanning uzoq o’tmishiga borib taqaladi. masalan, qadimgi hindiston va hitoyda, misr va bobilda, qadimgi o’rta osiyo va yunonistonda ba`zi faylasuflar olamning asosida qandaydir modda yoki muayyan unsur yotadi, deb hisoblashgan. ularning ba`zilari bu unsurni olov, boshqalari suv …

4 / 13

isoblashgan. olamni anglash tug’risida turlicha, hatto bir-biriga qarama-qarshi qarashlar mavjud. bunday qarashlar odamlarning olamga o’z o’lchovlari bilan qarashlari oqibatida paydo bo’ladi. birov uchun olam yahshi va yomon, oppoq va qora ranglardan tashkil topgan, boshqa ranglarning bo’lishini u tasavvuriga ham siqdira olmasligi mumkin. boshqalar esa, olamni hilma-hil rangda, qirralarda ko’radi. ular oq bilan qora oralig’ida oqimtirroq yoki qoraroq ranglar ham bo’lishi mumkinligiga e`tibor qilishadi. olam tushunchasi keng qamrovli va keng yo’nalishli tushuncha bo’lib, ma`lum ma`noda voqelikka tizimli, ya`ni sistemali yondoshishni talab qiladi. masalan, elementar zarrachalar olami tushunchasi odamga ma`lum bo’lgan va hali ma`lum bo’lmagan barcha elementar zarrachalarni qamrab oladi. agar biz yashayotgan butun koinotni elementar zarrachalardan tashkil topgan deb hisoblasak, bu tushuncha butun koinotni ham aks ettirishi mumkin. yoki o’simliklar olami tushunchasini olaylik. bu tushunchaga faqatgina o’simliklar kiradi, hayvonlar va odamlar bu olamdan chetda qoladi. shu nuqtai nazardan olam tushunchasi nisbiy mohiyatga ega. ba`zi kishilar olam deganda barcha narsalarni, jismlarni, hodisalarni …

5 / 13

asida ham fanga asoslangan bir qancha konsepsiyalarda olam o’tkinchi, tabiiy ravishda paydo bo’lgan, degan g’oya ilgari suriladi. bu nuqtai nazarlarda olamning paydo bo’lishidan oldingi holati «hech nima» va «yo’qlik» tushunchalari bilan izohlanadi. angliyalik olim stiven loking «olam vujudga kelmasdan ilgari nima bo’lgan?» degan savolning mantiqsizligini, vaqtning faqatgina kelajakka yo’nalgan oqimini ifodalovchi modeli vositasida asoslashga harakat qilgan. uning fikricha, bu shimoliy qutb nuqtasidan turib qaraganda, hamma nuqtalar faqat janubga olib boradigan holatni eslatadi. bunday holat olamning boshlanqich holatidir. vaqtning kelajakka olib boruvchi yo’nalishigina mavjud bo’lgan holati olamning boshlanishidir. bu holatda o’tmish yo’q, faqat kelajak mavjud. olam haqidagi diniy tasavvurlar uning kelajagi, yaratilishi yoki o’tmishiga oid murakkab masalalarni, asosan, ilohiy qudratning hosilasi sifatida talqin etadi. dinda olamni «bu dunyo» — o’tkinchi olam va «narigi dunyo» — abadiy olamga ajratib tushuntirishadi. bu dunyodagi mashaqqatlari evaziga odam narigi dunyoda rohat-farog’atga muyassar bo’ladi, degan g’oyaga asoslaniladi. fan olam tug’risida o’ziga hos fikr yuritadi. unda olamga …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "borliq tushunchasining falsafiy qarashlari"

mustaqil ish fan: falsafa guruh gb 52-21 mavzu: borliq tushunchasining falsafiy qarashlari bajardi:_________________ qabul qildi:_________________ reja: 1. borliq falsafaning predmeti. 2. borliq va uning mavjudlik shakllari. 3. оlаmning паydо bo’lishi vа evоlyutsiyasi. 4. olamning xilma xilligi va murakkabligi borliq falsafaning predmeti. dars maqsadi talabalarni olamning mohiyati, odamning o’rni, xilma-xilligi, murakkabligi, borliq va uning mavjudlik shakllari, tabiat va jamiyat aloqalari bilan tanishtirish orqali ularning bilim va malakalarini oshirishdan iborat. olam va odam muammolarining tarixiy ildizlari. bu mavzuga oid masalalar olamda odamning mavjudligi va yashashi, hayoti va faoliyati bilan bog’liq holda shakllangan. olam tug’risidagi qarashlar odamzodning tarixi qanchalik qadimi...

This file contains 13 pages in DOCX format (50.1 KB). To download "borliq tushunchasining falsafiy qarashlari", click the Telegram button on the left.

Tags: borliq tushunchasining falsafiy… DOCX 13 pages Free download Telegram