nutq turlari

DOCX 20 pages 61.5 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 61.5 KB

File type DOCX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

esanova.docx 1 mavzu: nutq turlari reja: kirish 3 asosiy qism nutqning ahamiyati va uning turlari 5 nutqning turlarining psixologik tavsiflanishi 11 nutq faolyatining turlari va o`rni 14 xulosa 18 foydalanilgan adabiyotlar 20 2 kirish nutq — tilning fikr ifodalash va almashish jarayonlarida amal qilishi, tilning alohida ijtimoiy faoliyat turi sifatidagi muayyan yashash shakli. nutq deganda uning ogʻzaki (ovozli) va yozma ravishda namoyon boʻlishidagi jarayonlar, yaʼni soʻzlash jarayoni va uning natijasi (xotirada saqlangan yoki yozuvda qayd etilgan nutqiy fikrlar, asarlar) tushuniladi. lingvistik nazariyada nutq tushunchasi muayyan til jamoasida qabul qilingan ifoda vositalari tizimi hisoblangan mavhum til tushunchasiga hamda ijtimoiy borliq (hayot)ning eng harakterli koʻrinishlaridan boʻlgan aniq, bir qadar umumiyroqtil tushunchasiga qaramaqarshi qoʻyiladi. boshqa odamlar xulqatvori va faoliyatiga taʼsir koʻrsatish maqsadida ularga axborot, xabar yetkazishga xizmat qiladigan asl nutq (tashqi nutq), yaʼni gapirish, til belgilarining eshitish aʼzolari tomonidan idrok qilinadigan (ovoz yozib oluvchi uskunalar yordamida qayd etiladigan va qayta takrorlanadigan) artikulyasiyasi tarzida …

2 / 20

-aralashuv vazifasidan tashqari yana boshqa vazifalar, chunonchi, poetik vazifa ham bajarishi mumkin. nutqning alohida koʻrinishi oʻqishdir. har bir kishining nutq individual, oʻziga xos xususiyatlarga ega boʻladi; vaholanki, asosiy til unsurlari — lugʻat tarkibi va grammatik qurilishi yakka shaxslargagina tegishli boʻlmay, umumnikidir, yaʼni muayyan til jamoasiga umuman taalluqyai boʻladi. nutq kishi tafakkuri, uning ongi bilan chambarchas bogʻliqdir. nutqda kishining oʻy-fikrlari shakllanadi va mavjud boʻladi. nutq tufayli va nutq asosida borliqni umumlashgan holda mavxumiy aks ettirish, individuallik doirasidan chiqib, jamoatchilik mahsuliga aylanadigan mantiqiy tushunchaviy fikrlash mumkin boʻladi. nutq kishi ruhiyatining boshqa jihatlarini, uning sezgilari, idroki, xotirasi, oʻyxayollari, hissiyoti, irodasi va boshqalarning namoyon boʻlishi va amal qilishida, kishi ongining rivojlanishida ham katta ahamiyatga ega. nutq qoʻllanish sohasiga qarab badiiy nutq ilmiy nutq rasmiy nutq kabi shakllarga ega boʻladi. har qanday shaklda va har qanday holatda ham aniklik, ravonlik, soddalik, taʼsirchanlik nutqning eng muhim belgilari boʻlib qolishi kerak. nutqning ahamiyati va uning turlari suhbat …

3 / 20

an eng muhim yutug‘i mehnat faoliyati asosida rivojlangan nutq aloqasi edi. nutq harakatdagi tildir . til - bu so‘zlarni o‘z ichiga olgan belgilar tizimi, ularning ma’nolari va sintaksisi · jumlalar tuziladigan qoidalar to‘plami. bu so‘z belgilar turlaridan biridir, chunki ikkinchisi turli xil rasmiylashtirilgan tillarda mavjud. nazariy faoliyatni belgilovchi og‘zaki belgining obyektiv xususiyati so‘zning ma’nosi bo‘lib, u belgining (bu holda so‘zning) voqelikda ko‘rsatilgan obyektga, uning individual ongda qanday namoyon bo‘lishidan mavhum ravishda munosabatidir. . so‘zning ma’nosidan farqli o‘laroq, shaxsiy ma’no - bu ma’lum bir shaxsning faoliyat tizimida obyekt egallagan joyning ongida aks etishi. agar ma’no so‘zning ijtimoiy ahamiyatga ega xususiyatlarini birlashtirsa, shaxsiy ma’no uning mazmunining subyektiv tajribasidir. tilning quyidagi asosiy funksiyalari ajralib turadi: -ijtimoiy-tarixiy tajribaning mavjudligi, uzatilishi va o‘zlashtirilishi vositasi; -aloqa vositalari (aloqa). birinchi funksiyani bajarib, til obyektlar va hodisalarning o‘rganilgan xususiyatlari to‘g‘risidagi ma’lumotlarni kodlash vositasi bo‘lib xizmat qiladi. til orqali oldingi avlodlar tomonidan olingan atrofdagi dunyo va insonning o‘zi haqidagi …

4 / 20

shsiz qoladi, lug‘at atrofdagi dunyoda va inson faoliyatida sodir bo‘layotgan o‘zgarishlarni aks ettirmaydi va fonetik tuzilmani faqat “nasl” tillar asosida nazariy jihatdan qayta qurish mumkin. tilning quyidagi xususiyatlari ham ajralib turadi: leksik; normativ; kommunikativ. nutq inson faoliyatining muhim elementi bo‘lib, insonga atrofidagi dunyoni o‘rganish, o‘z bilimlari va tajribasini boshqa odamlarga yetkazish, ularni keyingi avlodlarga yetkazish uchun to‘plash imkonini beradi. fikrni ifodalash vositasi bo‘lgan nutq, ontogenezda rivojlanish jarayonida inson tafakkurining asosiy (lekin yagona emas) mexanizmiga aylanadi. nutq faoliyatisiz oliy, mavhum fikrlash mumkin emas. i.p.pavlov ta’kidlaganidek, faqat nutq faoliyati odamga voqelikdan mavhumlash va umumlashtirish imkoniyatini beradi, bu esa inson tafakkurining o‘ziga xos xususiyati hisoblanadi. muloqot shakliga ko‘ra nutq faoliyati og‘zaki (gapirish va tinglashni nazarda tutuvchi) va yozma (yozma va o‘qish) ga bo‘linadi.2 nutq faoliyatining “mahsuldor” turlari - nutq va yozish jarayonida quyidagi aqliy va fiziologik mexanizmlar guruhlari ishtirok etadi: gapning grammatik tuzilishini qurish, semantik xususiyatlar bo‘yicha kerakli so‘zlarni izlash, ma’lum bir tovushni …

5 / 20

tish; nutqning ekspressivligi uning hissiy to‘yinganligi, til vositalarining boyligi, ularning rang-barangligidir. nutqning ta’sirchanligi - bu nutqning o‘ziga xos xususiyati bo‘lib, u boshqa odamlarning fikrlari, his-tuyg‘ulari va irodasiga, ularning e’tiqodlari va xatti-harakatlariga ta’sir qilishdan iborat. muallif nutqi (lot.tor-yaratuvchi) - muallif bevosita o‘zidan o‘z qahramonlarini tavsiflaydigan, ularning harakatlariga baho beradigan, voqealar, sharoit, manzarani tasvirlaydigan so‘zlar. ba’zan asardagi muallif nutqi hikoya qahramonlari va voqealari bilan bog‘lanmaydi. bunday mualliflik yoki boshqacha aytganda, lirik chekinishlarda muallif o‘z fikrlarini ifodalaydi, his-tuyg‘ulari haqida xabar beradi, hikoyasini aniqlaydi va to‘ldiradi. ba’zan muallif o‘z hikoyasi voqealari va qahramonlaridan uzoqlashib, shaxsiy fikr va his-tuyg’ularini ifodalaydi, ularni joylashtirishga o‘tadi. bunday parchalar muallifning chekinishi deb ataladi va ularda asosiy narsa muallifning his- tuyg‘ularini ifodalaydi. muallifga tegishli bo‘lgan iboralar, ular yordamida qahramonlarning to‘g‘ridan-to‘g‘ri nutqi kiritiladi, bu odatda muallif so‘zlari deyiladi. ularning tarkibida nutq, fikr, his-tuyg‘ular fe’llari ishlatiladi (gapirish, so‘rash, e’tiroz bildirish, tasdiqlash, payqash, hayratlanish, g‘azablanish va boshqalar). to‘g‘ridan-to‘g‘ri nutq - bu muallifning (ma’ruzachi …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nutq turlari"

esanova.docx 1 mavzu: nutq turlari reja: kirish 3 asosiy qism nutqning ahamiyati va uning turlari 5 nutqning turlarining psixologik tavsiflanishi 11 nutq faolyatining turlari va o`rni 14 xulosa 18 foydalanilgan adabiyotlar 20 2 kirish nutq — tilning fikr ifodalash va almashish jarayonlarida amal qilishi, tilning alohida ijtimoiy faoliyat turi sifatidagi muayyan yashash shakli. nutq deganda uning ogʻzaki (ovozli) va yozma ravishda namoyon boʻlishidagi jarayonlar, yaʼni soʻzlash jarayoni va uning natijasi (xotirada saqlangan yoki yozuvda qayd etilgan nutqiy fikrlar, asarlar) tushuniladi. lingvistik nazariyada nutq tushunchasi muayyan til jamoasida qabul qilingan ifoda vositalari tizimi hisoblangan mavhum til tushunchasiga hamda ijtimoiy borliq (hayot)ning eng harakterli koʻrinishlaridan boʻl...

This file contains 20 pages in DOCX format (61.5 KB). To download "nutq turlari", click the Telegram button on the left.

Tags: nutq turlari DOCX 20 pages Free download Telegram