qadimgi hindistonda falsafiy fikrlarning yuzaga kelishi

DOC 102.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1697373356.doc qadimgi hindistonda falsafiy fikrlarning yuzaga kelishi reja: 1. darshanlar – hind falsafiy sistemalari 2. buddizm 3. astikaga mansub falsafiy ta’limotlar qadimgi hind tarixini olti davrga bo’lishadi: 1) industan aborigenlarining ibtidoiy jamoa tuzumi; 2) ind vohasida xarappi va moxenjo-daro hind old sivilizasiyasi (eramizgacha ikkinchi ming yillikda); 3) er. avv. ikki minginchi yillar o’rtalarida ind va gang vohasiga shimoli-g’arbdan ko’chib kelgan oriylar ibtidoiy qabilalari davri; 4) eramizgacha birinchi ming yillikning birinchi yarmida oriylarning bir-biri bilan kurashgan bronza asri ilk quldorlik davlatlari davri; 5) magadxa davlatining yuksalish davri (eramizgacha birinchi ming yillikning o’rtasi); 6) maurya davlatining yuksalish davri (eamizgacha 322-185 yillar). bu davrlar qadimgi hindistonning siyosiy jihatdan ibtidoiy tuzumdan quldorchilik tuzumiga o’tishi, davlatchiligining shakllanishi; iqtisodiy jihatdan mehnat taqsimotining chuqurlashuvi, xo’jalik faoliyatining tarmoqlashuvi, tovar-pul munosabatlarining paydo bo’lishi; ijtimoiy sohada sosial tabaqalashuvning kelishi; ma’naviy hayotida esa mifologiyaning rivojlanishi va falsafiy sistemalarning yaratila borishi bilan xarakterlanadi. xususan, qadimgi hind jamiyati sosial strukturasi xalqning turmush tarzi, …

ishlari, xunarmandchilik, savdo bilan-vayshlar; og’ir jismoniy ishlar bilan-shudralar shug’ullanishgan. ”braxman” (shavkatli hayot) so’zi qadimgi xindlarning bosh xudolaridan birining nomidan olingan. ”kshatriy” so’zi “kish”-egallamoq, egallash, boshqarish fe’lidan olingan. ”vaysh” sodiqlik, bog’liqlik, degan ma’nolarga ega. ”shudra” so’zining ma’nosi va kelib chiqishi noaniq. dastlabki uchta varna oriylardan tashkil topgan. ular uchun jamiyatda bilim o’choqlari, eshiklari ochiq edi. hokimiyat, boshqaruv ishlari braxmanlar qo’lida bo’lgan. hindistonda falsafagacha bo’lgan fikrlar 3 ta manbada mujassamlashgan: vedalar (veda-muqaddas bilim), maxobxorot (18 kitobdan tarkib topgan epik asar; falsafiy g’oyalar asosan mokshadxarma-qutulish, saqlanish yo’lida, o’z ifodasini topgan), bxagavadgita (ilohiy qo’shiq) va anugite. hozirgi hind faylasufi-aurobindo gxoshning ta’kidlashicha, “maxobxorot”-yakka, indivudual ong emas, milliy ong ijodi. “u xalqning o’zi to’g’risida yozgan poemasidir”. qadimgi hind falsafasi evolyusiyasini to’rtta davrga bo’lishadi. 1.veda davri (er.avv.1500 – 600 y.). bu davr oriylarning joylashishi va ular madaniyatining yoyilishi, “o’rmondagi universitetlar” ning paydo bo’lishi davri. 2.epik davr (er.avv. 600- 200y.) – ilk upanishaddan darshanlar, ya’ni falsafiy sistemalargacha bo’lgan …

lik qilish formulasi) qurbonlik qilishning formulalari, qoidalari to’plami, atxarvaveda (atxarvak afsonaviy koxin nomi) – magiya va qasamlar to’plami. har bir veda adabiyoti samxitlardan, ya’ni matnlardan iborat bo’lgan. xususan, rigvedalar 1028 gimndan tashkil topgan. veda adabiyotining keyingi bo’limi braxmanlar (“braxmana” – braxmanni tushuntirish) bo’lib, ular samxitlarga mifologik tushuntirishlar va marosimlar bayonidan iborat. gimnlarni shoirlar to’qishgan bo’lsa, braxmanlarni kohinlar yaratishgan. braxman tarkibiga aranyaki (“o’rmon kitobi”) kiradi. u o’z uyini tashlab chiqib ketgan tarkidunyochilarga mo’ljallab bitilgan. ular amaliyotchi bo’lishlariga qaraganda, ko’proq aqliy mushohada yurituvchilardir. aynan shular braxmanlar marosimlari bilan upanishadlar falsafasini bog’laydigan bo’g’in bo’lishgan. veda adabiyotining turi bilan hayot kechirish bosqichlari o’rtasida muayyan muvofiqlik bor. xususan, samxitlar vedalarni ustoz uyida o’rganishni boshlagan o’quvchining ta’limi asosini tashkil etadi. braxmanlar oilada yashayotgan va barcha marosimlarni bajarayotgan uy egasi maqomida hayot kechirayotgan inson uchun mo’ljallangan. aranyaki tarkidunyochilar uchun mo’ljallangan, ulardan ma’lum bir vaqtda upanishadlar ajrab chiqqan. u qashshoq sayyoh uchun bitilgan bo’lib, qashshoqlik upanishadlar va umuman, …

onni, surya-osmonni boshqaradi. inson-xudolar ijodi mahsuli, u tabiatning bir bo’lagi. tana o’ladi, jon yashashni davom ettiradi, boshqa tanalarga ko’chib o’tadi; u sansara deb ataladi. dxarma-dastlab qonun va adolatli sud xudosi, keyinchalik qonunning o’zi. har bir varna o’z dxarmasiga ega. insonning hulq-atvori, qurbonlik qilishi, o’z varnasining qonunlariga bo’lgan munosabatiga qarab joni yo quyi, yo yuqori varnaga ko’chib, qayta tug’iladi. boshqacha aytganda, jon uning egasining hulq-atvoriga qarab jazolanadi yoki rag’batlantiriladi. xudoning jondan qasos olishi qonuni karma deb ataladi. vedalarda ifoda etilgan fikrlar mifologik dunyoqarashdan falsafiy dunyoqarashga o’tishni o’zlarida aks ettiradi. vedanga – vedalarning tarkibiy qismi, u smiriti (eslab qolingan), inson tafakkuri mahsuli. unda bilimlar to’plangan. aql-vedalarda yuqori baholangan sifat bo’lib, u odamlarga va xudolarga xos, deb ta’kidlanadi. rigveda xudolari donishmandlardir. ular orasida brixaspati-xudolar ustozi, dxanvatari- shifokor, dxarma-qonun xudosi, sarasvati-notiqlik xudosi; fan va san’at ximoyachisi bo’lgan xudolar ham bor. vedalar davrida dastlabki ilmiy tasavvurlar, xususan, geometrik o’lchamlar, arifmetik hisoblar, xususan o’nlik sanoq sistemasiga …

r mualliflari ismlari yashirilgan, lekin unda real shaxslar, xususan braxmanlar va bilimli kshatriylar harakati sezilib turadi. upanishadlar vedalarga talqinlar bo’lib xizmat qilgan. shuning uchun ham ularni vedanta (vedalar oxiri, yakuni) deb atashgan. keyinchalik bu termin manbaini vedalar tashkil etadigan falsafiy maktabga nisbatan qo’llaniladigan bo’ldi (vedanta falsafiy maktabi). upanishadlarda vedalarda ilgari surilgan fikrlar rivojlantiriladi. masalan, rigvedadagi purusha gimni va kosmogonik gimnlarda ifodalangan dunyoning tuzilishi to’g’risidagi fikrni olaylik. purusha gimnida antropomorfizm g’oyasi aks etadi. ming boshli, ming ko’zli, ming oyoqli purusha gavdasi bilan yerni yopib, o’nta barmog’iga tayanib, ko’kka ilgarilaydi. purusha barcha mavjud narsalarni yaratadi va boshqaradi. bu upanishadlarda yagona boshlang’ich asos-substansiya g’oyasining shakllanishiga turtki beradi va u kosmogonik gimnda aks etgan: “yagona, butun narsa nima edi... uni indra, mitra, varuna, agni ... deb atashadi. borliq yagonadir, donishmandlar uni turlicha atashadi”. upanishadlarda ongning to’rt holati ajratilib, tavsiflanadi: uyg’oqlik, uyqu, chuqur uyqu (tushsiz) va sof ong-turiya. shuningdek, upanishadlarda “hayot nafasi” tushunchasi (pranlar) muhim …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi hindistonda falsafiy fikrlarning yuzaga kelishi"

1697373356.doc qadimgi hindistonda falsafiy fikrlarning yuzaga kelishi reja: 1. darshanlar – hind falsafiy sistemalari 2. buddizm 3. astikaga mansub falsafiy ta’limotlar qadimgi hind tarixini olti davrga bo’lishadi: 1) industan aborigenlarining ibtidoiy jamoa tuzumi; 2) ind vohasida xarappi va moxenjo-daro hind old sivilizasiyasi (eramizgacha ikkinchi ming yillikda); 3) er. avv. ikki minginchi yillar o’rtalarida ind va gang vohasiga shimoli-g’arbdan ko’chib kelgan oriylar ibtidoiy qabilalari davri; 4) eramizgacha birinchi ming yillikning birinchi yarmida oriylarning bir-biri bilan kurashgan bronza asri ilk quldorlik davlatlari davri; 5) magadxa davlatining yuksalish davri (eramizgacha birinchi ming yillikning o’rtasi); 6) maurya davlatining yuksalish davri (eamizgacha 322-185 yillar). bu d...

DOC format, 102.0 KB. To download "qadimgi hindistonda falsafiy fikrlarning yuzaga kelishi", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi hindistonda falsafiy fi… DOC Free download Telegram