neokantchilik falsafasi

DOC 98.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1712994235.doc neokantchilik falsafasi reja: 1. neokantchilikning asosiy oqimlari va xususiyatlari. 2. neokantchilikning fiziologik yо`nalishi namoyondalari ta’limoti. 3. neokantchilikning marburg maktabi namoyandalarining falsafiy qarashlari. tayanch iboralar: neokantchilik, ongning dastlabki ma’lumotlari, fiziologik yо`nalish, margburg maktabi, matematik tabbiyotshunoslik. xix asr о`rtasida germaniyada о`ziga xos intellektual vaziyat vujudga keldi. bunday vaziyat, birinchidan, idealistik falsafiy tizimning buzilishi bilan asoslansa, ikkinchidan, nazariy falsafaning rivojiga tabiiy-ilmiy fanlarning ta’siri kuchayib bormoqda edi, jumladan, fizika, fiziologiya, meditsina va h.k. germaniyada bu davrda kapitalistik munosabatlar rivoji yuqori chо`qqisiga yetib, ishlab chiqarish, harbiy texnika, xabar berish vositalari sohasida rivojlanish jadal sur’atda bormoqda edi. albatta, bunday jarayon о`z vaqtida texnikaviy va tabiiyot fanlarining rivojini talab qilib qо`ymoqda edi. xix asrning ikkinchi yarmida yuzaga kelgan vaziyat shunday ediki, tabiiyot bilimlari jadallik bilan rivojlanib bormoqda edi. ana shu sohadagi natijalarni falsafiy mushohada qilishga sodda fikr yurituvchilar bel bog`ladilar. shunday «faylasuflar» qatoriga byuxner, fogt, moleshott kabilarni kiritishimiz mumkin. xix asrning ikkinchi yarmiga kelib g`arbning kо`pgina …

qmaydi, ular о`z falsafasining asosi qilib olmaydi. u «ong» tushunchasini asos qilib oladi. kant о`zining bilish sohasidagi tadqiqotlarini alohida individning yoki insoniyatning ongini tahlil qilishga qaratmagan, balki mavhum «ong» kategoriyasi ustida ishlagan. demak, libman fikricha, «ong» kategoriyasi dunyoni tushunishni birinchi shartidir, va har qanday fan ob’yektining asosida yotadi. ana shu ong dunyosi о`zining ichki - «immanent» shakllari orqali boshqariladi. ya’ni kaleydoskop о`zining maydonidagi buyumlarni о`zida qanday aks ettirsa, ong ham butun borliqni о`z ichki qonuniyatlari orqali aks ettiradi. biroq libmanning kantdan farqi shundan iboratki, uningcha «narsa о`zida» hissiyotimizning ob’yektiv sababi emas, balki ongning ichki (immanent) g`oyasi bizning bilish dunyomizni о`ziga moslab tuzadi. libman aytadiki, «bahor guli mening ongim nuridan tashqari nima ham bо`lar edi? hech nima» libmanning keyingi ishlarida kant falsafasining idealistik tomoni kо`proq rivojlantirildi. kantning aprior tushuncha tо`g`risidagi g`oyasi libman qarashlarida kosmik, metakosmik mazmun oldi, dunyoning asosiy sababiga aylandi. neokantchilikning fiziologik idealizmi. libman kantning falsafasiga qaytishni uning idealistik ontologiyasidan …

b, nur (chiroq) sifatida qabul qilinadi, terida esa issiqlik hissiyotini uyg`otadi. va aksincha, turli ta’sirlantiruvchilar bir xil hissiyot uyg`otishi mumkin. xuddi ana shu kuzatish va umumlashtirish tabiiyotshunoslar о`rtasida kant bilish nazariyasining subyektiv-idealistik tomoniga katta qiziqish uyg`otdi. demak, ular bundan xato xulosa chiqardilar, ya’ni bizning hissiyotimiz, tajribamiz faqat bizning tuzilishimiz mahsulidir. bizning ichki holatimiz tashqi ta’sirlantiruvchilar natijasida namoyon bо`lishi mumkin, lekin tashqi olam ob’yektlarining haqiqiy tabiati haqida hech qanday ma’lumot bermaydi. bu gnoseologik xulosa kantning bilish nazariyasining fiziologik talqini asosida qabul qilindi. buni yanada aniqroq qilib kо`rsatgan mashhur fiziolog maks fervorn bо`ldi. uning fikricha, tashqi dunyo «aslida bizning sezish organlarimiz orqali qabul qilinuvchi emas, ya’ni hissiyotimiz orqali dunyoni adekvat bila olmaymiz». german gelmgols (1821 - 1894). neokantchilik harakatining vujudga kelishida alohida о`rin tutgan buyuk olmon fiziologi va fizigi german gelmgols bо`ldi. biroq gelmgolsning falsafaga qiziqishi katta edi. tabiatshunos olim sifatida shug`ullangan muammolari uning e’tiborini bilish nazariyasiga qaratdi. bu hissiyotning fiziologik sohasidagi …

ida u hissiyotni tashqi hodisalarning belgisi sifatida qaraydi va shu orqali nafaqat о`xshashlikni, balki narsalar bilan bir xilligini ham inkor qiladi va shu yerning о`zida materialist sifatida u tushunchalar tashqi predmetlarning bizning nerv sistemamizga ta’siri natijasida vujudga keladi, deydi. shunday qilib, gelmgols g`oyani borliqdan, ongni tabiatdan ajratib qо`yadi. g`oya va u aks ettirayotgan ob’yekt ikki har xil dunyoga tegishli, deydi. kantga о`xshab «hodisalar» bilan «narsa о`zida»ni bir biridan ajratib qо`yadi. ana shu qarashni gelmgols 1878 yilda о`zining «idrok faktlari» nomli mashxur ma’ruzasida asoslaydi. gelmgols ta’kidlashicha, bizning hissiyotimiz tashqi ta’sirning xususiyatlari haqida xabar beradi. hissiyot esa belgi hisoblanadi, lekin tasvir emas. tasvirdan ma’lum ma’noda predmet bilan о`xshashlik talab qilinadi. belgidan esa predmet bilan bunday о`xshashlik talab qilinmaydi. shunday qilib, gelmgols predmet bilan uni his qiluvchi subyekt tasavvurining о`xshashligi haqida gnoseologik masalani о`rtaga tashladi. bu masalani u salbiy hal qiladi. uning bunday qarashining mohiyati shundaki, har bir predmetning о`zgarishi hissiyotda ham о`zgarishga …

an ifodalanmaydi, balki predmetlar bizning tushunchamizni ifodalaydi. «bundan shunday xulosa kelib chiqadiki, tajriba predmeti - faqat hodisadir, hech qanday «narsa о`zida» emas. kant bu fikrini aqlni aprior sintetik mulohaza yuritish qobiliyatidan kelib chiqqan holda isbotlashga harakat qilgan. lange esa bu masalada yangi nuqtai nazarni ilgari surdi. fiziologlar ioagann myuller va gelmgolsning fikrini rivojlantirib, langening fikriga kо`ra, kant falsafasining mohiyatini a’zolar hissiyotlarining fiziologiyasi tasdiqlaydi. lange yozadi: «bizning hamma tajribamiz ruhiy tuzilishimiz bilan asoslanadi, qanday his qilsak, shunday his qilishimizga, qanday о`ylasak shunday о`ylashimizga majbur qiladi, boshqacha tuzilishda esa xuddi о`sha predmetlar butunlay о`zgacha tasavvur qilinadi. narsa о`zida esa hech qanday mavjudot tomonidan tasavvur qilinmaydi». shu nuqtai nazardan lange kantning kategoriyalar tо`g`risidagi ta’limotiga о`zgartishlar kiritdi. demak, kategoriyalar sof aqlning mahsuli emas, balki bizning fiziologik, ruhiy tuzilishimizga bog`liq va har qanday tajribadan tashqaridir. shu ma’noda aprior holatlar zaruratdir va har qanday tajribadan tashqaridadir va insonning tuzilishiga bog`liqdir. shundan kelib chiqqan holda, tafakkur aprior …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "neokantchilik falsafasi"

1712994235.doc neokantchilik falsafasi reja: 1. neokantchilikning asosiy oqimlari va xususiyatlari. 2. neokantchilikning fiziologik yо`nalishi namoyondalari ta’limoti. 3. neokantchilikning marburg maktabi namoyandalarining falsafiy qarashlari. tayanch iboralar: neokantchilik, ongning dastlabki ma’lumotlari, fiziologik yо`nalish, margburg maktabi, matematik tabbiyotshunoslik. xix asr о`rtasida germaniyada о`ziga xos intellektual vaziyat vujudga keldi. bunday vaziyat, birinchidan, idealistik falsafiy tizimning buzilishi bilan asoslansa, ikkinchidan, nazariy falsafaning rivojiga tabiiy-ilmiy fanlarning ta’siri kuchayib bormoqda edi, jumladan, fizika, fiziologiya, meditsina va h.k. germaniyada bu davrda kapitalistik munosabatlar rivoji yuqori chо`qqisiga yetib, ishlab chiqarish, harbiy texnika...

DOC format, 98.5 KB. To download "neokantchilik falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: neokantchilik falsafasi DOC Free download Telegram