elementar zarralarni qayd qiluvchi asboblar

PPTX 16 pages 257.2 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 257.2 KB

File type PPTX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

elementar zarralarni qayd qiluvchi asboblar. elementar zarralar. ularning sistematikasi. reja. 1. elementar zarralarni qayd qiluvchi asboblar. 2. elementar zarralar. 3. elementar zarralar sistematikasi. elementar zarralarni qayd qiluvchi asboblar. elementar zarralar,ularning sistematikasi reja: 1. elementar zarralarni qayd qiluvchi asboblar. 2. elementar zarralar. 3. elementar zarralar sistematikasi. atom yadrosining ichki xossalarini o’rganishning yagona yo’li yadroning elementar zarralar va elementar bo’lmagan zarralar bilan to’qnashishini kuzatishdan iborat. bunda zarralar katta kinetik energiyalarga ega bo’lishlari zarur. bunday energiyali zarralar radioaktiv yemirilish vaqtida hosil bo’lmaydi. shuning uchun bunday energiyali zarralar oqimini hosil qilish uchun maxsus qurilmalardan foydalaniladi. juda ham katta kinetik energiyali zarralarni yuzaga keltiruvchi qurilmalarga – tezlatkichlar deyiladi. har qanday tezlatkich – tezlatilayotgan tezlatkichlar turli belgilariga qarab har xil turlarga bo’linadi. to’g’ri ta`sir etuvchi tezlatkichlarda zarralar bir bosqichda tezlatilsa, ko’p karrali ta`sir etuvchi tezlatkichlarda esa ular bir necha bosqichda tezlatiladi. yuqori kuchlanishli tezlatkichlarda zarralar doimiy potensiallar farqida tezlatilsa, induksion tezlatkichlarda esa o’zgaruvchan magnit maydon hosil …

2 / 16

ar manbaidan, tezlatuvchi kamera va tezlatilgan zarralar yo’naltiriladigan nishondan iborat bo’ladi. har qanday tezlatkichlarda tezlatilayotgan zarra oqim yo’nalishidan chiqib ketishga harakat qiladi. shu tufayli, tezlatkichlarda perpendikulyar fokuslash amalga oshiriladi. bunday fokuslash zarraning harakat trayektoriyasiga perpendukulyar yo’nalishda, uning harakati turg’unligini ta`minlaydi. fokuslash maxsus shakldagi magnit maydonlarini tanlash yo’li bilan amalga oshiriladi. o’tgan asrning 50 –yillarga qadar tezlatkichlarda kichik gradiyentli magnit maydonlarning ishlatilishiga asoslangan kuchsiz fokuslashdan foydalanilgan. hozirgi zamon tezlatkichlarida esa katta gradiyentli magnit maydonlarning qo’llanilishiga asoslanagan qattiq yoki ishorasi o’zgaruvchi fokuslash ishlatiladi. tezlatilayotgan zarralarning energiyasi va oqimi intensivligi har qanday tezlatkichlarning asosiy xarakteristikalari qatoriga kiradi. ko’pchilik hollarda intensivlik o’rniga zarralar oqimidagi tok kuchi ishlatiladi. impulsli tezlatkichlarda esa o’rtacha intensivlik va o’rtacha tok kuchi kabi kattaliklardan foydalaniladi. zaryadlangan zarralarni elektrostatik maydonda tezlatish uchun elektrostatik tezlatkichlardan, o’zgaruvchan elektr maydonda zaryadlangan zarralarni tezlatish uchun chiziqli tezlatkichlardan, zaryadlangan zarralarni juda katta energiyagacha tezlatish uchun siklik tezlatkich –siklotronlardan foydalaniladi. undan tashqari tezlatkichlarning o’zgaruvchan magnit maydonli va …

3 / 16

a bir qator koaksial trubkasimon 1,2,3,4,5 … elektrodlar o’rnatiladi, ularga 6 va 7 shinalar orqali yuch generatordan yuqori chastotali o’zgaruvchan kuchlanish beriladi. tezlatiladigan zaryadlangan zarralar ionizatorda hosil bo’ladi va zarralar u yerdan elktrod yordamida tezlatkich trubkasiga tortib olinadi. bunda elektrodga, agar musbat ionlar tezlatilayotgn bo’lsa, manfiy potensial, agar elektronlar tezlatilayotgan bo’lsa, musbat potensial beriladi. tezlatilayotgan zaryadlangan zarralar trubkasimon katoddan chiqib, katod va birinchi trubkasimon elektrod orasidagi fazoga tushadi, ular orasiga yuqori chastotali maydon kuchlanishi qo’yilgan bo’ladi. zaryadlangan zarralar bu elektrodlar orasidagi masofani o’tib tezlashadi, so’ngra 1 trubkaga uchib kiradi, ular bu trubkadan tezlatuvchi yuqori chastotali maydon tebranishlarining yarim davriga teng vaqt ichida tezlanish olmasdan o’tadi. shu tufayli 1 – 2 oraliqda undan zaryadlangan zarralar impul’si o’tayotgan momantda elektr maydon shunday yo’nalgan bo’ladiki, bu yo’nalish yarim davr oldingi 1 - oraliqdagi yo’nalish bilan mos tushadi. shu tufayli zarralar 1 – 2 oraliqda tezlanuvchan harakat qiladi. bu protses 2 – 3 oraliqda, …

4 / 16

ntar zarralarni qayd qilish, ularning to’qnashishlari va o’zaro bir –birlariga aylanishlarini o’rganish uchun mo’ljallanagan qurilmalardir. muhitdan uchib o’tayotgan zarrani faqat uning modda bilan ta`sirlashishi tufayligina qayd qilish mumkin. bunday ta`sirlashuvlarning turli xillari ma`lum. zaryadlangan zarralar muhit orqali o’tgan vaqtlarida muhit atomlarini uyg’otadilar va ionlashtiradilar. bu hodisalar tok impul’slari, yorug’lik chaqnashlari shaklida namoyon bo’ladi. kvantlar modda atomlarini ionlashtirmasa –da, ular bilan ta`sirlashishi tufayli tez elektronlarni hozil qiladilar va bu elektronlar o’z navbatida modda atomlarini ionlashtiradi. neytronlar esa turli xil yadro reaksiyalarini keltirib chiqaradi. bu reaksiyalarda protonlar, zarralar, bo’linish parchalari va boshqa zarralar hosil bo’ladi. bular ham modda atomlarini ionlashtirishi mumkin. zarralar modda orqali o’tgan vaqtlarida ionlashish bilan bog’liq bo’lmagan jarayonlar, masalan, vavilov –cherenkov nurlanishi hosil bo’lishi mumkin. zarralar modda bilan ta`sirlashganda yo’qotgan energiyalari boshqa turdagi energiyaga aylanadi. masalan, muhit atomlariga berilgan energiya issiqlik energiyasiga aylanib, moddaning isishiga olib keladi. mana shu energiya aylanishlaridan foydalangan holda zarralarni qayd qilish mumkin. muhit orqali …

5 / 16

emul’siya va boshqalar kiradi. 2. radiolyumunessent detektorlar, bularning ishlash prinsipida muhit atomlarining uyg’onishi yoki ionlashishi tufayli hosil bo’lgan yorug’lik chaqnashlari(ssintilyatsiya)dan foydalaniladi. bu guruhga turli xil ssintilyatsion sanagichlar va termolyuminessent detektorlar kiradi. 3. cherenkov detektorlari, ularning ishlash prinsipi vavilov–chernkov nurlanishiga asoslangan. 4. kalorimetrik detektorlar, ularning ishlash prinsii nurlanish ta`sirida u o’tgan muhit yoki moddaning isishi effektiga asoslanadi. 5. kimyoviy detektorlar, ularning ishlash prinsipi yadroviy nurlanish tufayli ro’y beradigan kimyoviy reaksiyalardan foydalanishga asoslangan. misol, marganetsli detektor. 6. zaryadli detektorlar, ularda yadroviy nurlanishning moddaga ta`siri tufayli yuaga kelgan elektr maydondan foydalaniladi. 7. radionuqsonli detektorlar, ularning ishlash prinsipi moddalarning radiatsion zararlanishidan foydalanishga asoslangan. zaryadlangan tez zarralarni qayd qiluvchi asboblardan muhimi –vil’son kamerasidir. vil’son kamerasining ishlash prinsipi quyidagicha. zarralarni kuzatish uchun mo’ljallangan fazo suv yoki spirt bug’lariga to’yintirilgan gaz bilan to’ldiriladi. agar gaz hajmini keskin kengaytirilsa, u holda gaz adiabatic sovuydi, bu esa kondensatsiya markazlarida (agar ular shu hajmda mavjud bo’lsa) bug’ning juda mayday tuman …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "elementar zarralarni qayd qiluvchi asboblar"

elementar zarralarni qayd qiluvchi asboblar. elementar zarralar. ularning sistematikasi. reja. 1. elementar zarralarni qayd qiluvchi asboblar. 2. elementar zarralar. 3. elementar zarralar sistematikasi. elementar zarralarni qayd qiluvchi asboblar. elementar zarralar,ularning sistematikasi reja: 1. elementar zarralarni qayd qiluvchi asboblar. 2. elementar zarralar. 3. elementar zarralar sistematikasi. atom yadrosining ichki xossalarini o’rganishning yagona yo’li yadroning elementar zarralar va elementar bo’lmagan zarralar bilan to’qnashishini kuzatishdan iborat. bunda zarralar katta kinetik energiyalarga ega bo’lishlari zarur. bunday energiyali zarralar radioaktiv yemirilish vaqtida hosil bo’lmaydi. shuning uchun bunday energiyali zarralar oqimini hosil qilish uchun maxsus qurilmalardan foy...

This file contains 16 pages in PPTX format (257.2 KB). To download "elementar zarralarni qayd qiluvchi asboblar", click the Telegram button on the left.

Tags: elementar zarralarni qayd qiluv… PPTX 16 pages Free download Telegram