"xorazm maqomlari"

DOCX 29 pages 149.3 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 149.3 KB

File type DOCX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

kurs ishi “musiqa tarixi”fanidan “xorazm maqomlari’’ mavzusida tayyorlagan ishi mundarija. kirish.................................................................................................. asosiy qism........................................................................................ 1.maqom. shashmaqom..................................................................... 2.xorazm maqomlari........................................................................... 3.xorazm va buxoro maqomlarining farqli va o’xshash xususiyatlari 4. toshkent-farg’ona maqomlari......................................................... xulosa. foydalanilgan adabiyotlar. kirish mavzuning dolzarbligi.ulug` ajdodlarimizning yuksak intelektual va ijodiy salohiyati ila yaralgan maqom san’ati mustaqil vatanimiz oliy darajada qadr-qimmat topayotganligining guvohi bo`lmoqdamiz. bu borada o‘zbekiston respublikasining prezidenti, muhtaram shavkat miromonovich mirziyoevning “o‘zbek milliy maqom san’atini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” (17 noyabr 2017 y.) va “xalqaro maqom san’ati anjumanini o‘tkazish to‘g‘risida” (6 aprel, 2018 y.) e’lon qilgan tarixiy qarorlari xalqimiz madaniy hayotini yanada yuksaltirishga xizmat qilishi barobarida jahon hamjamiyatining bu mumtoz san’atga bo‘lgan ijtimoiy e’tiborini yanada orttirdi.ayni paytda jonajon vatanimizda faoliyat ko‘rsatayotgan ko‘plab umumta’lim maktablari hamda o‘rta va oliy maxsus ta’lim muassasalarining o‘quvchi va talabalari bu san’atdan bahramand bo‘lish imkoniga ega bo‘ldilar. bugungi kunda ustozlar ijrosida texnik vosita va nota yozuvlariga muhrlangan maqom namunalari bu mumtoz musiqa san’atini ilmiy-amaliy o‘rganish jarayonlarida …

2 / 29

lgan “og‘zaki” uslub asosidagi ta’lim an’analari talaygina bo‘lib, shulardan ayrimlari haqida to‘xtalib o‘tmoqchimiz. kurs ishimizning maqsadi.ma’lumki, maqomlar o‘tmishdan bizning davrga qadar asosan og‘zaki an’ana tarzida, ya’ni, “ustozdan–shogirdga” vositasi o‘laroq meros yetib keldi. demak, bu san’atni astoydil o‘rganish istagida bo‘lgan har bir talaba, eng avvalo, shu mutaxassislik bo‘yicha ustozga shogird maqomida “bog‘lanishi”ko‘zda tutiladi. bunga madaniyatimiz tarixi guvoh: uzoq o‘tmishdan buyon kasb-hunar o‘rganishga, shu jumladan, san’at turlarini o‘zlashtirishga bel bog‘lagan ota-bobolarimiz birinchi galda shu soha mutaxassisi bo‘lgan ustozga shogird tushish harakatida bo‘lganlar. bil’aks, shogird ko‘zlagan maqsad poyoniga yetolmagan. hazrat navoyning zamondoshi va do‘sti husayn voiz koshifiy bu borada shunday o‘git beradi: ”bilgilkim, har bir ish ustozsiz amalga oshmagay va kimki ustozsiz bir ishni qilur ersa, ul ishning asosi mustahkam bo‘lmag‘ay... kimki, ustozsiz ish boshlagan bo‘lsa, ishi va amali samara qozonmaydi, ustozning etagini tutib shod bo‘l, bir muddat ustodga xizmat qilgin-da, so‘ngra o‘zing ustod bo‘l.ustozdan saboq ola boshlagan har bir talabgor esa shogirdlik …

3 / 29

ga o‘zining sabr-qanoati, samimiy intilishi, sadoqati kabi yaxshi insoniy fazilatlari ila erishishi mumkin. bunda shogirdlikning asos-binosi iroda hisoblanadi. irodat esa samo’ va toat birligidir. “agar samo’ va toat nimadir, deb so‘rasalar, nimaniki ustozi aytsa, uni jon qulog‘i bilan eshitish, uni ko‘ngil bilan qabul qilish va vujud a’zolari orqali amalda ado etishdir, deb ayt. ”ayni vaqtda, musiqa san’atiga ilk odim ham tinglov madaniyati hisoblanadi. boshqacha aytganda, musiqa, eng avvalo, bu – qalb ila tinglay bilish san’atidir. akademik yunus rajabiyning maqom o‘rganish istagida bo‘lgan yangi avlod vakiliga: “ko‘proq diqqat bilan tingla, shunda kuy dilingga ko‘cha boshlaydi” kabi ta’kidli ko‘rsatmasi ham “ustoz-shogird” maktabining muhim tayanchlaridan biriga borib taqaladi. ittifoqo, shogirdlar ustozlari ijrosidagi maqom namunalarini avvalambor yuksak tinglov madaniyati asosida o‘z xotiralariga olib, so‘ngra ularni amaliy ijro ko‘nikmalarida yanada mustahkamlaganlar, alohida iste’dodlilari esa o‘z qobiliyatlari doirasida ijodiy o‘zlashtirganlar. bugungi ta’lim jarayonida maqom nota yozuvlari, shu jumladan,an’anaviy xonandalik va maxsus cholg‘ular (tanbur, dutor, nay, g‘ijjak, …

4 / 29

qalbdan-qalbga “yuqtirilgan”. binobarin, nota yozuvi bu jarayonda o‘ziga xos ko‘makchi manba vazifasini bajarishi o‘laroq zaruriy va qimmatlidir. “ustoz-shogird” an’anasiga binoan yana bir e’tiborli holat:xonanda-shogirdlar maqom aytimlarida qo‘llangan mumtoz she’riyat ( tabriziy, rumiy, hofiz, jomiy, lutfiy, navoiy, fuzuliy, ogahiy va b.) namunalarini yod olgan holda ularni aruz bahrlariga muvofiq “o‘qish” ko‘nikmasiga ega bo‘lishlari – mumtoz talablardandir.fors-tojik va o‘zbek tillarida bitilgan ko‘plab she’riy baytlarning yod olinishi asnosida shogirdlarning xotira kuchi quvvatlangan. shuningdek, maqom aytimlarida qo‘llangan g‘azallarning teran ma’nolarini anglab olinishi ham ijrochilik mohiyatida ahamiyatli hisoblanadi. keyingi bosqichda esa kuy va g‘azal mazmunida mujassam ma’naviy boylikni o‘zaro uyg‘un ifodalanishiga alohida e’tibor qaratilgan. bunda, jumladan, shogird: a) kuy tuzilmasida muhim o‘rin tutgan har bir tovush-parda qiymatini qalban his qilishi o‘laroq ovozga “ko‘chirishi”; b) g‘azal mag‘zini avvalo teran anglab, so‘ngra undagi misralarni aruz bahriga monand alohida burro talaffuz etishi; v) ijro jarayonida kuy va so‘zni uzviy bog‘lashi – ohang va ibora birikmalarida kelgan ma’no urg‘ularini …

5 / 29

mlari va farg‘ona-toshkent maqom yo‘llarining mumtoz ijrochilik an’analari bezavol yetib keldi. makom atamasi arabcha suz bulib, istiqomat “o`rni”, “turar joy” ma’- nolarida keladi. musina istiloxida esa maqom musiqa cholg`ularida kuy va ashulalarni tashkil etadigan tovushlarning joylashadigan o`rni, ya’ni pardalardir. musina risolalarining ba’zilarida maqomlar turlicha ta’riflanadi. x-xiii asr yozma manbalarida maqomlarga noaniq ta’rif beriladi. shuning uchun so`nggi davrda yozilgan musiqa nazariy asarlariga murojaat etamiz. 5 xv asr musiqa nazariyotchisi zaynulobidin xusayniyning “qonun”ida maqomga quyidagicha ta’rif berilgan “sozning dastasiga bog`lanadigan halqasimon tusshugar (so`zma-so`z “qal- qalar”)ni “maqom” deydilar”' bundan kurinadiki, maqom musiqa cholg`ulari dastasiga bog`lanadigan pardalardir. shuning uchun sheroziy va jomiyning risolalarida “maqom” so`zining zkvivalenti sifatida “parda” atama- si ^qo`llaniladi. “biyosul-lug`at” muallifi maqomni shunday ta’riflaydi: “ijro etiladigan kuy va qo`shiqlarning pardasini maqom deydilar” o`tmishda maqomlar turli ma’noda ishlatilib kelingan. maqomning dastlabki ma’nosi - ijro etiladigan kuyning lad asosidir'" o`zbek-tojik xalqlarida, bonnsa xalqlar musiqasida bo`lgani kabi, har bir musiqa asari ma’lum lad uyushmasiga mos …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About ""xorazm maqomlari""

kurs ishi “musiqa tarixi”fanidan “xorazm maqomlari’’ mavzusida tayyorlagan ishi mundarija. kirish.................................................................................................. asosiy qism........................................................................................ 1.maqom. shashmaqom..................................................................... 2.xorazm maqomlari........................................................................... 3.xorazm va buxoro maqomlarining farqli va o’xshash xususiyatlari 4. toshkent-farg’ona maqomlari......................................................... xulosa. foydalanilgan adabiyotlar. kirish mavzuning dolzarbligi.ulug` ajdodlarimizning yuksak intelektual va ijodiy salohiyati ila yaralgan maqom san’ati mustaqil vata...

This file contains 29 pages in DOCX format (149.3 KB). To download ""xorazm maqomlari"", click the Telegram button on the left.

Tags: "xorazm maqomlari" DOCX 29 pages Free download Telegram