grafika

PPTX 34 pages 2.8 MB Free download

34 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.8 MB

File type PPTX

Pages 34

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 34

mavzu: husnixatga o‘rgatishning maqsad va vazifalari, ahamiyati. yozuvlar tarixidan ma’lumot mavzu: grafika haqida umumiy ma’lumot. reja: 1.grafika haqida umumiy ma’lumot? 2.grafima va ularning tarixi? 3.yozuv haqida umumiy ma’lumot? 4.yozuv turlari? 5.o’zbek yozuvi tarixidan? grafika (yun. yogargnke, yogarpo — yozaman, chizaman) (tilshunoslikda ) — 1) u yoki bu yozuvning grafemalarni, tinish belgilari, urgʻu belgisi va boshqalarni oʻz ichiga olgan chizma vositalari yigindisi; fonematik yozuvda grafemalar va fonemalar oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlar tizimi; 2) tilshunoslikning harflar va tovushlar (grafemalar va fonemalar) oʻrtasidagi oʻzaro munosabagni oʻrganuvchi boʻlimi. "grafika." tushunchasi odatda fonematik yozuv (harf-tovush yozuvi)ga nisbatan qoʻllanadi. bu yozuvda 3 jihat farqlanadi: alifbo, grafika. va imlo. bugungi kunda lotin alifbosi, arab yozuvi va kirill yozuvi asosida tuzilgan milliy yozuv tizimlari koʻproq tarqalgan. grafika. haqida fanda mavjud boʻlgan tasavvur (fonemalar va grafemalar oʻrtasida aniq muvofiqlik boʻladigan, har bir grafema bir fonema bildiradigan, har bir fonema esa bir gra-fema orqali ifodalanadigan holat) biron bir yozuvda toʻliq oʻz …

2 / 34

fbosida 26 ta belgi mavjud. ma‘noli qismlarni (morfemalarni) iodalovchi belgilar. masalan,defies (chiziqcha) raqamdan keyin qo‘llanganda tartib son takibidagi “-nchi” (“-inchi”) morfemasini ifodalaniladi – shu morfema defisning referenti bo‘ladi: 5-uy (beshinchi uy), 20-хona (yigirmanchi хona) kabi. biroq, qozon-tovoq, aka-uka kabi juft so‘zlarning yozuvdagi shakllarida defies morfografema emas, orfografik belgi vazifasida qatnashadi (juft so‘zlar orfogrammasiga tegishli bo‘lganligi uchun). simvollar ham o’z grafimasiga ega. simvollar - ilm-fanning ma'lum sohalarida qabul qilingan maxsus ideografik belgilar: a) matematik simvollar - √ (ildiz), - (oluv), + (qo‘shuv), x (ko‘paytiruv), : (bo‘luv), x (iks), x2 (iks kvadrat), ~ (davriylik, uzluksizlik), > (katta), < (kichik) va boshqalar; b) astronomik simvollar - ☼ (quyosh), c (oy), ♂ (mars), ♀ (merkuriy), ch(yupiter), o (venera, zuhra), ђ (saturn) va boshqalar; d) kimyoviy simvollar - o (oltin), c (kumush), o (mis), δ (qo‘rg‘oshin),♀ (simob), ♂ (temir) va boshqalar; e) botanik simvollar - a (androtsey, changchilar), o (bir yillik ¢simlik), o (ikki yillik …

3 / 34

g ichki (ifodalanuvchi) tomoni: o‘zbek tilining chuqur til orqa,portlovchi, jarangsiz “q” fonemasi. ? so’roqning tashqi (ifodalovchi) tomoni -so‘roq belgisining shakli (optic-grafik tasviri) ? grafemasining ichki (ifodalanuvchi) tomoni -so‘roq ohangi (intonema) 8 grafimasining : tashqi (ifodalovchi) tomoni –shu raqamning shakli (optic-grafik tasviri) ichki (ifodalanuvchi) tomoni- “yetti” bilan “to‘qqiz” orasidagi miqdor tushunchasi. shunga ko‘ra birinchi tip grafemalar harfiy belgilar guruhini, ikkinchi va uchinchi tip grafemalar esa noharfiy belgilar guruhini tashkil etadi.yozuvda ishlatiladigan defies, apostrof (tutuq belgisi) ham noharfiy belgilar guruhiga mansubdir. muayyan til yozuvining grafik tizimi ana shunday grafemalar va yana bir qator yordamchi vositalar (signalizatorlar, diakritik belgilar)dan tarkib topadi. shuni alohida ta'kidlash kerakki, grafema y o z u v b i r l i g i, fonema, intonema, aksentema va leksemalar esa t i l b i r l i k l a r i d i r. binobarin, grafema bilan fonema (yoki intonema, leksema) o‘rtasidagi aloqa to‘ppa-to‘g‘ri (bevosita) bo‘lishi mumkin …

4 / 34

ning 20-yillarida fransuz olimi shampalon tomonidan o‘qilgan, xix-asrning 70-90 yillarida evans o‘qigan qadimgi kput surat yozuvlari va semq o‘qigan kipr surat yozuvlari ham misr surat yozuvlari tipiga kiradi. yozuvning eng qadimgi shakli piktografiyadir. bu yozuv asosan amerika indeeslarida aloqa quroli sifatida qo‘llanilgan. chunki ularning til xususiyatlari shunga mos edi. bu yozuv qadimiy bo‘lgani uchun unda ideografik yozuv bilan bir qatorda piktografiyaning ham ayrim elementlari bor. masalan, toshbaqaning rasmi quruqlik tushunchasini ifodalagan, ya’ni shartli belgi vazifasini o‘tagan. chunki quruqlik tushunchasini yozuvda ideografiya bilan berish qiyin edi. mixxat yozuvlarining turli tiplari. bu tip yozuvlar osiyoda qadimda yashagan qator xalqlarning tillarida ishlatilgan (shumer assiro-ovavilon, elom, xala, xet-kappodokiya, fars tillariga moslangan). bu tur yozuvlar xix-asr boshlarida deshifrovka qilina boshlanib, xx-asrning 10-yillarida tugallandi. somiy xalqlarda qayd qilingan va tillariga moslangan harf yozuvining eng qadimgi shakllari. bular finikiy va xalaan yozuvlari (asosiy yodgorliklari xix-asring 60-70-yillarida va xx-asrning 20-ylllarida topilgan). janubiy arab, oramey yozuvlari (qadimgi namunalari xix-asrning …

5 / 34

hliga ma’lum bo‘ladi va ularning grammatik jihatdan o‘rganilishi xix asrda qiyosiy-tarixiy tilshunoslik fanining rivojiga katta yordam ko‘rsatdi. lotin yozuvi (dunyo aholisining 30% ga yaqini foydalanadi) fonetik arab yozuvi (10% ga) grafik-xitoy yozuvi (25% ga yaqin) bo‘g’inli xind yozuvi (20% ga yaqini) qolgan boshqa yozuv sistemalari (yunon, yaxudiy, efiopiya, gruzin, arman yozuvlari va bulardan dunyo aholisining 5% ga yaqini foydalanadi) slavyan-kirill yozuvi (10% ga yaqini) o‘zbek yozuvi tarixi eramizdan avvalgi i ming yillik o‘rtalarida eron, o‘rta osiyo va boshqa o‘lkalarda oromiy yozuvi tarqala boshladi eramizdan oldingi i-iii asrlarda oromoy yozuvi bilan bir qatorda yunon va karoshta yozuvlari ham ishlatilgan. oromiy yozuvi negizida avesto, xorazm, sug’d, kushon, run, uyg’ur yozuvi va boshqa yozuvlar vujudga kela boshladi xorazm yozuvi oromiy yozuvining eng qadimiy an’analari saqlab qolgan yozuvdir. ii asrning oxiri iii asrning boshlarida xorazm shohi chiqargan pullarda xorazm yozuvi uchraydi. v-viii asrlar davomida turkiy xalqlarning o‘rxun-enisoy, ya’ni “turkiy-run” yozuvidan keng foydalanganlar. vii-viii asrlarda …

Want to read more?

Download all 34 pages for free via Telegram.

Download full file

About "grafika"

mavzu: husnixatga o‘rgatishning maqsad va vazifalari, ahamiyati. yozuvlar tarixidan ma’lumot mavzu: grafika haqida umumiy ma’lumot. reja: 1.grafika haqida umumiy ma’lumot? 2.grafima va ularning tarixi? 3.yozuv haqida umumiy ma’lumot? 4.yozuv turlari? 5.o’zbek yozuvi tarixidan? grafika (yun. yogargnke, yogarpo — yozaman, chizaman) (tilshunoslikda ) — 1) u yoki bu yozuvning grafemalarni, tinish belgilari, urgʻu belgisi va boshqalarni oʻz ichiga olgan chizma vositalari yigindisi; fonematik yozuvda grafemalar va fonemalar oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlar tizimi; 2) tilshunoslikning harflar va tovushlar (grafemalar va fonemalar) oʻrtasidagi oʻzaro munosabagni oʻrganuvchi boʻlimi. "grafika." tushunchasi odatda fonematik yozuv (harf-tovush yozuvi)ga nisbatan qoʻllanadi. bu yozuvda 3 jihat farqlana...

This file contains 34 pages in PPTX format (2.8 MB). To download "grafika", click the Telegram button on the left.

Tags: grafika PPTX 34 pages Free download Telegram