o‘rta o‘siyoda tarixiy bilimlarning rivojlanishi

PPTX 28 pages 15.8 MB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 15.8 MB

File type PPTX

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

ilk o‘rta asrlarda o‘rta osiyoda tarixiy bilimlarning rivojlanishi ma’ruzachi o‘qituvchi: pardaxol normamatova 1 tarixiy adabiyotlarda eftalitlar davri va turk xoqonligi tarixining yoritilishi. o‘rta osiyoga arablar bosqini va uning tarixiy bilimlar rivojiga tasiri. narshaxiyning “buxoro tarixi” asarida movarounnahr tarixi. reja: 2 o‘rta osiyo xalqlarining arab xalifaligi tarkibiga kirishi arafasidagi va undan keyingi ahvoli haqida gap borganida, arabcha, forscha va qadimgi turkiy-runiy yozuvlarga murojaat qilamiz. tarixda uch joydan o‘rta osiyo xalqlari tarixiga doir hujjatlar arxivi topilgan: hozirgi turkmanistonning niso shahrida - parfiya davlati (miloddan avvalgi i asr) hujjatlari, tuproqqal’ada (iii asr) xorazm davlati hujjatlari, mug‘ togida (samarqand) so‘g‘diyona hujjatlari (vii asr) topilgan. bundan tashqari, ko’p erlardan juda ko‘plab epigrafik yodgorliklar - toshdagi bitiklar, ro‘zg‘or buyumlari va san’at asarlari topilgan. tarixiy adabiyotlar eftalitlar davri va turk xoqonligi tarixining yoritilishi 3 turklar to’g’risida l.n.gumilyov “qadimgi turklar” asari, f.m.asadov “turklar to’g’risida ilk o’rta asrlarda arab manbashunoslari” o‘rta osiyo tarixidan daliliy ashyolarga boy ma’lumotlarni o‘rta asrda …

2 / 28

ri tarixi" asari ham asosiy manba hisoblanadi. eftalitlar tarixi bilan shug‘ullanuvchilar ko‘pchilikni tashkil etsada, ularning etnik tarkibi, tabiati haqida nuqtai nazar mavjud emas. eftalitlar turli tillarda turlicha nomlanadi: kitoblarda e-da yoki i-da, armanlarda - xeptal, idal, tetal, arablarda - xaytal, yaftal, yunonlarda - adel, eftalit, suriya manbalarida - abdel, eftalit, o‘rta fors tilidagi manbalarda - eftal, xeftal, tojik-fors tilidagi manbalarda - xetal, xaytal. xitoy manbalarda eftalitlarning kelib chiqishi haqida juda ko‘p tahminlar bor, lekin ular bir-biriga qarama-qarshidir. xitoy manbalaridagi ma’lumotlarni quyidagi guruhlarga bo‘lish mumkin: eftalitlar - yuechjilarni bir tarmog‘i; eftalitlar - gaogyuy turk qabilalarini bitta bo‘lagi; v) eftalitlar - geshi (turfon) qabilalaridan kelib chiqqan; g) ular qang‘ vorislaridir. vi asr o‘rtalariga kelib, markaziy osiyoda yirik ko‘chmanchilar davlati - turk xoqonligi tarkib topdi (551-744 yillar). bu davlatning hududi koreyadan to kora dengiz bo‘yigacha, o‘rta osiyo va xitoyni ham o‘z ichiga olar edi. bu davrga oid ma’lumotlar etarli, biroq ular bir-biriga qarama-qarshi …

3 / 28

, jasur va qudratli hoqoni sinnabu yobg‘u bo‘lib, uning qo‘shini ham juda ko‘p edi. turk hoqonliginipg o‘rta osiyoni qo‘lga kiritish niyati oshkor bo‘lgach, eftaliylar o‘zlarining turklar va sosoniylar eroni orasida qolganligini angladilar. sinnabu yobg‘uning juda ko‘p lashkari bo‘lgan eftaliylar bilan urushib, ularning podshosi varzuni o‘ldirdi. u varzuning barcha qo‘shinini, ularning boyligini va mamlakatini qo‘lga kiritdi. eftaliylar yurtining ilgari xusrav 1 tomonidan zabt etilgan qismi bundan mustasno edi. vii asr o‘rtalarida movorounnaxrga faqat bosqinchilik yurishlari bilan cheklangan arablar 704 yilga kelib o‘rta osiyoni batomom bosib olishga qaror qildilar. 704 yilda xuroson noibi etib tayinlangan qutayba ibn muslim 706 yildan movorounnaxrni zabt etishga kirishadi. 709 yilda buxoro, 712 yilda samarqandni bosib oladilar. o‘rta osiyo turli harbiy xiylalar, makrlar yordamida bosib olindi va arablar o‘z siyosati diniy e’tiqotlarini singdirishga harakat qilib katta zulm va shavqatsizliklar o‘tkazdi. 715 yilda farg‘onada qutayba ibn muslim arab jangchilari tomonidan o‘ldiriladi. o‘rta osiyoga arablar bosqini va uning tarixiy …

4 / 28

ndi. xvi asr oxirlariga kelibgina, arab faylasufi ibn xaldun (1332-1406) ilk bor musulmon dunyosida tarixni hikoya qilib berishdan tashqari, voqealarning sababiy bog‘lanishlarini ham, pragmatik bayon (tarixdagi ob’ektiv taraqqiyot qonunlarini ochib bermasdan, voqealarni faqat tashqi bog‘lanishi va izchilligiga qarab tasvirlash) qilib berish va umumdunyo tarixining taraqqiyot qonunlarini belgilash borasida urinib ko‘rdi. ibn xaldun tabiat va insoniyat tarixi o‘rtasida dialektik aloqa mavjudligini isbotlash uchun harakat qilgan edi. shuning uchun ham tanqidiy manbalarda ibn xaldun quyidagi asosiy qoidalarga suyanadi: kishilik jamiyati tarixi ham tabiat hayoti kabi umumiy bo‘lgan muhim qonunlarga bo‘ysunadi va xalqlar hayotida bu qonunlarning nomoyon bo‘lishi tarixiy haqiqatning asosiy mezoni bo‘lib xizmat qiladi. ibn xaldunning qarashlari 200 yilga yaqin vaqt mobaynida sharqshunoslik, tarix va falsafa tarixi sohasida qizg‘in bahslarga sabab bo‘lib keldi. bir qator mualliflar, shuningdek, ayrim taniqli g‘arb sharqshunoslari ixtiyoriy yoki g‘ayri ixtiyoriy tarzda ibn xaldun asarlarining asosiy mazmunini buzib ko‘rsatgan holda buyuk arab mutaffakirini xix-xx asr reaksion sotsiologik ta’limotining …

5 / 28

ishi kerak, davlatlar va dinlarning kelib chiqishini bilishi zarur. at -tabariy abu jafar muhammad (838-923) ning “tarix ar-rasul va –l- mulk” asari o‘z davrda katta shuhratga ega bo‘lgan bo‘lib, 963 yilda balamiy tomonidan fors tiliga tarjima qilingan va qayta ishlangan. u o‘zidan oldin o‘tgan abu-l-xasan ibn muxammad al-madainiy ma’lumotlaridan foydalangan. o‘z navbatida al-madainiy ham o‘zidan oldingi manbalarda berilgan ma’lumotlardan foydalangan. madaniy alohida faktlar asosida uzviy bog‘langan hikoyalar tuzib chiqqan. bu hikoyalar tarixiy asar emas, ko‘proq xalq og‘zaki ijodiyoti namunalariga o‘xshab ketgan. xullas, musulmon tarixshunosligi tarixiy asarlar yaratishda yangi bosqichni boshlab berdi. mazkur davrga oid yana bir muhim manba, bundan ming yil oldin yozilib, bizning kunlargacha etib kelgan nodir qo‘lyozma asar - narshaxiyning “buxoro tarixi” asari. narshaxiy buxoro viloyatida narshax qishlog‘ida tug‘ilgan. uning to‘la ismi abu muhammad ibn ja`far ibn zakariyo ibn xattob ibn sharik (899-960 i) dir. bu asar asosan o‘rta osiyoda arablar istilosi natijasida islom dinining tarqalishi va undan …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘rta o‘siyoda tarixiy bilimlarning rivojlanishi"

ilk o‘rta asrlarda o‘rta osiyoda tarixiy bilimlarning rivojlanishi ma’ruzachi o‘qituvchi: pardaxol normamatova 1 tarixiy adabiyotlarda eftalitlar davri va turk xoqonligi tarixining yoritilishi. o‘rta osiyoga arablar bosqini va uning tarixiy bilimlar rivojiga tasiri. narshaxiyning “buxoro tarixi” asarida movarounnahr tarixi. reja: 2 o‘rta osiyo xalqlarining arab xalifaligi tarkibiga kirishi arafasidagi va undan keyingi ahvoli haqida gap borganida, arabcha, forscha va qadimgi turkiy-runiy yozuvlarga murojaat qilamiz. tarixda uch joydan o‘rta osiyo xalqlari tarixiga doir hujjatlar arxivi topilgan: hozirgi turkmanistonning niso shahrida - parfiya davlati (miloddan avvalgi i asr) hujjatlari, tuproqqal’ada (iii asr) xorazm davlati hujjatlari, mug‘ togida (samarqand) so‘g‘diyona hujjatlari (vii a...

This file contains 28 pages in PPTX format (15.8 MB). To download "o‘rta o‘siyoda tarixiy bilimlarning rivojlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘rta o‘siyoda tarixiy bilimlar… PPTX 28 pages Free download Telegram