электр занжирлар назариясига оид тушунча ва қонуниятлар

DOC 1.7 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1684652638.doc электр занжирлар назариясига оид тушунча ва қонуниятлар режа: 1. электр занжир ва унинг таркибидаги элементлар 2. электр занжирларнинг параметрлари ва уларнинг тавсифлари 3. мужассам (йиғиқ) ва тарқоқ параметрли занжирлар тўғрисида тушунчалар 4. электр занжиридаги элементларнинг ток ва кучланишлари 5. электр юритувчи куч ва ток манбалари 6. электр занжир схемалари (шакллари) 7. электр занжирлар топологияси. схема графи тўгрисида тушунчалар 8. электр схемадаги уланишлар матрицаси 9. электр занжирларига оид қонунлар 10. занжир токларининг тугун тенгламалари (граф-схемалари асосида) 11. занжир граф-схемасининг контур тенгламалари (контурлар матрицаси) электр занжир ва унинг таркибидаги элементлар китобнинг олдинги бобида кўрсатилдики, ҳар қандай электромагнит ҳодиса фазонинг бирор қисмида ҳамда электр ва магнит жараёнларининг чамбарчас боғланган ҳолатида кузатилади. шу сабабли электр (ёки магнит) ҳодисаси энергия ўзгартириши (алмашинуви) жараёни билан боғланган бўлиб, бирор берк контур (траектория, ихтиёрий чизиқли йўл) бўйлаб кузатилади. масалан, магнит майдони (ёки унинг куч чизиқлари) маълум бир мураккаб берк чизиқ билан чекланган бўлиб, ўз йўлида ҳар хил …
2
ит занжири деб аталади. 2. электромагнит жараёнлари электр юритувчи куч, ток ва кучланиш каби тушунчалар ёрдамида ифодаланадиган ҳамда ток ўтиш йўлларини таъминловчи ҳар қандай қурилма ва воситалар тўплами электр занжири деб аталади. аммо электр занжирга доир тўла-тўкис маълумотга эга бўлмасдан туриб, унинг хусусиятларини ўрганиб бўлмайди. ундан ташқари, электр занжирлардаги электромагнит жараёнлари электромеханика назарияси учун фундаментал тушунча ва қоидалар манбаидир. электромагнит энергия манбалари, электромагнит энергиясини ўзгартирувчи ва узатувчи қурилмалар шу энергияни қабул (истеъмол) қилувчи объектлари электр занжирларнинг асосий элементлари ҳисобланади. иссиқлик, кимёвий, ядровий, механик, дарё сувлари ва қуёш энергияларини электромагнит энергиясига айлантириб берувчи генераторлар электромагнит энергия манбалари сифатида хизмат қилади (лотинча: “генератор” - ишлаб чиқарувчи). масалан, иссиқлик энергиясидан фойдаланганда, даставвал сув иситилиб буғга айлантирилади, буғ эса буғ турбинасини катта тезликда айлантиради. ундан олинган механик энергия эса электр генератори орқали электр энергиясига айланади. бундай электр генератори турбогенератор деб аталади. ядровий ва қуёш энергиялари ҳам асосан сув буғи воситасида турбогенераторлар орқали электр энергиясига …
3
лар) деб аталади. электр энергиясини ўзгартиришда эса ҳар хил трансформатор, инвертор, ток тўгрилагич, частота ўзгартиргич ҳамда шу каби аппарат ва асбоблар қатнашади. булар ичида, масалан, энг кўп тарқалган трансформаторлар ёрдамида ўзгарувчи ток ва кучланишларнинг амплитудаларини ихтиёрий миқёсда ўзгартириш мумкин. ярим ўтказгичли тўгрилагич ўзгарувчан токни ўзгармас токка айлантирса, инвертор шунга тескари вазифани бажаради ва ҳ.к. ва ниҳоят, электр энергиясини исте‟мол қилувчи элементларга ўтадиган бўлсак, биринчи навбатда металл симлардан ясалган актив қаршиликларни олишимиз керак. бу қаршиликларда (ёки резисторларда) электр энергияси иссиқлик энергиясига айланади: электр лампалари, электр печлар (ўчоқлар), электр дазмоллари ва сув қайнатгичлари бунга яққол мисол бўла олади. электр истеъмолчиларидан яна бири электр юритгичлар (моторлар, двигателлар) дир. улар электр энергиясини механик энергияга айлантиради. электр энергияси истеъмолчилар ёрдамида энергиянинг яна бошқа турларига (радио орқали – товуш энергиясига, аккумуляторда – кимёвий энергияга ва ҳ.к.) айланиши мумкин. умуман олганда, электр занжир элементлари кўп функционал (яъни кўп вазифа бажарадиган) бўлгани сабабли, улар зиммасига турли талаблар (энергияни …
4
егишлича а ва п ҳарфлар билан белгиланган. агар занжирни 1-2 чизиқ ёрдамида иккига ажратсак, иккита мустақил – актив ва пассив занжирлар чиқади. кўриниб турибдики, қутблар (ёки ташқи занжирга уланувчи симлар) ихтиёрий бўлиши мумкин. масалан, 2-расмда актив учқутблик билан пассив бешқутблик ягона мураккаб занжир ташкил қилганлар. электр занжирларнинг параметрлари ва уларнинг тавсифлари электр занжирларда электр энергиясининг бошқа тур (иссиқлик, ёруғлик, механика, кимё ва бошқа) энергияларга айланиши каби мураккаб жараён рўй беради. бундай ўзгаришнинг муҳим кўрсаткичи занжирдаги бирор элементнинг физик хусусиятига боғлиқ бўлиб, бошқа турга айлантирилган энергия занжирнинг ана шу элементига миқдор жиҳатдан боғлиқдир. 3-rasm. масалан, электр занжир кетма-кет уланган қаршилик (реостат) р, индуктивлик (ғалтак) л ва сиғим (конденсатор) с дан тузилган бўлсин (3-расм). манба токи ёки кучланишининг вақт бўйича ўзгаришига занжирнинг ҳар бир элементи параметрининг таъсири турлича бўлади. ўтказувчи элементнинг қаршилиги р (параметри) ўтказгичдаги эркин электронларнинг тартибли ҳаракатига ва ўтказиш токида қатнашмаётган боғлиқ электронлар ҳаракатига тўсқинлик қилади. эркин ва боғлиқ электронларнинг …
5
и қуйидагича ифодаланади: бу ерда ва ўтказгичнинг кўндаланг кесими с нинг геометрик ўлчамлари билан ҳам аниқланади. шундай қилиб, р параметри солиштирма ўтказувчанлик γ, ҳарорат т° ва геометрик ўлчамлари г га боғлиқ равишда бирор функция тарзида ифодаланади: r=f1(γ,t0,g). agar γ, to va g tok i га ва майдон кучланганлиги га боғлиқ бўлмаса, у ҳолда р параметри чизиқли бўлади. акс ҳолда параметр эгри чизиқли бўлади (4-а расм) (2-тавсиф). индуктивлик занжирнинг параметри тарзида ғалтакдан ўтаётган ток ҳосил қилган магнит майдоннинг зичлигини (ғалтакни қуршаб олган фазода) билдиради. параметр л (ғалтакнинг ўзиндукция коэффициенти) қанчалик катта бўлса, ҳар хил қийматдаги ток учун магнит оқим ф шунчалик катта бўлади: ф= li электромагнит индукция қонунига биноан, индукция ғалтакдаги ток и нинг ҳар қандай ўзгариши тескари (қарама-қарши йўналган) э.ю.к. ни ҳосил қилади: бу э.ю.к. нинг ғалтак қисмаларига берилган кучланишни ul компенсациялайди. э.ю.к. нинг йўналиши (яъни ишораси) ғалтакдаги токнинг ўзгариш тезлигига ва йўналишига боғлиқ. ток орта борган сари э.ю.к. манфий …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "электр занжирлар назариясига оид тушунча ва қонуниятлар"

1684652638.doc электр занжирлар назариясига оид тушунча ва қонуниятлар режа: 1. электр занжир ва унинг таркибидаги элементлар 2. электр занжирларнинг параметрлари ва уларнинг тавсифлари 3. мужассам (йиғиқ) ва тарқоқ параметрли занжирлар тўғрисида тушунчалар 4. электр занжиридаги элементларнинг ток ва кучланишлари 5. электр юритувчи куч ва ток манбалари 6. электр занжир схемалари (шакллари) 7. электр занжирлар топологияси. схема графи тўгрисида тушунчалар 8. электр схемадаги уланишлар матрицаси 9. электр занжирларига оид қонунлар 10. занжир токларининг тугун тенгламалари (граф-схемалари асосида) 11. занжир граф-схемасининг контур тенгламалари (контурлар матрицаси) электр занжир ва унинг таркибидаги элементлар китобнинг олдинги бобида кўрсатилдики, ҳар қандай электромагнит ҳодиса фазонинг би...

DOC format, 1.7 MB. To download "электр занжирлар назариясига оид тушунча ва қонуниятлар", click the Telegram button on the left.