geoekologiyaning tadqiqot ob'yekti, maqsadi va vazifalari

DOC 141.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1472218300_64752.doc geoekologiyaning tadqiqot ob'yekti, maqsadi va vazifalari xx asrning 80-yillaridan boshlab olimlarning tabiat va jamiyat o‘zaro ta’siri muammolariga e’tiborining kuchayishi “geoekologiya” terminini keng qo‘llanilishiga sabab bo‘ldi. ammo, bu termin hozirgi paytga qadar aniq va umumqabul qilingan qoidaga ega emas, geoekologiyaning predmet va vazifalari ham aniq ifodalanilganicha yo`q va ularga berilgan turli ta’riflar mavjud. shuningdek, geoekologiyaning nazariy asoslari ham hanuzgacha to`liq yaratilganicha yo`q va shu sababli uning назарий жиҳатлари етарлича ўрганилмаган масалалардан бири бўлиб қолмоқда. hozircha tushunchalarni yaratish, ularning mazmuni va hajmini chegaralash zarur. geoekologik tadqiqotlarga taalluqli masalalarning doirasi aniqlanmagan, umume’tirof etilgan metodologiya va terminologik baza mavjud emas. zero, har bir fanning asosiy tushunchalarini belgilashdagi noaniqliklar shu fanning rivojlanishiga tusqinlik qiladi. shuningdek, ҳозирги пайтда геоэкологиянинг айрим йўналишлари белгиланган бўлсада, унинг методологик асоси, шу жумладан фанлар тизимида тутган ўрни ва мақоми тўғрисидаги масалалар ҳанузгача баҳс-мунозарали, унинг компетентлигининг “майдони” ва чегараларини белгилаш эса аниқ тадқиқот фаолиятининг эътиборидаги предмет бўлиб қолмоқда. “geoekologiya” keng tushunchasi …

g qonuniyatlarini o`rganadigan ekologik yo`nalishdagi integral fan sifatida keng ma’noda talqin qiladilar. geologiyada geoekologiya geologik muhit ekologiyasi sifatida qaraladi; “geoekologiya” va “ekologik geologiya” terminlari sinonimlar hisoblanadi. bunday yondashuvda geoekologiya geologik muhitning tabiiy muhitning boshqa tarkibiy qismlari – atmosfera, hidrosfera, biosfera bilan qonuniy to`g`ri va aks aloqalarini o`rganadi, inson xo`jalik faoliyatining turli xilda namoyon bo`lishidagi ta’sirini baholaydi. bunday holda geoekologiya geologiya, geokimyo va ekologiya tutashuvidagi fan sifatida qaraladi. geoekologiyaning geografiyda landshaft ekologiyasining tadrijiy rivojlanishi negizida tarkib topishi, “geoekologiya” terminining ilk bor geograflar tomonidan ilmiy muomalaga kiritilganligi e’tiborga olinsa, geoekolgiyani hozircha geografik fanlar sistemasiga mansubligini inkor qilib bo`lmaydi.geokologiya geografiyaning ichki (tabiiy geografiya va sotsial-iqtisodiy geografiya) hamda tashqi (ekologiya, falsafa, iqtisodiyot va texnikaviy fanlar) interatsiyasining mahsulidir. shu nuqtai nazrdan geoekologiya geografik, biologik (ekologik) va sotsial - ishlab chiqarish sistemalarinining o`zaro ta`sirini o`rganadigan integrativ ilmiy yo`nalish sifatida talqin qilinishi lozim. bu holda geoekologiya tabiatdan foydalanishning ekologik jihatlarini, jamiyat (inson) va tabiat o`zaro munosabatlari masalalarini …

, 1989; pozdeev,1989; nazarov,2002) ilmiy yo`nalish deb hisoblaydilar. l.y.smirnov (1982) fikricha, geoekologiya odamni, u yaratgan texnikani o‘z ichiga oladigan jonli olam va jamiyatning atrof muhit bilan o‘zaro aloqasi va o‘zaro taqozasi to‘g‘risidagi bilimlarning bir butun sistemasidir. a.g.isachenko (1994) “geoekologiya” teminiga nisbatan “ekologik geogra-fiya” yoki “ekogeografiya” termini qo‘llash ma’qul, deb hisoblaydi. u shu sababli o‘zining o‘quv qo‘llanmasini ham “ekologik geografiyaga kirish” (2003) deb nomlagan.uning fikrcha, ekogeografiya uchun tabiy geosistemalar konsepsiyasi yoki hosirgi landshaftshunoslik nazariy asosi bo‘lib bo‘lib xizmat qiladi. umuman olganda a.g.isachenko bu borada haq, chunki landshaft ekologiya ham, uning negizida shakllangan geoekologiya ham geografiya bag‘rida shakllandi va pivojlandi. geoekologik tadqiqotlar yo‘nalishiga ko‘ra ekologik sajiyaga ega bo‘lsada, predmeti va metodiga ko‘ra geografik sajiyadadir. ammo “gaoekologiya” termini deyarli xalqaro miqyosda tan olinganligi sababli bu terninni va ilmiy yo‘nalish (fan) nomini o‘zgartirishga hojat bo‘lmasa kerak. zero, yer haqdagi ko‘pgina fanlarning nomlari ham “geo” old qo‘shimchasi bilan boshlanadi. geoekologiya integrativ ilmiy yo`nalish sifatida o`tgan …

ekologiya tabiiy, ijtimoiy va texnikaviy fanlar oralig‘ida turadigan, jamiyat o‘zaro ta'siri natijasida bujudga keladigan hududiy va sistemali uyushgan jarayonlar va hodisalarni turli miqyoslarda o‘rganadigan integral ilmiy yo‘nalish hisoblanadi. geoekologiya o‘ziga xos mustaqil yo‘nalish bo‘lib, u tadqiqot metodlariga ko‘ra jamiyatning atrof – muhit bilan o‘zaro munosabatlari to‘g‘risidagi bilimlar sohasini hosil qiladi. mohiyatiga ko‘ra, geoekologiya tabiat holatini va xo‘jalik faoliyatini bu o‘zaro munosabatlarni turli iyerarxik darajalarda optimallashtirish maqsadlarida tartibga solishni ta’minlamog‘i lozim. bunday holda geoekologik tadqiqotlarning muhim vazifalaridan biri landshaftlarning rivojlanishi, saqlanishi va mavjudligini hamda uning unumdorligini ta’minlaydigan mexanizmlar orasidagi o‘zaro aloqalarni ochib berishdan iborat. geosistema konsepsiyasi nuqtai nazardan landshaftning mavjudligi uning o‘z-o‘zini uyushtira olish va o‘z–o‘zini tartibga solishning natijasi sifatida qaraladi. geoekologiya geografiyada ekologik metodlarni qo‘llanilishi asosida tarkib topganligi bois u hayotning mavjudligi va rivojlanishining geografk jihatlarini tahlil qiladi. g.s.makuninaning fikricha (1992), geoekologiyaning metodologik asosini hayot va uning tabiiy, sotsial va texnogen hosilalarini o‘z ichiga oladigan muhitning birligi tamoyili tashkil etadi. …

istemasi” (boyer,1988;) “geoekologik kompleks”(makunina, 1989), “geoekologik sistema (geoekosistema)” (pozdeyev, 1989; nazarov, 2002) va boshqa nomlanishlarga ham ega. shu sababli geoekologiya tabiat va jamiyat ozaro geografik qobiq bir butunligining asosi sifetida hududiy tashkil etish togrisidagi ta’lmot bolib xizmat qilishi lozim.tabiiy va antropogen landshaftlarning hozirgi holatini, ularda kechayotgan jarayonlarning yo`nalishni taqqoslash tabiatdan oqilona foydalanishning ekologik asoslarini ishlab chiqish muayyan landshaft doirasida ekologik jihatdan sog`lomlashtirish imkonini beradi. s.b. lavrovga ko‘ra (1989), geoekologik tadqiqotlarning strategik maqsadi jamiyatni hududiy tashkil etish maqsadlari uchun atrof muhitni hududiy tashkil etishdan iborat. geoekologiyaning asosiy maqsadi atrof muhitni tashkil etuvchi geosistemalardan samarali foydalanish maqsadida ularga insonning ta'sirini optimallashtirishdan iborat. bunda geosistemalarning tabiiy salohiyatidan imkon darajasida ko‘proq foydlanilgan holda ularda atrof muhitning hayotiy faoliyatini me'yorida bo‘lishini ta'minlaydigan biologik, fizikaviy va kimyoviy xossalarini saqlab qolish imkonini beradigan ekologik muvozanatni ta'minlash nazarda tutiladi. geoekologiyaning asosiy vazifasi butun geografik qobiq va uni tashkil etuvchi geosferalarning geografik qobiq doirasida hayotni ta’minlaydigan resurslarining antropogen va …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "geoekologiyaning tadqiqot ob'yekti, maqsadi va vazifalari"

1472218300_64752.doc geoekologiyaning tadqiqot ob'yekti, maqsadi va vazifalari xx asrning 80-yillaridan boshlab olimlarning tabiat va jamiyat o‘zaro ta’siri muammolariga e’tiborining kuchayishi “geoekologiya” terminini keng qo‘llanilishiga sabab bo‘ldi. ammo, bu termin hozirgi paytga qadar aniq va umumqabul qilingan qoidaga ega emas, geoekologiyaning predmet va vazifalari ham aniq ifodalanilganicha yo`q va ularga berilgan turli ta’riflar mavjud. shuningdek, geoekologiyaning nazariy asoslari ham hanuzgacha to`liq yaratilganicha yo`q va shu sababli uning назарий жиҳатлари етарлича ўрганилмаган масалалардан бири бўлиб қолмоқда. hozircha tushunchalarni yaratish, ularning mazmuni va hajmini chegaralash zarur. geoekologik tadqiqotlarga taalluqli masalalarning doirasi aniqlanmagan, umume’tirof et...

DOC format, 141.0 KB. To download "geoekologiyaning tadqiqot ob'yekti, maqsadi va vazifalari", click the Telegram button on the left.

Tags: geoekologiyaning tadqiqot ob'ye… DOC Free download Telegram