ekologik omillarning organizmlarga ta’sir qilish qonunlari

DOC 61.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1441972192_42940.doc ekologik omillarning organizmlarga ta’sir qilish qonunlari www.arxiv.uz reja: 1. ekologik omillar tushunchasi 2. muhit tushunchasi 3. ekologik omillar klassifikatsiyasi shu kunda dunyoning hamma regionlarida ekologik tanglik yuzaga kelgan tabiiy holat buzilgan, ya’ni sibirda baykal ko’lining ifloslanishi, aqshning nevada, qozog’stonning semipalatinsk dashtlarida, sharqiy xitoyning lubnur ko’lida atrofida atom va vadarod bombalarining sinovidan keyingi radiatsiyaning tasiri o’rta osiyoda orol fojiasi, kasbiy dengizi sathining pasayishi yoki ko’tarilishi, ukraina va belarusiya yerlarida chernobel aesining portlashidan qolgan radiatsiyalarning salbiy natijalari, shvetsariyaning ko’llarida kislotali yomg’ir yog’shidan tiriklikni nobud bo’lishi, fors ko’rfazida dengiz suviga neftni oqizib yuborilishi, raketa va bombalar portlashidan tabiiy holatning buzilishi kabi salbiy harakatlar tabiat holatini yomonlashtirib yubormoqda ekologik omillar tushunchasi. har bir organizim o’zi yashab turgan muhitda bir vaqitning o’zida har xil iqlim tuproq va biotik omillar ta’siriga uchraydi. tirik organizimlarning individual rivojlanish jarayonining bir fazasi davrida to’g’ridan –to’g’ri ta’sir qiladigan muhit elementlari ekologik omillar deyiladi. bunday ta’rifdan ayrim muhit omillari istisnodir, …

. organizimlarda moslashish xislatlarini keltirib chiqaradi, ularda ichki va tashqi o’zgarishlarni sochilib, gruppa bo’lib tarqalishi, qishgi va yozgi tinchlik davri, fotoperiod reaksiya va boshqalar kelib chiqishiga sabab bo’ladi. muhit tushunchasi – ekologik tushuncha, u majmua, ta’biiy element va voqeliklardan tashkil topgan bo’lib, tirik organizmlar ular bilan bevosita va bilvosita munosabatda bo’ladi. muhit organizmlarni o’rab turgan hamma tabiiy ekologik omillardir. muhit elementlari organizmlarni holati, o’sishi, rivojlanishi, ko’payishi, tarqalishiga to’g’ridan-to’g’ri yoki boshqa ikkilamchi omil orqali ta’sir qiladi. har bir organizmni muhiti juda ham ko’p organik va neorganik tabiiy elementlardan hamda inson faoliyatidan kelib chiqadigan su’niy elementlardan tashkil topgan. muhitni ikkiga bo’lish mumkin: 1). abiotik muhit- tabiatning hamma kuchi va undagi voqeliklar joyi. ular o’zlarining kelib chiqishi bilan tirik organizmlar faoliyatiga bog’liq emas. 2). biotik muhit- tabiatning har xil kuchlari, harakatlari va undagi voqeliklar o’zlarinig kelib chiqishi bilan hozir yashayotgan tirik organizmlarning hayot-faoliyatiga bog’liq. ekologik omillar klassifikatsiyasi. tabiiy muhitda uchraydigan har xil omillarni …

i o’rab turgan boshqa tirik jonzotlarning har xil ta’siri tushuniladi. bu ta’sir turli xarakterda bo’lishi mumkin. masalan: 1. tirik organizmlar bir-birlariga ozuqa manbai (o’simliklar turli hayvonlarga ozuqa, yem-xashak, ba’zi hayvonlar yirtqich hayvonlarga ozuqa); 2. bir tirik organizm tanasi boshqa organizmga (xo’jayin-parazit:sigir, ot, it, tanasi kana, bakteriyalarga, katta daraxtlar moxlar va boshqa epifit o’simliklarga 3). bir organism ikkinchi organizmning ko’payishiga sabab bo’lishi; 4). turli organizmlarning boshqa organizmlar yordamida tarqalishi; 5). bir turning ikkinchi turga fizikaviy va kimyoviy ta’sir qilishi 3. antropogen omillar- insonning hayot- faoliyatining organic dunyoga ta’siridan iborat. jamiyat rivojlanishi bilan insonlarning tabiatga ta’sir qilishning yangi xillari kelib chiqib, atrof- muhitga salbiy ekologik o’zgarishlar sezila boshlaydi. 4. abiotik omillarning tirik organizmlarga ta’sir qilish qonunlari. muhit omillari ta’sirini organizmlar ma’lum chegarada qabul qiladi. ekologik omillarga organism ma’lum darajada javob reaksiyasini qiladi. abiotik omillar organizmlarga to’g’ridan-to’g’ridan (bevosita) va bilvosita ta’sir qiladi. masalan, muhit harorati o’simlik va hayvonlarga bevosita ta’sir qilib, ular tanasidagi …

aoliyati to’xtaydi. organizmlarning yaxshi o’sish, rivoshlanish, sharoti optimal abiotik omillar ta’sirida bo’lsa, ularning yomon holati minimal sharoitda, ya’ni abiotik omillarning salbiy ta’siri natijasida yuzaga keladi. organizmlarning nobud bo’lish chegara (mintaqa)si, ekologik omillarning haddan ziyod ortiqchaligidan yoki ularning ta’sir qilish kuchlarining kamligidan kelib chiqishi mumkin. bu holat pesimum mintaqasi deb ham ataladi. ba’zi mineral moddalarning yetishmasligi minimum darajada bo’lishi, o’simliklarning rivojlanishini sekinlashtirib, hattokiqurib qolishiga olib kelishi mumkin. ya’ni, tuproqda kaliy, kalsiy, magniy elementlari juda ham zarur hisoblanadi. lekin yerning tinimsiz ishlatilishi va qo’shimcha mineral moddalarning vaqtida berilmasligidan, ayrim elementlar miqdori tuproqda kamayib, o’simlik normal rivojlana olmaydi. lekin ayrim mineral moddalarining ma’lum darajasi ekinlar hosilini oshiradi. ularning ortiqcha dozasi esa o’simlikning nobud bo’lishiga olib keladi. har bir organizmning turli ekologik omillarga nisbatan chidash chegarasi bo’lib, shu chidash chegarasiichida (minimum va maksimum) turning ekologik optimum rivojlanish mintaqasi bor. masalan, o’rta osiyo sharoitida keng ekiladigan paxtaning shona ko’tarishi, gullashi, ko’sak tugishi va ochilishi ma’lum …

simlik urug’larining unib chiqishi, gullashi, meva hosil qilishi yoki baliqning ikra tashlashi (+6+8oc) , ikradan baliqchalarning chiqishi (+12+16o) turli harorat va yorug’likda o’tadi. turning yaxshi rivojlanishi uchun haroratning qaysi darajasi foydali ekanlogiga qarab, turlar ichida issiq yoki sovuqni sevuvchi: namlikka qarab, quruqlik yoki namlikni sevuvchi: yorug’likka qarab, yorug’likni sevuvchi yoki soya-salqinni sevuvchi: suvning mineral tuzlar miqdoriga qarab, chuchuk suv yoki sho’r suvga moslashgan ekologik guruhlar farqlanadi. har bir tur va uning vakili uchun chidamlilik darajasi har xil. masalan, cho’l, dasht va mo’tadil mintaqalarning o’simlik va hayvonlarni haroratning keng o’zgarib turishiga moslashgan, tropik mintaqalardagi organizmlar haroratning (+5-6oc) o’zgarishiga bardosh bera olmaydi. turlarning u yoki bu muhit omillarining o’zgarib turadigan doirasiga moslashish xususiyati ekologik valentlik deb aytiladi. 5. rivojlanishni chegaralovchi davriy ekologik omillar. tabiatdagi hamma ekologik omillar birlikda, murakkab hamjihatlikda bir vaqtda tirik organizmlarga ta’sir qiladi. shuday ekologik omillar yig’indisi konstellyatsi deyiladi. organizmning ma’lum bir omilga nisbatan optimal chidash chegarasi boshqa omillar …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ekologik omillarning organizmlarga ta’sir qilish qonunlari"

1441972192_42940.doc ekologik omillarning organizmlarga ta’sir qilish qonunlari www.arxiv.uz reja: 1. ekologik omillar tushunchasi 2. muhit tushunchasi 3. ekologik omillar klassifikatsiyasi shu kunda dunyoning hamma regionlarida ekologik tanglik yuzaga kelgan tabiiy holat buzilgan, ya’ni sibirda baykal ko’lining ifloslanishi, aqshning nevada, qozog’stonning semipalatinsk dashtlarida, sharqiy xitoyning lubnur ko’lida atrofida atom va vadarod bombalarining sinovidan keyingi radiatsiyaning tasiri o’rta osiyoda orol fojiasi, kasbiy dengizi sathining pasayishi yoki ko’tarilishi, ukraina va belarusiya yerlarida chernobel aesining portlashidan qolgan radiatsiyalarning salbiy natijalari, shvetsariyaning ko’llarida kislotali yomg’ir yog’shidan tiriklikni nobud bo’lishi, fors ko’rfazida dengiz suvig...

DOC format, 61.5 KB. To download "ekologik omillarning organizmlarga ta’sir qilish qonunlari", click the Telegram button on the left.

Tags: ekologik omillarning organizmla… DOC Free download Telegram