табиий бойликлар

DOC 165.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1413380254_59511.doc т аб и и й р е с у р с л ар т у г а й д и г а н р е с у р с л а р т у г а м а й д и г а н р е с у р с л а р т и к л а н а д и г а н р е с у р с л а р т и к л а н м а й д и г а н р е с у р с л а р с у в , и к л и м в а к о с м и к р е с у р с л а р у с и м л и к в а х а й в о н о т т у р л а р и , д …
2
а табиатдан оладиган ва уларнинг яшаши учун зарур булган хилма-хил воситалардир». проф. ю.г.саушкин эса «электр энергия олиш, озик-овкат махсулотларини ишлаб чикариш учун фойдаланиш мумкин булган табиий компонентларни ва саноат учун хом-ашёларни табиий ресурслар деб таърифлайди. географ олим а.а.минц эса , «табиий ресурслардан фойдаланиш шакллари ва йуналишларига караб уларни иктисодий жихатдан синфларга булишни» биринчи уринга куяди. бу синфларга булишда, яъни таснифлашда , табиий ресурслар моддий ишлаб чикаришнинг асосий секторларида ва ишлаб чикаришдан ташкари сферада фойдаланишига караб гурухларга ажратилади. шундай килиб, табиий ресурслар кишиларнинг яшаши учун зарур манбаларга ва мехнат воситалари манбаларига булинади. аслида, табиий ресурслар иккита асосий гурухга булинади : а. гурухи – моддий ишлаб чикариш ресурслари. бу гурухга ёкилги махсулотлари, металлар, сувлар, ёгоч-тахта, балик, овланадиган хайвонлар киради. в гурухи – ишлаб чикаришдан ташкари сфера ресурслари. бу гурухга ичимлик суви, дарахтзорлар, иклим ресурслари ва хоказолар киради. табиий ресурсларга озик овкатга ишлатиладиган ёввойи усимликлар ва хайвонлар, ичимлик суви ва бошка максадларда фойдаланадиган …
3
рни тежаб-тергаб ишлатиш ва уларни казиб олинаётганда ерларга зарар етказилишига йул куймаслик зарур. тикланадиган табиий ресурсларга тирик мавжудотлар, усимлик ва хайвонлар, дарахтлар шунингдек тупрок киради. тупрок йук булиб кетмайди, балки асосий хоссасини – унумдорлигини йукотиши мумкин. бундай ресурслардан фойдаланаётганда шуни эсда тутиш керакки, муайян табиий шароитнинг бузилиши уларнинг кайта тикланишига халакит бериши мумкин. масалан, хозирги вактда бутунлай кириб юборилган купгина усимлик ва хайвонот турлари, шунингдек, эрозия натижасида бутунлай таркиби бузилган тупроклар кайтадан тикланмайди. бундан ташкари, шуни хам ёдда тутиш керакки, тикланадиган табиий ресурсларнинг пайдо булиш жараёни маълум тезликка эга булиши керак. масалан, отиб ташланган хайвонларнинг кайтадан пайдо булиши учун бир ёки бир неча йил керак, аммо дарахтлари кесиб ташланган урмон камида 60-йилдан кейин кайта тикланиши мумкин. ер кобигида тупрокнинг унумли ва хосилдор катламини хосил булиш жараёни нихоятда секинлик билан кечади. 100 йилда 0,5 см дан 2 см гача тупрок хосил булади. таркиби узгарган тупрокни яхшиланиши учун эса бир неча минг …
4
1 % ни хам ташкил этмайди. бирок битмас-туганмас хисобланган денгиз сувлари хам ута ифлосланиш хавфи остида турибди. чучук сув эса сифат жихатидан тугайдиган ресурс хисобланади. чунки инсонга хар кандай сув эмас, балки истеъмол килиш учун ярокли тоза сув керак . ер шарининг купгина минтакаларида сувдан самарасиз фойдаланиш, дарёларнинг саёзланиб колиши ва бошка сабаблар окибатида ичимлик суви микдори кескин камаймокда. холбуки, сугориш , саноат ва коммунал хужалик учун чучук сувга булган эхтиёж йилдан йилга ортиб бормокда. худи шунга ухшаган микдор жихатдан олганда атмосфера хавоси тугамайдиган табиий ресурсларга киради, аммо сифат жихатдан олганда у тугайдиган ресурсларга киради. куёш радиацияси (ёруглик, иссиклик), атмосфера хавоси, шамол, сув ва тулкинлар энергияси иклим ва космик ресурсларга киради. ёгингарчиликлар эса сув ресурсларига хам иклим ресурсларига хам киради. сайёрамизга келаётган куёш нурларининг ярмидан купроги энергиянинг бошка турларига айланади.уларнинг муайян кисми тупрок, сув ва атмосфера хавосини иситишга сарф булади ва аста-секин фазога таркалади. уларнинг муайян кисми усимликлар томонидан узлаштирилади. …
5
з, кўмир, торф ва ер ости сувлари киради. улар инсоният учун ёқилғи ва энергия манбалари ҳисобланади. улардан фойдаланиш йилдан-йилга ортиб бормоқда. агар сўнгги 25 йил мобайнида дунёда кўмирга бўлган талаб 2 маротаба, калий, марганец ва фосфор тузларига 2-3 маротаба, темирга 3 маротаба, нефт ва газга 6 маротаба ошган бўлса, шу давр мобайнида аҳолининг ўсиши 40% ни ташкил этди. ҳозирги пайтда дунё миқиёсида йилига 150 млрд тонна минерал хом-ашё қазиб олинмоқда. табиий нураш оқибатида денгиз ва океанларга дарёлар орқали йилига 15 млрд тонна тоғ жинслари оқиб қўшилмоқда ва 3-4 млрд тонна тоғ жинслари атмосфера ҳавосига кўтарилмоқда. инсон ўз эҳтиёжларини қондириш мақсадида йилига 1500-2000 млрд тонна тоғ жинсларини бир жойдан иккинчи жойга кўчиради. бирлашган миллатлар ташкилоти (бмт) нинг маълумотларига қараганда, йилига дунёда 2,6 млрд тонна нефт, 3,6 млрд тонна хром маъдани, 3-4 млрд тонна қўрғошин маъдани, 6 млрд тонна темир маъдани, 7,3 млрд тонна мис маъдани, 32 млрд тонна кўмир, 1,2 млн …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "табиий бойликлар"

1413380254_59511.doc т аб и и й р е с у р с л ар т у г а й д и г а н р е с у р с л а р т у г а м а й д и г а н р е с у р с л а р т и к л а н а д и г а н р е с у р с л а р т и к л а н м а й д и г а н р е с у р с л а р с у в , и к л и м в а к о с м и к р е с у р …

DOC format, 165.0 KB. To download "табиий бойликлар", click the Telegram button on the left.

Tags: табиий бойликлар DOC Free download Telegram