atamalar

PPTX 15 pages 73.1 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 73.1 KB

File type PPTX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

shevaga xos so’zlar shevaga xos so’zlar tuzuvchi: umid hamroyev o’tgan mavzuni mustahkamlash atama nima? j: ma’lum bir fan yoki kasb-hunar doirasida aniq bir ma’noni ifodalash uchun qo’llanilgan so‘zlarga atama deyiladi. atamalar qanday turlarga bo’linadi? j: atamalar qo‘llanishiga ko‘ra ilmiy atamalar va kasbiy atamalarga bo’linadi. atamalar qanday hosil bo‘ladi? j: atamalar ikki yo‘l bilan hosil bo‘ladi. umumxalq tilidagi so‘zlardan ma’nosini maxsuslashtirish orqali hosil qilinadi. natijada bunday so‘zlar umumxalq tilida bir ma’noni, fan tilida esa boshqa ma’noni bildiradi. m a s a 1 a n: ot, ildiz, hol, fe’l. 2. boshqa tillardan ilmiy tushuncha uchun atama olish orqali. bular faqat shu fan sohasidagina ishlatilib, umumxalq tilida ishlatilmaydi. masalan: kasr, musbat, manfiy. shevaga xos so‘zlar bir tilning faqat ma’lum hududiga xos bo‘lib, boshqa joylarda o‘zgacha nom bilan yuritiladigan so‘zlar shevaga xos so‘zlar sanaladi. bu so‘zlardan bittasi umumxalq tili bo‘lgan adabiy til uchun qabul qilinadi va ana shu so‘z adabiy til uchun me’yor sanaladi. …

2 / 15

q bo'lib, uning o‘rniga ham tushum kelishigi qo‘shimchasi -ni ishlatiladi: ukamni(ng) daftari. qipchoq lahjasi shevalari qipchoq lahjasi shevalari o‘zbekistonning hamma viloyatlarida mavjud, ular asosan qishloqlarda tarqalgan (samarqand, jizzax, surxondaryo, qoraqalpog‘iston, shimoliy xorazm viloyatlari, turkmanistonning toshovuz viloyati shevalari). belgilari quyidagilar: 1) o‘rnida j ishlatiladi: yo’l –jo’l, yo‘q -jo ‘q. 2)g‘ o’rnida v ishlatiladi: tog‘ - tov, sog’ - sov va b. 3) so‘z oxirida k, q tovushlari tushiriladi: quru(q), sari(q). o‘g‘uz lahjasi xususiyatlari o‘g‘uz lahjasi janubiy xorazmdagi (urganch, xiva, xonqa, hazorasp, qo‘shko‘pir, shovot tumanlari) bir qancha shevalarni o‘z ichiga oladi. belgilari: 1) unlilar qisqa va cho‘ziq aytiladi: at (hayvon), aad (ism). 2) t tovushi d, k esa g tarzida aytiladi: tog‘ – dog keldi - galdi. 3) -ning qo‘shimchasi -ing tarzida, -ga qo‘shimchasi esa -a, -na tarzida aytiladi: yorimga- yorima. alina (qo'liga). diqqat! hozirgi o‘zbek adabiy tili uchun qarluq lahjasiga kiradigan farg‘ona- toshkent shevalari asos qilib olingan. olimlaming fikricha, toshkent shevasi …

3 / 15

faol qo’llaniladi. masalan: toshkentda — dovuchcha, farg‘onada — g‘o‘ra; adabiy tilda — chumoli, samarqand, buxoroda — mo‘rcha, xorazmda — qarindja; adabiy tilda — tuxum, qipchoq shevalarida — mayak, xorazmda — yumirta. 558-mashq. gaplarni o‘qing. shevaga xos so‘zlarni aniqlab, ularni adabiy tildagi shakliga solishtiring. 1. uchakka chiquvdim ayni go’rmakka, ayning bahanasinda yorni go‘rmakka. (qo‘shiq) izohi: xorazmda: uchak — tom, ay — oy, go‘rmak — ko‘rmoq; tomga chiquvdim oyni ko’rmaqqa, oyning bahonasida yorni ko‘rmaqqa. (qo‘shiq) inakni o‘tlatgani dalaga olib ketdi. buxoroda: inak — sigir; sigirni o’tlatgani dalaga olib ketdi. bolalar daraxtga shoti qo‘yib, qushlar uchun in o‘rnatdilar. farg‘ona vodiysida: shoti — narvon. bolalar daraxtga narvon qo’yib qushlar uchun in o’rnatdilar savol va topshiriqlar 1. shevaga xos so‘zlar deb qanday so‘zlarga aytiladi? 2. shevaga xos so‘zlar qanday so‘zga qarama-qarshi qo‘yiladi? uyga vazifa: 559- mashq.o‘z shevangizdan misollar toping, ularni quyidagicha guruhlab, daftaringizga ko‘chirib yozing. uy ro’zg’or asboblari nomlar hayvon nomlari o’simlik nomlari lagan – …

4 / 15

5 / 15

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "atamalar"

shevaga xos so’zlar shevaga xos so’zlar tuzuvchi: umid hamroyev o’tgan mavzuni mustahkamlash atama nima? j: ma’lum bir fan yoki kasb-hunar doirasida aniq bir ma’noni ifodalash uchun qo’llanilgan so‘zlarga atama deyiladi. atamalar qanday turlarga bo’linadi? j: atamalar qo‘llanishiga ko‘ra ilmiy atamalar va kasbiy atamalarga bo’linadi. atamalar qanday hosil bo‘ladi? j: atamalar ikki yo‘l bilan hosil bo‘ladi. umumxalq tilidagi so‘zlardan ma’nosini maxsuslashtirish orqali hosil qilinadi. natijada bunday so‘zlar umumxalq tilida bir ma’noni, fan tilida esa boshqa ma’noni bildiradi. m a s a 1 a n: ot, ildiz, hol, fe’l. 2. boshqa tillardan ilmiy tushuncha uchun atama olish orqali. bular faqat shu fan sohasidagina ishlatilib, umumxalq tilida ishlatilmaydi. masalan: kasr, musbat, manfiy. shevaga xos...

This file contains 15 pages in PPTX format (73.1 KB). To download "atamalar", click the Telegram button on the left.

Tags: atamalar PPTX 15 pages Free download Telegram