«ekologiya» fani va atrof – muxitni muxofaza kilishning asosiy principlari

DOC 64.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1364041523_42898.doc «ekologiya» fani va atrof – muxitni muxofaza kilishning asosiy principlari www.arxiv.uz reja: 1. ekologiya fanining moxiyati va uni boshka fanlar bilan boglikligi. 2. muxit, muvozanat va ekologik omillari. 3. biosfera va noosfera xakida ma`lumot. 4. fotosintez jarayoni va uning biosferadagi urni. buguni kunda insoniyati xavf ostida koldiraetgan xodisalardan biri ekologik vaziyat xisoblanadi. jamiyatning atrof-muxit bilan uzaro buzilgan alokasi keng jamoatchilik urtasida katta tashvish uygotmokda. insonning tabiy boyliklaridan xaddan tashkari uzgarib bormokda. urmonlar yukbulib, usimlik va xayvon turlari kamaymokda, foydali kazilmalar tugab bormokda. suv xavzalari va atmosfera xavosining ifloslanishi, chikindi moddalarining ortib borishi natijasida axolini ozik-ovkat bilan ta`minlash, energiya va chuchuk suv muammolari borgan sari murakkablashmokda. keyingi 50-80 yillar davomida fan texnikaning keskin rivojlanishi, sanoat va transport tarmoklarining tez suratlar bilan usishi, tabiiy boyliklardan (gaz, neft`, kumir, ogir metallar....) xaddan tashkari kup foydalanish, kurik erlarni uzlashtirish (yaylovlarni, tukay urmonlarni, botkokliklarni) kishlok xujaligida turli xildagi zaxarli kimeviy moddalardan uzok muddatda kur-kurona …

yili 65 mld.m suv kuyilgan bulib, uning suv maydoni 67 ming km tashkil kilgan. 1990 yilga kelib, uning maydoni 1,5 baroyuarga (40 ming km ) kuyiladigan suv mikdori 10 barobarga (7-10 mlrd.m ) kiskardi. buning natijasida 2 mln. gektardan ortik (tuz kumli) yaroksiz maydonlar vujudga kelib, xar yili atmosfera xavosiga bu maydonlar- dan 100 mln. tonnadan ortik zaxarli tuz va changlar kutarilib atrofmuxitni ifloslantirmokda. atrof (tabiiy) muxitda vujudga keladigan barcha uzgarishlarni va ularni tirik organizmlarga ta`siri tugrisidagi muammolarni urganuvchi fan ekologiyadir. ekologiya- grekcha suz bulib, oykos-uy logos-fan, ya`ni tirik organizmlarni urab turgan muxitni bir butun uy deyilsa (biosfera) shu muxitda vujudga keladigan barcha jaraenlarni ekologiya fani urganadi, ya`ni bu fan matematika, geologiya, biologiya, fizika, meteorologiya, tibbiet va boshka fanlar bilan chambarchas boglikdir. ekologiya terminini birinchi bulib fanga 1866 yilda nemis olimi ernest gekkel uzining "organizmlarning marfologiyasi" nomli ilmiy asari orkali kiritadi. e. gekkel uzining bu asarida tirik organizmlarning tashki muxit …

y asoslab bergan. biosfera atmosferaning 10-25 km, gidrosferaning 11 km gacha va litosferaning є,5 km gacha, ya`ni xaet mavjud bulgan katlamini uz ichiga oladi. ekologiya fani ikki kismga bulib urgatiladi. 1.faktorlar eki aut ekologiya. 2. sin eki populyaciya ekologiyasi. faktorlar ekologiyasi tirik organizmlarga tashki muxit faktorlari (issiklik, eruglik, bosim, namlik, shamol ) ta`sirida vujudga keladigan uzgarishlar va organizmlarning unga munosabatini urgatadi. sin ekologiyasi tirik organizmlarning bir-birlari bilan anorganik muxitda vujudga kelgan uzgarishlarga nisbatan uzaro xamkorlik alokalarini urgatadi. populyacion ekologiya - sinekologiya asosida amalga oshiradi. ammo atrof muxitga insonning bevosita ta`sirining kuchayishi okibatida ekologiyaning yangi tarmoklari vujudga keladi. 1. sanoat ekologiyasi 2. transport ekologiyasi 3. suv ekologiyasi 4. atmosfera xavosi 5. kishlok xujalik chorvachiligi 6. ijtimoiy iktisodiy ekologiya va xokazo. inson omilining tabiiy muxitga ta`sirini kuyidagicha ifodalash mumkin. 1. sanoat, transport, energetika tarmoklarini tez suratlar bilan rivojlantirish okibatida atrof muxitni chikindilar bilan ifloslantirmokda. 2. kishlok xujaligi kimelantirish, erlarni uzlashtirish,yaylov, tukaylarni kiskartirish, …

upkasi deyiladi. inson atrof-muxitga bevosita ta`sir utkazish natijasida, ijtimoiy iktisodiy jaraenlarni tubdan uzgartirdi, soxalar ekologiyasini vujudga keltirdi. masalan: kurilish, suv, muxandislik, chorvachilik, er, energetika, transport va xokazo soxa ekologiyalari vujudga kelib ular aloxida-aloxida urganilmokda. tabiiy muxit bilan inson uzaro alokalarining umumiy kurinishi. tabiat uzaro ta`sir va alokalar inson fan texnika tarakkieti axoli sonining usishi urbanizaciya ishlab chikarish kuchlarining usishi atrof muxitga: tabiiy resurslarga ta`siri tabiiy resurslarning atrof muxitning ifloslanishi kamayishi lanshaftning uzgarishi tabiatdan tugri foydalanish, atrof-muxitni muxofaza kilish, kompleks foydalanish, tabiatni okilona uzgartirish inson omilining tabiiy muxitga ta`sirini asosiy shakllari kuyidagilardan iborat: 1. sanoat, transport, energetika tarmoklarini tez suratlar bilan rivojlantirishi okibatida atrof muxitni chikindilar bilan ifloslantirilmokda. 2. kishldok xujaligini kimelantirish: erlarni uzlashtirish, yaylov-tukayzorlarni kiskartirish, erlarni meliorativ xolatini buzilishiga maxsulot sifatini va xosildorlikni pasaytirishga olib kelmokda. 3. dare suvlari okimini boshkarish - yangi suv omborlarini vujudga keltirish, kuyi mintakalarda ekologik tanglikni keltirib chikarmokda (orol fojiasi). 4. dexkonchilik natijasida eng avvalo …

larni xaddan tashkari kiskarishi nisbiy namlikni 5-10 % kamayishiga, atmosfera xavosiga chikariladigan kislorod mikdorining kamayishiga, karbonat angidrid (so ) ni ortishiga va iklim uzgarishiga olib keladi. 7. yangi ximiyaviy moddalarni keng kulamda ishlatilishi 1960 yilgacha 1 mln. turdagi xar xil ximiyaviy moddalar ishlatilgan bulsa, 1970 yilda 1 mln. 200 mingga etdi. bu moddalarning kupchiligi modda almashinuvidan ishtirok etmaydi va okibatda ekologik jaraenlarni buzilishiga olib keladi (sintetik materiallar, plastmassa va xokazolar). 8. tabiiy resurslardan jadal suratlarda foydalanish jon boshiga iste`mol kilinadigan maxsulotlarni usishiga sabab buladi. masalan% iste`mol kilinadigan material 1940 yilda 7,4 t. bulsa, 1960 yilda 14,3 t. tashkil kildi. bu kursatkich 2000 yillarda kelib 35-40 tonnani tashkil etdi. xar yili 100 mld. tonna boyliklarni kazibolish uchun 600 mld. tonna tog jinslari va tuprok bir joydan ikkinchi joyga ogdarilib tashlanmokda, bu esa uz navbatida turli xildagi chukur xandaklar, axlatlar, tashlandik tog uyumlarni vujudga keltirmokda va shamol ta`sirida suv va atmosferani ifloslanishiga …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "«ekologiya» fani va atrof – muxitni muxofaza kilishning asosiy principlari"

1364041523_42898.doc «ekologiya» fani va atrof – muxitni muxofaza kilishning asosiy principlari www.arxiv.uz reja: 1. ekologiya fanining moxiyati va uni boshka fanlar bilan boglikligi. 2. muxit, muvozanat va ekologik omillari. 3. biosfera va noosfera xakida ma`lumot. 4. fotosintez jarayoni va uning biosferadagi urni. buguni kunda insoniyati xavf ostida koldiraetgan xodisalardan biri ekologik vaziyat xisoblanadi. jamiyatning atrof-muxit bilan uzaro buzilgan alokasi keng jamoatchilik urtasida katta tashvish uygotmokda. insonning tabiy boyliklaridan xaddan tashkari uzgarib bormokda. urmonlar yukbulib, usimlik va xayvon turlari kamaymokda, foydali kazilmalar tugab bormokda. suv xavzalari va atmosfera xavosining ifloslanishi, chikindi moddalarining ortib borishi natijasida axolini ozik-ovkat bi...

DOC format, 64.0 KB. To download "«ekologiya» fani va atrof – muxitni muxofaza kilishning asosiy principlari", click the Telegram button on the left.

Tags: «ekologiya» fani va atrof – mux… DOC Free download Telegram