biosfera va insonning undagu o’rni

DOC 55.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1364039970_42878.doc biosfera va insonning undagu o’rni www.arxiv.uz reja: 1. biosfera tushunchasi. 2. biosfera ta’limoti. 3. biosfera yerninig nozik qobig’i. biosfera (yunoncha “bios”- hayot, spharia – shar) tirik mavjudotlar tarqalgan yer qobig’idir. uning tarkibi, tuzilishi va energetikasi tirik organizmlar faoliyati majmuasi bilan belgilanadi. biosfera o’zida tirik notirik komponentlarni hamda bir butunlikni tashkil etadi. u litosferaning yuqori qismini, butun gidrosferani, tropasfera va stratasferaning quyi qismini o’zida qamrab olgan. biosfera to’g’risidagi ta’limotni akademik v.i.vernadskiy yanada rivojlantirgan. ekologiya uchun biosfera ta’limotining ahamiyati juda kattadir. chunki biosfera tirik va notirik tabiatning oliy darajadagi o’zaro ta’siri va ekotizimlar majmuidan iboratdir. umuman, biosfera tushunchasi ikki xil ma’noda ta’riflangan. birida biosfera yerdagi barcha tirik organizmlarning majmuasi tarzida tushunilgan. v.i vernadskiy esa tirik va notirik organizmlarning o’zaro ta’sirini o’rganib, biosfera tushunchasini yangi ma’noda anglaydi. u biosferani tirik va notirik tabiatning birinchi sohasi tarzida tusuunadi. olimning biosfera tushunchasini bunday talqin qilishi yerda hayotning paydo bo’lishi muommosiga bo’lgan qarashlarini ifodalaydi. u …

irik organizmlarning o’zaro chambarchas aloqa va munosabatlaridan iborat murakkab ekologik tizimlar majmuini tashkil etadi. atmosferada hayotning eng yuqori chegarasi 16-20 km balandlikdagi yupqa ozon qatlami bilan belgilanadi. okeanlarning ham deyarli barcha qismida hayot mavjuddir. yerning qattiq qismida hayot 3 km va hatto undan ham chuqurroqqa kirib borgan. (neft konlaridagi bakteriyalar). yer sirtida kimyoviy elementlarning tarqalishini o’rganish natijalari shuni ko’rsatadiki, tirik moddalarda mujassamlashgan birorta element yo’q. akademik v. i. vernadskiy ta’riflagan biogeokimyoviy tamoyillar quyidagicha: 1.biosfera kimyoviy elementlarning biogen migratsiyasi mavjud bo’lib, u o’zini maksimal darajada namoyon etishga intiladi. afsuski bugungi kunda bu tamoyil inson faoliyati doirasi kengayishi tufayli buzilgan. 2.turlarning evolyutsiyasi atomlarning biogen migratsiyasini taboro kuchaytiradi. 3.tirik modda o’zini o’rab turgan atrof–muhit bilan uzluksiz ravishda kimyoviy almashinuvda bo’ladi. bu tamoyillar buzilgan holda biosfera faoliyatini ta’minlab turgan kosmik ta’sirlar uni yemiruvchi omilga aylanishi mumkin. tabiatdagi har qanday organizmlar notirik tabiat bilan uzviy bog’liq sharoitdagina mavjud bo’la oladi, hayot o’zining butun namoyon bo’lish …

n. ammo insonning tabiatga ko’rsatgan salbiy ta’siri xilma-xildir. masalan, o’rmonlardagi yong’in sababli ming-minglab gektar yerdagi daraxtlar, ularning organik moddasi yonib ketadi. atlantika okeani ustidan uchib o’tgan reaktiv samalyot 35 t. kislorod yutib, atmosferaga yutgan kisloroddan ortiq zaharli gazlar chiqaradi. yerga haddan ziyod ko’p zaharli moddalar ishlatilishi biosfera turg’unligining buzilishiga sabab bo’ldi. 1960-90 yillar o’zbekiston paxta dalalarining har gektariga 45-51 kg dan zaharli gerbitsidlar qo’llanilishi qancha-qancha insonlarning og’ir dardga chalinishiga sabab bo’ldi, qanchasi hayotdan ko’z yumdi. zaharli moddalar ta’siri ham ko’p yilar davom etadi. turli mamalakatlar tomonidan dunyo okeani 6-7 mlrd.t qattiq chiqindilar tashlanadi, gidrosfera 90-100 mln. t. neft, neft mahsulotlari shundan 19-20 mln. tonna yer usti ekosistemasiga, 60-70 mln. tonna atmosferaga tushadi. shunday texnogen sabablarga ko’ra, keyingi 130 yil ichida atmosferada co2 miqdori 0,3% dan 0,5% ga yetib qoldi. ovropa mamlakatlaridagi sanoat va transportdan ajratilgan zaharli gazlar yerga (yomg’ir) kislotasi shaklida tushmoqda, havoda zaharli gazlar miqdori ortgan, masalan, 1 odamga …

qdori 5-6 marta oshgan. inson ijod qilgan moddalarning, tiriklik genetik sistemasiga salbiy ta’siri juda katta. hozirgi kunda dunyo bo’yicha ko’p miqdorda turli kimyoviy moddalar to’plangan bo’lib, ularning ayrimlari mutagenlik ta’sir ko’rsatadi, ular tirik organizm tanasida oksidlanish, tiklanish, parchalanish va qo’shilish jarayonlarida hujayra organik moddalarini ifloslaydi, organizim genetik belgisi o’zgaradi, ya’ni ayollar homiladorligi buzilishi, bolaning chala tug’lishi, bolalar o’limi ortishi, yurak-qon tomir, oshqozon, jigar, buyrak, rak kasalliklari, uyqusizlik kabi holatlar ko’payadi. rivojlanayotgan mamlakatlarda pistidsitlarni qo’llash natijasida har yili 375 ming odam zaharlanadi. ulardan yuz mingdan ortig’i o’lgan. zaharli gerbidsit va pestidsitlar qushlar, suv hayvonlariga salbiy ta’sir qiladi. masalan, aqsh ning suv havzalarida uchraydigan biologik organizmlarning 80% i teri va jigar raki bilan zaralangan. kanada sudan balig’i jigarida shish bo’lgan, 5% li xom neftdan suv o’tlar, umurtqasizlar, baliqlar, tyulen va kidsimonlar o’ladi. suvda ayrim og’ir metallardan juda oz miqdorda ham tirik organizmlarga ziyon yetadi. ya’ni ularga simob, (0,05 mg l) mis (0,05), …

0. qodirov e.b. va boshqalar. tabiiy muhitni muhofazalashning ekologik asoslari. t., “o’zbekiston”, 1999. 11. ergashev a., ergashev t. ekologiya, biosfera va tabiatni muhofaza qilish. t., “yangi asr avlodi”, 2005. 12. xolmurodov j. ekologiya va qonun. t., “adolat”. 2000. 13. www.ziyonet.uz

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "biosfera va insonning undagu o’rni"

1364039970_42878.doc biosfera va insonning undagu o’rni www.arxiv.uz reja: 1. biosfera tushunchasi. 2. biosfera ta’limoti. 3. biosfera yerninig nozik qobig’i. biosfera (yunoncha “bios”- hayot, spharia – shar) tirik mavjudotlar tarqalgan yer qobig’idir. uning tarkibi, tuzilishi va energetikasi tirik organizmlar faoliyati majmuasi bilan belgilanadi. biosfera o’zida tirik notirik komponentlarni hamda bir butunlikni tashkil etadi. u litosferaning yuqori qismini, butun gidrosferani, tropasfera va stratasferaning quyi qismini o’zida qamrab olgan. biosfera to’g’risidagi ta’limotni akademik v.i.vernadskiy yanada rivojlantirgan. ekologiya uchun biosfera ta’limotining ahamiyati juda kattadir. chunki biosfera tirik va notirik tabiatning oliy darajadagi o’zaro ta’siri va ekotizimlar majmuidan iboratdi...

DOC format, 55.0 KB. To download "biosfera va insonning undagu o’rni", click the Telegram button on the left.

Tags: biosfera va insonning undagu o’… DOC Free download Telegram