noma janri

PPTX 24 pages 249.8 KB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 249.8 KB

File type PPTX

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

o’zbek mumtoz adabyotida “noma “ janri oʻzbek mumtoz adabiyotida noma janri noma (fors. — xat, maktub) — 1) xat, maktub, farmon, rasmiy yozishma yoki yozilgan narsa; 2) adabiy janr; sharq mumtoz adabiyoti, xususan, oʻzbek va fors mumtoz adabiyotlarida yaratilgan, real yoki xayoliy toʻqima shaxsga asosan sheʼriy maktub tarzida yozilgan badiiy asar turi; 3) biror tarixiy shaxs yoki asar qahramonining sarguzashtlari, safar taassurotlari, ichki kechinmalari nazm yoki nasrda bayon etilgan har qanday (badiiy, ilmiy, memuar va boshqalar) asar turi. masalan, boburning boburnoma, muqimiyning “sayohatnoma”, shayxzodaning ”toshkentnoma” asarlari; 4) mazmunan murakkab, yirik epik asar; doston. masalan, firdavsiyning shohnoma, nizomiyning iskandarnoma, muhammad solihning „shayboniynoma“ asarlari xiv asr oxiri va xv asrning birinchi yarmidan nomachilik janrida yaratilgan asarlarda o’z davrining hayoti, insonlarning orzu-intilishlari o’z ifodasini topgan bo’lib, ularda vatanparvarlik, adolat va tenglik, muhabbat va sadoqat tarannum etilgan. “noma” atamasiga “navoiy asarlari lug’ati” da quyidagicha ta’rif berilgan: “noma” - xat, maktub; risola; nomai iqbol - …

2 / 24

haqida fikr yuritish imkonini beradi. oʻzbek mumtoz adabiyotida noma janrining paydo boʻlishi xorazmiy nomi bilan bogʻliq. uning ”muhabbatnoma” asari (1353—54) oshiqning maʼshuqaga yoʻllagan gʻazal shaklidagi 10 ta ishqiy maktubidan iborat. keyinchalik xorazmiyning “muhabbatnoma”si taʼsirida yaratilgan xoʻjandiyning “latofatnoma“”, sayid ahmadning ”taashshuqnoma“, yusuf amiriynnig ”dahnoma“” asarlarida ham noma janri anʼanalariga rioya qilingan: ularning barchasi bir xil vaznda, masnaviy shaklida yozilgan; barchasi ham 10 nomadan iborat. „muhabbatnoma“, „latofatnoma“, „taashshuqnoma“ asarlarida nomalar oshiq tilidan yozilgan bo‘lsa, „dahnoma“dagi nomalar ham oshiq, ham maʼshuqa nomidan yoʻllangan. “latofatnoma” asarining bizgacha beshta qoʻlyazma nusxasi yetib kelgan: shulardan biri uygʻur qolganlari arab yozuvida. bular: 1) uygʻur yozuvli kobul nusxasi; 2) london nusxasi (914/1509 yili arab xatida koʻchirilgan); 3) istanbul nusxasi; 4) istanbul nusxasi; 5) kanada nusxasi (prof.dr. eleazar birnbaum collection) uygʻur yozuvli qoʻlyozma kobuldagi afgʻoniston davlat milliy arxivida saqlanmoqda edi. hozir qoʻlyozmaning qayerda qolgani ma'lum emas. yaxshiyamki qoʻlyozma borligida foto surati olingan ekan. e.fozilov oʻz kitobida uygʻur va arab …

3 / 24

malarni kiritdik. bu nomalarning barchasiga xos bo‘lgan umumiy xususiyat shuki, ularning mazmunida oshiqning ma’shuqaga yozgan ishqiy maktublari o‘rin olgan. 2. noma — masnaviy shaklida yozilgan asar. bu guruhga biz asar nomida “noma” so‘zi bo‘lgan, masnaviy shaklida bitilgan, aruz tizimi vaznlarida yozilgan asarlar: qosimiyning ikki dostoni “haqiqatnoma” va “ilohiynoma”ni hamda miriyning “gulnoma”sini kiritdik. biz bu mezonda b.valixo‘jayev qarashlariga tayandik. soqiynoma sharq mumtoz adabiyotidagi she’riy shakllardan biridir. soqiynoma ham she’riyatning tarje’band, tarkibband turlari kabi bir necha banddan iborat bo‘ladi. har bir band masnaviy shaklida qofiyalanadi. muhabbatnoma — noma janrining mumtoz adabiyotdagi bir turi. muhabbatnomada oshiq-maʼshuqaning oʻzaro munosabati, kayfiyati va istak-orzusi bayon etiladi. muhabbatnomaning bosh qahramoni, odatda, oshiq - shoirning oʻzidir. u sevgi taronasining kuychisi sifatida maydonga chiqadi. lirik qahramon maʼshuqani taʼriftavsif etadi, firoq alami va visol shodligini ifodalaydi. unda lirika bilan epik tasvir unsurlari uygʻunlashadi. muhabbatnomada shoir oshiq obrazi timsolida oʻzining ijtimoiy-falsafiy qarashlarini, jamiyatning ayrim muammolariga munosabatlarini badiiy ifodalaydi. muhabbatnomaning kompozitsion qurilishi …

4 / 24

alarning kengligi, aniq tarixiy sharoit va voqealar bilan bevosita bogʻlanganligi jihatidan ajralib turadi. bu asar oʻziga xos izchil uslubga ega. nomaning ildizlarini xalq og‘zaki ijodida ko‘rish mumkin. „alpomish“ dostonida nomaning ilk namunasi mavjud. qalmoqlar yurtida qolgan barchin o‘zining nochor ahvolini bayon etib, hakimbekdan yordam so‘rab, unga noma yozadi va bu nomasini o‘nta navkar orqali yuboradi. noma janridan maʼlum tarixiy va ijtimoiy-siyosiy voqealar jarayonida ham istifoda etilgan. miloddan oldingi iii asrda markaziy osiyoda hukmdorlik qilgan boting tangriqutning xitoy malikasiga yozgan maktublari va malikaning botir tangriqutga yozga javoblari maʼlum. noma eski o‘zbek tilida bildirguluk so‘zi bilan ham ifodalangan. „o‘g‘uznoma“ dostonida o‘g‘uz xoqon barcha ellarning hukmdorlariga bildirguluk, yaʼni noma yuborib, bo‘ysunishni va o‘lpon to‘lashni talab etadi. shu tariqa maʼlum ehtiyojlar tufayli paydo bo‘lgan xabarni ifodalash shakllari ham nomaning shakllanishiga asos bo‘lgan bo‘lishi mumkin. xiv asr oxiri va xv asr boshlarida oʻzbek mumtoz adabiyotida nomachilik janri keng rivojlandi. maʼlumki, noma janri dastlab forsiy adabiyotda …

5 / 24

himoya qildi. bulardan tashqari, n.mallayevning „o‘zbek adabiyoti tarixi“da va boshqa manbalarda shoir haqida maʼlumot beriladi. xorazmiy asardagi nomalar sonining oʻndan iborat bo‘lishini qayd etadi hamda „muhabbatnoma“ning 2-bobi (nomasi)ni forsiy tilda yozishini taʼkidlaydi. asarning uyg‘ur yozuvidagi nusxasida o‘n birinchi noma mavjud emas. asarning arab yozuvidagi qo‘lyozmasiga tayangan adabiyotshunos n.mallayev „muhabbatnoma“ning o‘n bir nomadan tuzilganligini qayd etadi. darhaqiqat, „muhabbatnoma“ning chop etilgan nusxalari o‘n bir nomadan tarkib topgan va ulardan uchtasi 4-, 8- hamda 11-nomalari fors-tojik, qolgan sakkiz maktub o‘zbek tilida. aksariyat nomalar masnaviy nomadan tashqari, g‘azal, kichik soqiynomalarni ham o‘z ichiga oladi. shuningdek, asar xotimasida „g‘azal“, „munojot“, „qitʼa“, „xotimatul-kitob“, mustaqil mazmunga ega „hikoyat“, „iltimosin aytur“ kabi sarlavhalar ostidagi parchalar uchraydi. asar fard bilan yakun topadi. professor natan mallayev fikricha, birinchi noma tarkibida kelgan g‘azal muhammad xo‘jabek tilidan aytilgan ko‘rinad e’tiboringiz uchun rahmat! image1.jpeg image2.jpeg image3.jpeg image4.jpeg /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "noma janri"

o’zbek mumtoz adabyotida “noma “ janri oʻzbek mumtoz adabiyotida noma janri noma (fors. — xat, maktub) — 1) xat, maktub, farmon, rasmiy yozishma yoki yozilgan narsa; 2) adabiy janr; sharq mumtoz adabiyoti, xususan, oʻzbek va fors mumtoz adabiyotlarida yaratilgan, real yoki xayoliy toʻqima shaxsga asosan sheʼriy maktub tarzida yozilgan badiiy asar turi; 3) biror tarixiy shaxs yoki asar qahramonining sarguzashtlari, safar taassurotlari, ichki kechinmalari nazm yoki nasrda bayon etilgan har qanday (badiiy, ilmiy, memuar va boshqalar) asar turi. masalan, boburning boburnoma, muqimiyning “sayohatnoma”, shayxzodaning ”toshkentnoma” asarlari; 4) mazmunan murakkab, yirik epik asar; doston. masalan, firdavsiyning shohnoma, nizomiyning iskandarnoma, muhammad solihning „shayboniynoma“ asarlari xiv as...

This file contains 24 pages in PPTX format (249.8 KB). To download "noma janri", click the Telegram button on the left.

Tags: noma janri PPTX 24 pages Free download Telegram