tuproq resurslarini muhofaza qilish va undan oqilona foydalanish

DOC 42,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1364029712_42829.doc www.arxiv.uz reja: 1. tuproq haqida umumiy tushuncha. 2. tuproq resurslarining ifloslanishi. 3. yerning sho`rlanishi, eroziyasi, cho`llashish hamda uning salbiy oqibatlari. 4. yerni resurslarini muhofaza qilish choralari. tayanch tushunchalar: tuproq qatlamlari, tuproqning organik tarkibi, tuproq eroziyasi, suv eroziyasi, shamol eroziyasi, antropogen eroziya, sho`rlanish, cho`llashish. tuproq haqida umumiy tushuncha. bundan bir necha milliard yillar ilgari er qattiq tosh va qoyalardan iborat bo`lgan. unga suv, shamol, issiq va sovuq havo harorati ta`sir etib emirgan va tuproqqa aylantirgan. hosil bo`lgan erda o`simliklar, hayvonlar paydo bo`lgan. chunki o`simliklar erdan erigan mineral tuzlarni ildizi orqali surish xususiyatiga ega. tuproqlarning tabiatdagi va jamiyat hayotidagi roli oyat beqiyosdir. tuproq organizmlar uchun hayot muhiti, ozuqa manbai hisoblanadi. demak, tuproq deb, uniumdorlik hususiyatiga ega bo`lgan er yuzasining ustki, ovak qatlamiga aytiladi. tuproq tugaydigan va tiklanadigan resurslarga kiradi. tuzilishiga ko`ra 3 asosiy qatlamga ajratiladi: a- eng ustki gumus (chirindil) qatlam; v-mineral va organik birikmalar to`planadigan gorizont; s –tuproq vujudga keladigan …

qat hazm qilish organlari orqali 300-400 tonna tuproqni o`tkazib, tuproq unumdorligini oshiradi. yomir chuvalchangining er unumdorligini oshirishdagi ahamiyatini hisobga olib aqsh va ba`zan arbiy yevropa mamlakatlarida uni ko`paytirib sotuvchi maxsus fermalar ishlab turibdi. bunday ishlar respublikamiz va viloyatimizda ham tashkil etilmoqda. inson paydo bo`libdiki, uning hayoti er bilan boliq. chunki u erni yashash makoni, tirikchilik manbai va ishlab chiqarish vositasi sifatida qabul qilgan. yer yuzida turli qobiqlar o`rtasidagi aloqadorlik tuproq orqali amalga oshadi, tabiiy landshaftlarning asosi hisoblanadi, litosfera bilan atmosfera o`rtasida moddalarning o`zaro aloqasini sodir etadi. tuproq xalqning bebaho tabiiy boyligi va insonning yashashi uchun zarur bo`lgan hayot manbaidir. chunki inson yashashi uchun kerak bo`lgan oziq-ovqat energiyasining 88% ini tuproqdan, 10% ini o`rmon va o`tloqlardan, 2% ini okeandan olmoqda. tuproqning kishilik jamiyati uchun ahamiyati shundaki, o`z-o`zidan tozalash xususiyatiga ega bo`lib, tabiatdagi iflos moddalarni biologik yo`l bilan tozalaydi va neytrallashtiradi. yer yuzasining 2/3 (361 mln. km2) qismini suvliq, 1/3 (149 mln. …

bu boylikni saqlashni, undan oqilona foydalanishni hozirga qadar mukammal egallagan emas. yerga nisbatan noto`ri munosabatda bo`lish tufayli hozirgacha 20 mln. kv.km unumdor erning strukturasi buzilib, yaroqsiz holga kelib qoldi. bu hozir foydalanib kelinayotgan erdan qariyb ikki baravar ko`p. m: sobiq ittifoqda turunlik yillarida qurilgan irrigasiya inshootlar (suv ombori, kanallar) ta`sirida 12 mln. gektar unumdor erning miliotariv holati buzilib sho`rlanib va zaxlanib ketdi va natijada tarkibi buzildi. yuksak taraqqiy etgan yaponiya va arbiy yevropa davlatlarida har bir metr erni dengizga shaal, tuproq to`kib o`zlashtirib olayotgan bo`lsalar, bizda esa har yili minglab gektar unumdor er sho`rlantirib yaroqsiz holga keltirmoqdamiz. yerning sho`rlanishi, eroziyasi, cho`llashish jarayoni hamda uning salbiy oqibatlari. tabiatda shamol va suv ta`sirida tuproqning emirilishi yoki eroziyasi kuzatiladi. lekin bugungi kunda kishilarning tuproqqa noto`ri munosabatda bo`lishi tufayli, ya`ni tik erlarni noto`ri haydash, bostirib suorish, o`simliklarga noto`ri munosabatda bo`lishi, qayta sho`rlanish, zaxarli kimyoviy moddalar solish va boshqalar tuproq eroziyasini vujudga keltirib chiqaradi. antropogen …

k ko`p mintaqalarda monokultura tufayli almashlab ekishni keng joriy etish imkoni bo`lmay qoldi. natijada erning unumdorligi borgan sari kamaya bordi. respublikamizda qishloq xo`jaligida foydalaniladigan erlarning umumiy maydoni 28 mln ga erlarni tashkil etsa, undan: 23 mln ga yaylovlar, 0,7 mln ga er lalmikor va 4,2 mln ga suoriladigan erlardan iborat. suoriladigan erlarning 42% ga paxta ekiladi, 12% ga alla ekiladi. ilgarilari ekin maydorlari ancha kichik bo`lib, uning atrofi qalin mevali daraxtlar bilan o`ralgan. bu daraxtlar tuproqni kuchli esgan shamollardan asragan. daraxtlar biologik drenaj vazifasini ham bajargan, ya`ni er osti suvini ildizi orqali surib, uni tuproqning yuqori qismiga ko`tarilgani qo`ymagan, erni zaxlanishi va sho`rlanishini oldini olishga yordam bergan. turunlik yillarida xo`jaliklarning erlari atrofidagi mevali daraxtlar qo`porib tashlanib ekinzorlar kengaytirildi.buning oqibatida atrofi ochiq (yalang) qolgan dalalarga kuchli esgan shamol tuproqning unumdor qismini o`chirib, eroziyaga uchrashini kuchaytirdi. bunday hol qashqadaryo viloyatining nishon, chiroqchi, qamashi, muborak, mirishkor kabi rayonlarda ko`plab sodir etildi. keyingi yillarda …

i buzadi. yerni resurslarini muhofaza qilish choralari. maqsadimiz halqimizning jismoniy va aqliy jihatdan solom bo`lishga erishishdir. buning uchun avvalo erimizning xilma-xil zaharli kimyoviy moddalardan soqit qilib, uni solom qilishimiz kerak. shundagina kishilarni sifatli, to`yimli oziq-ovqat bilan ta`minlay olamiz. mutaxassislarning fikricha, erni yiilib qolgan zaharli chiqindilardan soqit qilishga 8-10 yil davomida hech qanday preparat qo`llamasdan almashlab ekish va boshqa biologik usullarni keng qo`llash orqali erishish lozim. prezidentimiz i.a.karimovning “o`zbekiston xx1 asr bo`saasida” nomli asarida er haqida quyidagicha ma`lumot berilgan. ayni vaqtda er ulkan boylik bo`libgina qolmay, mamlakatimizning kelajagini belgilab beradigan omil hamdir. bu hol o`zbekistonda ayniqsa yaqqol namoyon bo`lmoqda. chunki erning iqtisodiy va demografik vazifasi yildan yilga kuchayib bormoqda. respublikaning 447,4 ming kv.km dan ortiq bo`lgan umumiy er maydonining atigi 10% inigiga ekin maydonlari tashkil etadi. ekin maydonlari tarkibida so`nggi vaqtlarga (1990 yilga) qadar paxta deyarli 75% maydonni egallagan edi. dunyoning birorta ham mamlakatida paxta monopoliyasi bu qadar yuqori darajaga ko`tarilmagandi. …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tuproq resurslarini muhofaza qilish va undan oqilona foydalanish"

1364029712_42829.doc www.arxiv.uz reja: 1. tuproq haqida umumiy tushuncha. 2. tuproq resurslarining ifloslanishi. 3. yerning sho`rlanishi, eroziyasi, cho`llashish hamda uning salbiy oqibatlari. 4. yerni resurslarini muhofaza qilish choralari. tayanch tushunchalar: tuproq qatlamlari, tuproqning organik tarkibi, tuproq eroziyasi, suv eroziyasi, shamol eroziyasi, antropogen eroziya, sho`rlanish, cho`llashish. tuproq haqida umumiy tushuncha. bundan bir necha milliard yillar ilgari er qattiq tosh va qoyalardan iborat bo`lgan. unga suv, shamol, issiq va sovuq havo harorati ta`sir etib emirgan va tuproqqa aylantirgan. hosil bo`lgan erda o`simliklar, hayvonlar paydo bo`lgan. chunki o`simliklar erdan erigan mineral tuzlarni ildizi orqali surish xususiyatiga ega. tuproqlarning tabiatdagi va jamiyat ...

Формат DOC, 42,0 КБ. Чтобы скачать "tuproq resurslarini muhofaza qilish va undan oqilona foydalanish", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tuproq resurslarini muhofaza qi… DOC Бесплатная загрузка Telegram