darё ўzanini va uning uchastkalari tarbibga solish usullari

PPTX 20 pages 1.2 MB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.2 MB

File type PPTX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

презентация powerpoint 3. дарё ўзанини ва унинг участкаларини тартибга солиш усуллари. ўзанни умумий тартибга солиш. дарё ўзанини умумий тартибга солиниши деганда уни дарёнинг бутун узунлиги бўйлаб оқимнинг эрозия кучи ва ўзан тупроқларининг ювилишга қаршилиги, ўзанни чўкиндиларни ташиш қобилияти ва сув йиғиш ҳавзасидан унга чўкиндиларнинг ҳақиқий оқими чўкинди ўртасида мос келишига эришилганда шундай ҳолатга келтириш тушунилади. бундай ўзан тартибга солинадиган ёки барқарор деб аталади. aлоҳида участкалардаги барқарор ўзанни элементлари (кенглик, чуқурлик) маълум дарё ёки шунга ўхшаш дарёларнинг барқарор участкаларини (физик-географик шароитларга кўра) кузатиш асосида, шунингдек гидрологик материалларни умумлаштириш натижасида олинган баъзи морфометрик формулалар ёрдамида аниқланади. кўпгина дарёлар учун с.т. aлтунин формуласи қўл келади, сув сарфи q ва бўйлама қиялик i га қараб тўғри участкаларда дарёнинг кенглигини b аниқланади: b=a (29.8) бу ерда a - тоғли дарёлар учун 0,7 ÷ 0,9 га, қумли ёки қум-гилли ўзанлардаги дарёларнинг қуйи оқими учун 1,1 ÷ 1,7 га тенг коеффициент. ўртача чуқурликни тахминий формула билан аниқлаш …

2 / 20

рқарор ўзаннинг меандр шакли. дарё ўзанини унинг алоҳида участкаларида тартибга солиш. умумий ўзанни тартибга солиш муаммосини ҳал қилиш узоқ вақт ва катта моддий харажатларни талаб қилади. aмалда дарёнинг иқтисодий жиҳатдан муҳим бўлган айрим участкаларини босқичма-босқич тартибга солиш сув олиш қурилмаларининг узлуксиз ишлашини таъминлаш, зарур чуқурликларни яратиш, қирғоқларни эрозиядан ҳимоя қилиш ва ҳоказолар учун амалга оширилади. ўзанлар тубининг умумий кўтарилишига ва уларнинг бурмаланишининг ошишига олиб келадиган чўкинди конларини назорат қилиш юқори оқимдан келадиган чўкинди миқдорини камайтириш орқали амалга оширилиши мумкин; дарёларни тартибга солиш ва оқим режимларини ўзгартириш орқали; чўкиндиларни еғилаш жойларида уларнинг пастга силжиши учун шароит яратиш орқали - тезлик ва қияликларни ошириш орқали. 29.4- расм. тўсгич (дамба) билан чегараланганда ўзаннинг чуқурлашиши диаграммаси. ўзан чуқурлигини оширишга унинг кенглигини чеклаш орқали эришиш мумкин. aгар, масалан, эни в ва ўртача чуқурлиги h бўлган ўзан a тўсгичини энигача қуриш йўли билан торайтирилса, дарёнинг чегараланган қисмида оқим тезлиги ошади, туби эрозияланади ва ўртача чуқурлик гача …

3 / 20

лки унинг бир қисмига. бу жуда муҳим, чунки ўзаннинг керакли торайиши кенглигини ҳисоблаш орқали аниқ аниқлаш мумкин емас, шунинг учун ўзанни аста-секин торайтириш ва керакли чуқурликка еришилган босқичда ишни тўхтатиш яхшироқдир. бундан ташқари, аста-секин торайиб бориши билан, оқим режимининг кескин бузилиши йўқ, бу муқаррар равишда тезкор реакцияни беради - бошлардаги каналнинг енг кучли ерозияси, иккинчисининг шикастланиши, қарама-қарши қирғоқнинг ерозияси. кўндаланг иншоотларнинг яна бир афзаллиги шундаки, ўзанда ювилган чўкиндиларнинг бир қисми тўсгич орасидаги оралиқларга олиб борилади ва у ерда жойлашади. сув тошқини пайтида бу зоналар янада кўпроқ келтирилади ва янги қирғоқ ҳосил бўлади. чўкинди конлари билан ишлашнинг бу усули дон дарёсида кенг қўлланилган. бўйлама тўсгичларнинг бундай афзалликларга эга емас ва торайишнинг кенглигини аниқлашдаги хатоларни тузатиш қийинроқ, аммо бўйлама тўғонларнинг афзаллиги шундаки, улар қурилганда, айниқса ботиқ участкаларда оқим тинчроқ ва қирғоқларнинг барқарорлиги ва навигация учун хавфсизроқ бўлади. энг оқилона схема бўйлама ва кўндаланг тўсгичларнинг комбинацияси ҳисобланади, чунки у ҳам эгилувчанликка (бўлакларни босқичма-босқич …

4 / 20

ш икки йўл билан амалга оширилади: оқимнинг эрозия кучини камайтириш орқали эрозия зонасидан оқимларни буриш; эрозия зонасида ўзан қаршилигининг ошиши. иккинчисига эрозияланган жойларни ҳимоя астарлари билан қоплаш орқали эришилади. оқимларни қирғоқдан буриш бўйлама ёки кўндаланг тўсгичлар ёрдамида амалга оширилиши мумкин. биринчи усулда бир учи (a илдиз) бўлган бўйлама тўсгич (29.6- расм, а) қирғоққа (3-10 м гача) ўрнатилади, иккинчиси (б боши) дарёда еркин тугайди. режадаги тўсгич силлиқ егри чизиқли контурга ега ва сув сатҳидан бироз юқорига кўтарилади, шу билан ҳисобга кўра, у ўз таъсирини кўрсатиши керак. тўсгич ва қирғоқ ўртасида, шунингдек, бир оз оқим қуйида, сувнинг вертикал (ёки мойил) ўқи атрофида айланиш ҳаракати ҳосил бўлади. aйланиш учун енергиянинг сезиларли даражада йўқолиши ва оқимларнинг йўналишининг ўзгариши туфайли тўсгич орқасидаги қирғоққа яқин ва бир оз пастга қараб сув оқимининг тезлиги пасаяди. қирғоқнинг ерозияси тўхтайди ва чўкинди тўсгич ва қирғоқ орасидаги бўшлиқда тўпланади. бўйлама тўсгичнинг мустаҳкамлиги ва барқарорлигини ошириш, сув тошқини пайтида унинг самарадорлигини …

5 / 20

и ва кейинги новда. d нуқтасининг ҳолати ва шунга мос равишда тўсгичлар орасидаги масофа оқимнинг тарқалиш бурчаги 𝛼 билан белгиланади, тахминан 5 ÷ 15 ° га тенг (ўртача, 7 ÷ 8 °). ярим тўсгичлар орасидаги масофа учдан тўрт узунликгача олинади. aмалда bd масофаси аввал қурилган иншоотларни ўхшаш шароитда ёки махсус тажриба тўсгичлари устида кузатиш, шунингдек, моделларда гидравлик тажрибалар ўтказиш йўли билан аниқланиши керак. ярим тўсгичлар ўрнига қирғоқ яқинида жойлашган тешик иншоотлар орқали тартибга солишингиз мумкин. оқимни кўндаланг айланишига муҳандислик таъсири орқали ўзанни маҳаллий эрозиясини ростлаш усуллари a.и. лосиевский ва м.в. потапов таклиф қилган. a.и. лосиевский усули дарёнинг туби қисмида оқимга 15 ÷ 25° бурчак остида ўрнатилган деворлар билан пастки оқимларга таъсир қилишдан иборат. стенки представляют собой донные водосливы высотой над дном 0,5-0,8 глубины потока (рис. 29.7), при этом гребень водослива снижается от корня а к голове стенки в. благодаря этой «наносоуправляющей» стенке поверхностные струи отклоняются вправо по течению, а донные …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "darё ўzanini va uning uchastkalari tarbibga solish usullari"

презентация powerpoint 3. дарё ўзанини ва унинг участкаларини тартибга солиш усуллари. ўзанни умумий тартибга солиш. дарё ўзанини умумий тартибга солиниши деганда уни дарёнинг бутун узунлиги бўйлаб оқимнинг эрозия кучи ва ўзан тупроқларининг ювилишга қаршилиги, ўзанни чўкиндиларни ташиш қобилияти ва сув йиғиш ҳавзасидан унга чўкиндиларнинг ҳақиқий оқими чўкинди ўртасида мос келишига эришилганда шундай ҳолатга келтириш тушунилади. бундай ўзан тартибга солинадиган ёки барқарор деб аталади. aлоҳида участкалардаги барқарор ўзанни элементлари (кенглик, чуқурлик) маълум дарё ёки шунга ўхшаш дарёларнинг барқарор участкаларини (физик-географик шароитларга кўра) кузатиш асосида, шунингдек гидрологик материалларни умумлаштириш натижасида олинган баъзи морфометрик формулалар ёрдамида аниқланади. кўпг...

This file contains 20 pages in PPTX format (1.2 MB). To download "darё ўzanini va uning uchastkalari tarbibga solish usullari", click the Telegram button on the left.

Tags: darё ўzanini va uning uchastkal… PPTX 20 pages Free download Telegram