biosenozlar. ularning mahsuldorligi va o’zgarishlari

DOC 64.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1663094483.doc §1 biosenozlar. ularning mahsuldorligi va o’zgarishlari reja: 1. biosenozni shakllantiruvchi asosiy bo’g’inlar. 2. biosenozlarda turlarning o’zaro munosabatlari. 3. turli tabiiy zonalar va ularning biosenozlari. 4. biosenozlarning mavsumiy, sutkalik o’zgarishlari hamda ularning dinamikasi. 5. biosenozlar mahsuldorligi. biosenozlar (uyushmalar) dinamikasi va ularning mahsuldorligi yerda hayvonlar, o’simliklar va mikroorganizmlar birga yagona bo’lib hayot kechiradi. agar ularning ma’lum qismi yoki populyasiyasi bir hududda, uchastkada, boshqa bir necha turlarning populyasiya yoki vakillari bilan biosenoz hosil qilsa ular o’zaro, bir-biri bilan bevosita yaqin aloqada bo’lishadi. bordi-yu, ularning hudud yoki uchastkalari boshqa-boshqa, uzoqroq bo’lsa o’zaro bog’liqlik kuchsizroq va bilvosita bo’ladi. umuman populyasiyalar orasidagi bog’liqlik darajasi va xarakteri shu turning xususiyatlari, egallagan hududlarining yaqin yoki uzoqligiga bog’liq bo’ladi. har bir biosenoz yaruslar ko’rinishida tuzilgan. har bir yarus- sinuziy deyiladi. sinuziy - bu uyushmaning ma’lum bir joyini egallab turuvchi, turning ekologik jihatdan o’xshash guruhchalar to’plami hisoblanadi. hudud bilan bog’lanmagan eng kichik uyushmalar ma’lum xo’jayinda yoki uning biron-bir organida …

yarusi, o’tsimon o’simliklar yarusi, butalar yarusi, daraxtsimon o’simliklar yarusi va hokazolar. suv muhitida ham bir necha yaruslar farq qilinadi, ya’ni suv tubi (yeri) yarusi tashkil etuvchi organizmlar (infauna), suv yuzasi organizmlari yarusi (epifauna), suv osti qismi organizmlar yarusi va suvning butun qalinligida yashovchi organizmlar yarusi (nekton, plankton) va hokazolar. biosenoz (uyushma)larning asosi turlararo munosabatlar hisoblanadi. ushbu munosabatlar tur ichidagi, hatto bitta organizmdagi organ va qismlar orasidagi munosabatlardan farq qiladi. farq shundaki uyushmadagi har xil turlarning populyatsiyalari mustaqil bo’ladi va ularning hayoti faqat ayrim hollardagina (masalan, monofaglarda) shu uyushmada mavjud bo’lgan boshqa turga bog’liq bo’lishi mumkin. lekin aksariyat hollarda turlar orasidagi bog’liqlikning hech qanday zarurati bo’lmay qoladi. biosenoz tarkibidagi turlar ma’lum bir vaqt oraliqda o’zaro yangi munosabatlarni yuzaga keltirishi yoki aloqani uzishi yoki munosabatlar xarakterini o’zgartirishi mumkin. bunday hollar uyushmani o’ziga xos sistemaga aylantirishi va mustahkam bo’lmagan munosabatlarning yuzaga kelishi kuzatiladi. biosenozdagi turlarning asosiy munosabatlari ularning oziqlanishida va maydon (boshpana) uchun …

ing hayotida o’z roli mavjuddir. biosenozda organizmlarning yashash joyi (boshpana, maydon, uchastka) uchun bo’lgan o’zaro munosabatlari ham katta ahamiyatga ega. ushbu munosabatlar sinoykiya (kvartirantlik) ning turli shakllari (entoykiya, epioykiya, paraoykiya) tufayli namoyon bo’ladi. sinoykiyaning turli shakllari organizmlarning birgalikda hududdan (maydondan), hamda undan boshpana, yashash joyi, yashirinish (dushmandan qutulib qolish) uchun foydalanish kabi holatlarda ko’rish mumkin. bunday jarayonlar uyushmada hayvonlar, o’simliklar va mikroorganizmlarning vakillaridan iborat bo’lgan qatlamlar, ya’ni ma’lum darajada mustaqil yaruslar aniq bir ko’rinishini o’rmonda uchratish mumkin. lekin ushbu jarayonlar boshqa joylarda ham, shu jumladan tundra, cho’l, sahro, suv havzasi va boshqa biotoplarda sodir bo’ladi. uyushmaning yaruslarini tashkil qiluvchi turlarning muhitdagi fizik-kimyoviy omillarga bo’lgan talabi deyarli o’xshash (bir xil) bo’ladi. har bir yarusning asosini o’simliklar tashkil etadi. ushbu o’simliklar bilan hayvonlar sinuziysi (bir necha turlar to’plami) bog’langan. aytilgan guruh organizmlari oziqa zanjirini paydo qiladi, lekin u har doim ham zarur emas, chunki o’simlik va hayvonlarning ayrim turlari yoki bir qismi …

ori ancha ko’p bo’ladi va ular shu joyda tuproq hosil qilish jarayoniga ta’sir etadi. tuproq hayvonlari tuproqni kavlab uning strukturasi, havo almashinuvini, suv va hararot rejimini o’zgartiradi, ostki va ustki qatlamlarini almashtirish va unga turli organik birikmalarni kiritish ishini amalga oshiradi. bu bilan ular tuproqda tuproq mikroflorasini oshishiga hamda o’simlik va hayvon qoldiqlarini tezroq parchalanishiga olib keladi. yer beti hayvonlari ham tuproq hosil qilish jarayoniga ta’sir ko’rsatadi, tuproqning ustki qatlamlarini va o’simliklar qoplamini o’zgartiradi. ayniqsa, tuproq hosil bo’lishining dastlabki fazalarida ularning roli juda katta bo’ladi. tuproq hosil bo’lishning dastlabki davrlarida ham qoyalardagi hayvonlar zichligi haqiqiy unumdor tuproqlarnikidek katta bo’ladi. ularning tarkibidagi hayvonlarning asosiy ko’pchiligi harakatchan turlardan iborat bo’ladi hamda ular, asosan, detrit bilan oziqlanadi. shuning bilan birga, o’simlik qoldiqlarini qayta ishlab, o’zlarining axlatlarini mineral zarrachalar bilan aralashtirib, suvga chidamli (erimaydigan) donachalar hosil qiladi. to’la xususiyatli, unumdor tuproqlarda ham hayvonlarning ahamiyati katta bo’ladi. yomg’ir chuvalchanglari, chumolilar, termitlar va zahkashlar tuproqda juda …

simliklar yarusi va yarim buta o’simliklari yarusi cho’l va sahroda shakllanadi. har bir yarusda o’ziga xos hayvonlar yashaydi, lekin o’ta harakatchan turlar (qushlar) bir necha yaruslardan foydalanadi. ular yerda uya yasaydi, lekin daraxt va butalardan oziqasini topadi. bunday munosabat teskari ham bo’lishi mumkin, ya’ni uyasini daraxtdan yasaydi (quradi) oziqasini esa yer betidan topadi. suv havzasida ham uyushmalarning yaruslarga (qatlamlanish) bo’linishini ko’rish mumkin va har bir yarus ma’lum darajada o’z hayvonlariga ega. suv havzasi uyushmalaridagi yaruslarda hayvonlarning turlari, miqdorining soni, zichligi, undagi oziqa miqdori va mikroiqlimning qulayligiga bog’liq. shunday bo’lsa ham quruqlikdagi va suvdagi uyushmalarning yaruslari o’ziga xos hayvonlarga ega bo’lsa ham, yaruslar o’zaro bir-biri bilan juda yaqin bog’langan (aloqada) bo’ladi. shunga binoan, ma’lum bir yarusdagi o’zgarishlar, albatta, butun uyushmada o’z aksini topadi. yer yuzida turli-tuman tabiiy zonalarning o’ziga xos uyushmalari mavjud. ushbu uyushmalar tarixiy jarayonda iqlim va geomorfologik o’zgarishlar ta’sirida shakllangan. bunday uyushmalar quyidagi zonalar bilan ajratiladi, ya’ni tropik o’rmonlar …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "biosenozlar. ularning mahsuldorligi va o’zgarishlari"

1663094483.doc §1 biosenozlar. ularning mahsuldorligi va o’zgarishlari reja: 1. biosenozni shakllantiruvchi asosiy bo’g’inlar. 2. biosenozlarda turlarning o’zaro munosabatlari. 3. turli tabiiy zonalar va ularning biosenozlari. 4. biosenozlarning mavsumiy, sutkalik o’zgarishlari hamda ularning dinamikasi. 5. biosenozlar mahsuldorligi. biosenozlar (uyushmalar) dinamikasi va ularning mahsuldorligi yerda hayvonlar, o’simliklar va mikroorganizmlar birga yagona bo’lib hayot kechiradi. agar ularning ma’lum qismi yoki populyasiyasi bir hududda, uchastkada, boshqa bir necha turlarning populyasiya yoki vakillari bilan biosenoz hosil qilsa ular o’zaro, bir-biri bilan bevosita yaqin aloqada bo’lishadi. bordi-yu, ularning hudud yoki uchastkalari boshqa-boshqa, uzoqroq bo’lsa o’zaro bog’liqlik kuchsizro...

DOC format, 64.0 KB. To download "biosenozlar. ularning mahsuldorligi va o’zgarishlari", click the Telegram button on the left.

Tags: biosenozlar. ularning mahsuldor… DOC Free download Telegram