turning ekologik sistema ekanligi. turning strukturasi

DOC 45,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1663176867.doc turning ekologik sistema ekanligi. turning strukturasi reja: 1. tur populyatsiyalari va ularning shakllanish jarayonlari. 2. ekologik populyasiya va uning yuzaga kelishi hamda xarakterli xususiyatlari. 3. geografik populyatsiya va uning tarkibi. irqlar, kenja tur, ekotip va biologik irq. 4. populyatsiyalarning tarqalishi va yashash joylarining turli-tumanligi. 5. populyatsiyalar tarkibi. tur polimorfizmi. turning ekologik sistema ekanligi ingliz olimi ch.darvin iborasi bilan aytadigan bo’lsak, tur-tarixiy hodisadir. u paydo bo’ladi, rivojlanadi, to’la takomillanish darajasiga yetadi, so’ngra yashash sharoitlarining o’zgarishi natijasida o’z o’rnini boshqa turlarga bo’shatib berib, butunlay yo’qolib ketadi yoki o’zi ham o’zgarib, yangi formalarning vujudga kelishi uchun asos bo’ladi. shunga binoan o’zgarmas kategoriya sifatida tur tabiatda mavjud emas, lekin shuni e’tirof etishimiz kerakki, biz kuzatayotgan ma’lum paytda, ya’ni ma’lum bir vaqt oralig’ida turlar real suratda mavjud bo’ladi. tirik tabiatning tarixiy rivojlanishi jarayonida paydo bo’ladigan real suratda mavjud harakatchan formalar bo’lmish turlar haqidagi ushbu fikr hozirgi vaqtda hammaga ma’quldir. tur - jonli tabiatning yashash …

n, muayyan, o’rmonni egallagan bo’lsa, bu mahalliy (lokal) populyatsiya deyiladi. ushbu populyasiyadan tashqari yana ekologik va geografik populyatsiyalar ham farq qilinadi. ekologik populyatsiya ekologik sharoiti bir xil bo’lgan hududlari bilan o’zaro bog’langan mahalliy populyatsiyalar yig’indisidan iborat. masalan, biror tur individlari archazorlarda ham, qarag’ayzorlarda ham yashasa, u holda ikki xil ekologik populyatsiya, ya’ni archazor va qarag’ayzor populyatsiyalari farq qilinadi. ekologik populyatsiyalar hasharotlarda, kanalarda, baliqlarda, qushlarda va boshqa harakatchan hayvonlarda aniq ifodalangan. masalan, tayga kanasi - ixodes persulcatus o’rmonda, ochiq yaylovdagiga qaraganda tiqisroq va ko’proq tarqalgan. shunga binoan yaylovdagi hayvonlar o’rmondagiga nisbatan 2-5 barobar kamroq zararlangan. bu hodisa o’rmondagiga nisbatan yaylov sharoitida harorat ancha kam turg’un bo’lishi bilan ajralib turadi. turg’un bo’lmagan harorat esa kanalar faolligini sezilarli darajada bosib turadi. shuningdek, yaylovda namlik ham ancha past bo’ladi. ushbu o’zgaruvchan harorat va past namlik kanalar hayotchanligini pasayishiga sabab bo’ladi. masalan, kuzatuvlarda 16 iyundan 4 sentyabrgacha och urg’ochi kanalarning 95-100% i tirikligini saqlab qolgan …

opulyatsiyalar kam harakat (ko’chmasdan) bo’lib yashovchi ayrim hasharotlarda ham uchraydi. masalan, qoqio’t uzunburun qo’ng’izi hududi (maydoni) katta bo’lmagan joyda ham kichik-kichik ekologik populyasiyalar hosil qiladi. masalan, biron-bir katta qirning (adirning) quyosh tegib qizdirib turadigan tomonida yashovchi to’plami shimoliy qiyalikda joylashgan to’plamiga nisbatan 15-20 kun oldin ko’payishga kirishadi. shunga binoan ular shimoliy qiyalikdagi qo’ng’izlar bilan hech vaqt chatishmaydi. cho’l sharoitida uchrovchi qora tanli poliz qo’ng’izi qumli va sho’rlangan joylarda shunchalik tarqalib, o’zgarib ketadiki, ularning ayrim guruhlarini morfologik belgilari jihatdan yaqinlashtirish (o’xshatish) ham qiyin bo’ladi. hayvonlarning ko’pgina ekologik populyatsiyalari morfo-fiziologik xususiyatlari bilan ham o’zaro farq qiladi. masalan, janubiy saxalin qirg’og’idagi hududning biotoplarida yashovchi ikki tur mollyuskalar quruqlikka shunchalik chidamli bo’lib qoladiki, bunday xususiyatni boshqa optimal sharoitda yashovchi mollyuskalar ushbu salbiy omilda yashay olmaydi. turli chuchuk suvli ko’llarda yashovchi losossimon ryapushka balig’i bir-biridan o’sish tezligi, o’lchami va voyaga yetish vaqti bilan farq qiladi. shunday qilib, hayvonlarda ekologik populyasiyalarning turli-tuman bo’lishi, turning ekologik muhit …

alarni o’z ichiga oladi. har xil irqlarga bo’linadigan bunday turlar politipik turlar deb ataladi. turli xil geografik populyatsiyalari, morfologik belgilari jihatidan ko’p farq qilmaydigan turlar monotipik turlar deb ataladi. bunday turlar, odatda yashash sharoiti hamma nuqtalarida deyarli o’xshash bo’lgan tor areallarda yashaydi. monotipik turlar bir-biridan farq qiluvchi irqlarga ajralmaydi. politipik tur doirasida esa belgilari bilan aniq ajralib turuvchi uch xil irqlar farq qilinadi; ya’ni kenja tur, ekotip va biologik irq. kenja tur barqaror morfologik belgilari bilan farq qiladigan geografik populyatsiyalarning alohida geografik yig’indisidan iborat. demak, har bir kenja tur muayyan morfologik belgilari va o’z arealiga ega bo’lishi bilan xarakterlanadi. tabiatda kenja turlar doimo bir-biri bilan chatishadi va urchishga qobiliyatli avlod beradi, chunki ular o’rtasida fiziologik va genetik ajralish mavjud emas. keng areallarga ega bo’lgan turlar odatda ko’p miqdordagi kenja turlarga bo’linadi. masalan, oddiy olmaxon (sciurus vulgaris) ning sobiq sovet ittifoqi hududida 22 ta kenja turi bor. ularning har biri jami …

fiziologik xususiyatlari bilan ham ajralib turadi. populyatsiyalarning tarqalishi va yashash joyiga qarab ularning serpushtligi ham turlicha bo’ladi. masalan, yetti nuqtali xonqizi qo’ng’izining (coccinella septempunctata) 4 ta populyatsiyasi ajratiladi, ya’ni: 1.yevropa-sibir populyatsiyasi. rivojlanishi may-sentyabrda, qishki uyqu bor, yozgisi yo’q, yilda 1 ta generasiya, ba’zi uchastkalarida (yil yaxshi kelsa) to’la bo’lmagan ikkinchisini o’tkazadi. faollik davri shiralarning ko’paygan davriga to’g’ri keladi. yashash sharoiti qulay. 2.o’rta yer dengizi populyatsiyasi. yil davomida 5 oygacha harorat rivojlanish nuqtasidan past bo’ladi. yozda harorat maksimum nuqtasidan yuqori bo’ladi. shuning uchun yozgi uyquga ketadi. foydali harorat summasi 1 ta to’liq generasiya bahorda va 1 ta kuzda amalga oshirishiga imkoniyat beradi. hududning ba’zi uchastkalarida (isroilda) yana 1 ta qo’shimcha generasiyani boshlaydi, lekin oxiriga yetmay barchasi halok bo’ladi. yashash uchun sharoit unchalik qulay emas. 3. eron-turon populyatsiyasi. yil davomida 6 oy harorat rivojlanish nuqtasidan past bo’ladi (qish) va 2 oy baland bo’ladi (yoz). umuman olganda sharoit yashash uchun noqulay. foydali harorat …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "turning ekologik sistema ekanligi. turning strukturasi"

1663176867.doc turning ekologik sistema ekanligi. turning strukturasi reja: 1. tur populyatsiyalari va ularning shakllanish jarayonlari. 2. ekologik populyasiya va uning yuzaga kelishi hamda xarakterli xususiyatlari. 3. geografik populyatsiya va uning tarkibi. irqlar, kenja tur, ekotip va biologik irq. 4. populyatsiyalarning tarqalishi va yashash joylarining turli-tumanligi. 5. populyatsiyalar tarkibi. tur polimorfizmi. turning ekologik sistema ekanligi ingliz olimi ch.darvin iborasi bilan aytadigan bo’lsak, tur-tarixiy hodisadir. u paydo bo’ladi, rivojlanadi, to’la takomillanish darajasiga yetadi, so’ngra yashash sharoitlarining o’zgarishi natijasida o’z o’rnini boshqa turlarga bo’shatib berib, butunlay yo’qolib ketadi yoki o’zi ham o’zgarib, yangi formalarning vujudga kelishi uchun asos ...

Формат DOC, 45,5 КБ. Чтобы скачать "turning ekologik sistema ekanligi. turning strukturasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: turning ekologik sistema ekanli… DOC Бесплатная загрузка Telegram