aylanma jismlar: silindr, konus, shar

DOCX 9 pages 964.0 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 964.0 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

mavzu: aylanma jismlar. silindr, konus, shar. reja: 1. aylanma jismlar 2. silindr, konus, shar. 3. fazoviy figuralarni tеkislikda tasvirlash. agar aylanma sirtni o‘q deb ataluvchi to‘g‘ri chiziqqa perpendikulyar bo‘lgan parallel ikkita tekislik bilan kessak aylanma sirt va doira bilan chegaralangan aylanma jism hosil bo‘ladi (1- chizma). - aylanma jismning o‘qi, jismning egri sirti aylanma sirt deyiladi. aylanma sirt parallel tekisliklar bilan kesilsa, kesim doiralardan iborat bo‘ladi. silindr. o‘q atrоfida unga parallеl bo‘lgan to‘g‘ri chiziq aylantirilsa, silindrik sirt hоsil bo‘ladi. u o‘qqa perpendikular ikkita parallеl tеkislik bilan kеsilsa ular оrasida silindrik jism hоsil bo‘ladi (2-chizma). teorema. silindr o‘qiga perpendikulyar tekislik uning yon sirtini asos aylanasiga teng aylana bo‘yicha kesadi. (3-chizma) (tеоrеma isbоti mustaqil ish sifatida bеriladi). silindrga ichki chizilgan prizma deb shunday prizmaga aytiladiki, uning asoslari silindrning asoslariga ichki chizilgan teng ko‘pburchaklardan iborat. uning yon qirralari silindrning yasovchilari bo‘ladi (4- chizma). 3-chizma 4-chizma konus konus (aniqrog‘i doiraviy konus ) deb shunday …

2 / 9

nusning uchi bilan ustma-ust tushgan piramida konusga tashqi chizilgan piramida deyiladi. tashqi chizilgan piramida yon yoqlarining tekisliklari konusning urinma tekisliklari bo’ladi. (9-chizma). shar ta’rif: fazoning berilgan nuqtasidan berilgan masofadan katta bo‘lmagan uzoqlikda yotgan hamma nuqtalaridan iborat jism shar deyiladi. berilgan nuqta sharning marakzi, berilgan masofa esa sharning radiusi deyiladi. sharning chegaasi shar sirti yoki sfera deb ataladi. shunday qilib sharning markazidan radiusga teng masofa qadar uzoqlashgan hamma nuqtalari shar sirti yoki sfera deb ataladi. shar sirtining ikki nuqtasini tutashtiruvchi va sharning markazidan o‘tuvchi kesma diametr deyiladi. istalgan diametrning uchlari (oxirlari) sharning diametral qarama-qarshi nuqtalari deyiladi. shar ham aylanma jism bo‘lgani uchun uni yarim doirani o‘zining diametri atrofida aylantirishdan ham hosil qilish mumkin. (10-chizma). 1- teorema. sharning har qanday tekislik bilan kesimi doiradir. bu doiraning markazi sharning markazidan kesuvchi tekislikka tushirilgan perpendikulyarning asosidir. isboti. aytaylik - kesuvchi tekislik va o- shrning markazi bo‘lsin (158-chizma). sharning markazidan tekislikka perpendikulyar tushiramiz. bilan perpendikulyarning …

3 / 9

arkazidan o‘tgan tekislik kesimida eng katta doira hosil bo‘ladi. bu doiraning radiusi shar radiusiga teng. (11-chizma). sharning markazidan o‘tadigan tekislik diametral tekislik deyiladi. 2- teorema. sharning istalgan diametral tekisligi uning simmetriya tekisligi bo‘ladi. sharning markazi uning simmetriya markazidir. shar sirtidagi nuqtadan o‘tib shu nuqtaga o‘tkazilgan radiusga perpendikular tekislik urinma tekislik deyiladi. nuqta urinish nuqtasi deyiladi (12-chizma) 3- teorema. urinma tekislik shar bilan faqat bitta umumiy nuqtaga – urinish nuqtasiga ega. 4- teorema. shar sirtidagi istalgan nuqtadan cheksiz ko‘p urinma o‘tadi, ularning hammasi sharning urinma tekisligida yotadi. (2-4 teoremalarni isboti talabalarga mustaqil ish qilib beriladi) 12-chizma sfera tenglamasi. sfera deb, fazoning berilgan nuqtasidan baravar uzoqlikda joylashgan nuqtalar to‘plamiga aytiladi. sfera tenglamasini tuzamiz. sferaning markazi a(a, b, c) nuqtada, radiusi esa r bo‘lsin (13-chizma). sferaning nuqtalari fazoning shunday nuqtalaridan, bu nuqtadan a nuqtagacha masofa r ga teng. sferaning ixtiyoriy (x, y, z) nuqtasidan a nuqtagacha masofaning kvadrati ga teng. shuning uchun sferaning …

4 / 9

k sirt esa uning yon sirti deyiladi. silindr asoslarining markazlarini tutashtiruvchi oo1 kesma (99 - chizma) silindrning o'qi deyiladi. to'g'ri doiraviy silindrlar qaralganda, oo1 o'qning uzunligi silindrning balandligiga teng bo'ladi: oo1 =h silindr asosining radiusini r bilan belgilaymiz, ya'ni oa=r . 97 – chizma. 98 – chizma 99 – chizma. 100 – chizma. 101 – chizma. silindrning oo1 o'qi orqali o'tkazilgan tekislik uning o'q kesimi deyiladi. silindrik sirtni aa1 yasovchi bo'yicha qirqamiz va tekislikka yoyamiz (100 – chizma). natijada, silindrning aa1c1c to'g'ri to'rtburchak va ikkita doira – silindrning asoslaridan tashkil topgan yoyilmasini hosil qilamiz. 2. silindrning yon sirti va to'la sirti. silindr yon sirtining yuzi sifatida uning yon sirti yoyilmasi yuzi qabul qilinadi, u to'g'ri to'rtburchakdan iborat bo'lganligidan (100 – chizma), syon = ac • aa1 (1) bo'ladi. ac kesmaning uzunligi silindrning asosida yotgan aylana uzunligiga teng. agar silindr asosining radiusi r, silindrning balandligi h bo'lsa, silindr yon sirtining yuzi …

5 / 9

larini, mos ravishda, sn va s’n orqali belgilasak, bu prizmalarning hajmlari, sa • h va s’n • h ko’rinishda yoziladi. ichki chizilgan prizma silindrning ichida, tashqi chizilgan prizma esa uning tashqarisida yotganllgidan, silindrning v hajmi uchun sn • h v s’n • h tengsizlikni yozish mumkin. agar n cheksiz orttirilsa, sn va s’n yuzlar silindr asosining sasos yuzidan yetarlicha kichik farq qiladi. demak, hosil qilingan qo’sh tengsizlikdagi uchta ifodaning barchasi sasos • h dan yetarlicha kichik farq qiladi. bu esa faqat v = sasos • h (6) bo’lgandagina mumkin. teorema isbotlandi. 1 – n a t i j a. silindr asosining radiusi r bo’lsa, sasos = r2 bo’ladi. demak, silindrning hajmi v = r2 • h (7) formula bo’yicha hisoblanadi. 4 – t a’ r i f. to’g’ri doiraviy konus deb, s uchdan bir tomonda yotgan konik sirt va doira bilan chegaralangan hamda: 1) yo’naltiruvchisi aylanadan iborat; 2) s uch …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "aylanma jismlar: silindr, konus, shar"

mavzu: aylanma jismlar. silindr, konus, shar. reja: 1. aylanma jismlar 2. silindr, konus, shar. 3. fazoviy figuralarni tеkislikda tasvirlash. agar aylanma sirtni o‘q deb ataluvchi to‘g‘ri chiziqqa perpendikulyar bo‘lgan parallel ikkita tekislik bilan kessak aylanma sirt va doira bilan chegaralangan aylanma jism hosil bo‘ladi (1- chizma). - aylanma jismning o‘qi, jismning egri sirti aylanma sirt deyiladi. aylanma sirt parallel tekisliklar bilan kesilsa, kesim doiralardan iborat bo‘ladi. silindr. o‘q atrоfida unga parallеl bo‘lgan to‘g‘ri chiziq aylantirilsa, silindrik sirt hоsil bo‘ladi. u o‘qqa perpendikular ikkita parallеl tеkislik bilan kеsilsa ular оrasida silindrik jism hоsil bo‘ladi (2-chizma). teorema. silindr o‘qiga perpendikulyar tekislik uning yon sirtini asos aylanasiga teng ayla...

This file contains 9 pages in DOCX format (964.0 KB). To download "aylanma jismlar: silindr, konus, shar", click the Telegram button on the left.

Tags: aylanma jismlar: silindr, konus… DOCX 9 pages Free download Telegram