8-ma’ruza: shaharlardagi sun’iy inshootlar arxitekturasi va yo’l bo’yidagi ob’ektlar

DOCX 11 стр. 891,3 КБ Бесплатная загрузка

11 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 891,3 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 11

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 11

8-ma’ruza. (2 soat) shaharlardagi sun’iy inshootlar arxitekturasi. shahar yo’llari va ko’chalariga xizmat qiluvchi obyektlar reja 1. ko’priklar va tonnellarning arxitekturasi. 2. yo’l bo’yidagi yo’l xizmati obektlari. 3. avtomobil yo’llarida servis va obodonlashtirish. sun’iy inshootlar ichida, ayniqsa yo’l sohasida uchraydiganlaridan eng ko’pi bu – ko’priklardir. ko’priklarning arxitekturasi o’zining qadimiy va tarixiy izohlariga ega bo’lib, ularning paydo bo’lishidanoq muhandislik va estetik ijodlar mujassamligi qaror topgan. bu haqda xvi asr boshlarida yashab o’tgan buyuk arxitektor andrea palladio shunday yozgan edi: “kupriklar yo’lning asosiy qismini tashkil etib, uning vazifasi suvning ustidan o’tishga mo’ljallangandir” tarixiy man’balarga murojaat qiladigan bo’lsak, eng birinchi ko’prik sharq mamlakatlarida paydo bo’lgan. ular suvni ekin maydonlarigacha olib borish uchun bir necha kichik-kichik ko’priklar qurishga majbur bo’lganlar. asta-sekin kichik ko’priklardan katta ko’priklarni bunyod qilishni o’rganganlar. ayniqsa g’ishtni pishirish usullarini bilib olganlaridan so’ng, ulardan har xil ko’rinishdagi svodli ko’priklar konstruksiyalarini yaratganlar. bunga misol qilib yefrat daryosi ustiga eramizdan oldingi 700 y.da vovilioniyadagi jervan …

2 / 11

rasmda esa pekin yaqinidagi marko polo ko’prigining sherlar timsoli bilan bezatilgan perilasi (suyanch devori) tasvirlangan. rim ko’priksozlari esa asosiy e’tiborni orderlar tizimiga qaratgan bo’lsalar, xitoy ko’priksozlari dunyoda birinchi bo’lib ko’prik konstruksiyalari tizimida yarim ellips arkali tayanchni o’ylab topdilar. forslar esa o’z navbatida tog’liqlarga xos bo’lgan sharoitdan kelib chiqib, yarim ellips o’rniga tik uchli arkali konstruksiya tizimiga ko’proq yondoshdilar. hatto o’sha davr sharq ko’priksozlari uning konstruksiyasini dambalar ko’rinishida ham qurib, uning tarkibida butun boshli turar joy binolari va qorovulxonalar ko’zda tutilgan. ko’priksozlikning gullab yashnagan davriga ko’proq renessans davri tug’ri kelib, bu davrda birinchi bor ko’prikni nazariy tomondan tahlil qilish va uning ishlash prinsipini o’rganishdek masala ilgari surildi. barokko arxitekturasida esa yevropa ko’priksozlari birinchi bo’lib dekorativ ijod va haykaltaroshlik san’atini ko’prik konstruksiyasiga qo’lladilar. 1779 yilga kelib ko’priksozlikda revolyusiya ro’y berdi. shotlandiyaning severi daryosi ustiga temir elementlaridan yasalgan birinchi metall ko’prik – «kaulbrukdeyl” qurildi. x1x asr boshlarida esa muhandislar – tomas telford va …

3 / 11

. demak har qanday fazoviy inshoot yo’lning bir bo’lagi sifatida o’ziga xos arxitekturaviy – landshaftga ega bo’ladi. bu ham o’z navbatida ko’prikning qanaqa mo’hitda qurilganligiga bog’liq bo’lib, aholi joylashgan maydondan o’tsa boshqacha yoki aholisiz joydan o’tganda boshqacha arxitekturaviy-landshaft ko’zda tutiladi. ko’priklarning arxitekturaviy yechimini hal etish jarayoni ikki yo’n6alishdan iborat bo’lib, birinchisi – kuzatuvchining ko’rish ta’ssuroti bo’lsa, ikkinchisi – kuzatuvchining ichki hissiyoti bilan bog’liq. birinchi omillarga ko’prik inshooti guyoki yo’lning uzilmas davomi sifatida ko’zga tashlanib, daryo panoramasi sifatida ta’ssurot qoldiruvchi obekt rolini o’ynaydi. xuddi shu omil loyihachining ko’prik inshootini atrof mo’hit landshaftiga moslashuvini hisobga olishni taqoza etadi. bunda asosan o’ta mo’him masalalardan – ko’prikning umumiy uzunligi, uning umumiy balandligi, tayanch elementlarining takrorlanishi (ritmi) va oraliqlar konstruksiyasi hisobga olinishi shart. ayniqsa ko’prikning konstruktiv sxemasini tanlash, ya’ni uning materiali va konstruksiyasini ishlab-chiqarish texnologiyasi va iqtisodiy nuqtai nazardan hisobga olgan holda konkret tabiiy landshaft mo’hitidan kelib chiqib hal etish lozim. inshoot joylashgan mo’shhitdagi aholi …

4 / 11

ga oshirish taqoza etiladi. ya’ni bunda ko’tarma qiyaligi 1:5 dan oshmasligi lozim. odatda kovlash, tekislash, ko’tarma ishlaridan voz kechish uchun ko’prikni estakada bilan almashtirish maqsadga muvofiq hisoblanadi. yo’l bo’yidagi hajmli inshootlarning aksariyat qismini yo’l xizmati obektlari tashkil qiladi. ularning maqsadi - avtomobil harakati ishtirokchilariga xizmat ko’rsatish (haydovchiga, yo’lovchiga, transport vositasiga), bu yerdan avtoservis yo’l obektlari degan umumlashgan nom kelib chiqadi (inglizchadan servise – xizmat, xizmat ko’rsatish degan ma’noni beradi). · xizmat obektlarini quyidagi turlarga ajratish mumkin: · to’xtash punktlari(memononalar, motellar, kempinglar); · ovqatlanish punktlari(kafe, restoran, nonushtaxona, bufetlar); · savdo punktlari; · yekilg’i quyish va texizmat punktlari. avtomobil yo’llari aritekturasida ikki asosiy sabab yo’l servisining alohida ahamiyatini belgilaydi: · birinchidan, bevosita yo’lning chetida joylashgan asosan hajmli bino va inshoot, yo’l muhitida sezilarli vizual aksent hisoblanadi. · ikkinchidan, bu obektlar avtomobil harakatiga komfort sharoitlarni yaratadi, ya’ni obodonlashtirish obektlari kabi haydovchi va yo’lovchilarga ijobiy stetik, mosional ta’sir ko’rsatishga qaratilgan. yo’lni biz insoniyat yashash …

5 / 11

yaratilishi hisoblanadi. avtomobil yo’llariga inshoot sifatida qaraydigan bo’lsak, unda kommunikasiya fenomeni degan atama qo’llashimizga to’g’ri keladi. bu termin lotincha bo’lib, uzatish, aloqa bog’lanish kabi mazmunni ifodalaydi. transport jarayoni esa - bu avtomobil yo’llarida amalga oshiriladigan, avtomobil haydovchilari tomonidan bajariladigan mehnat jarayoni va yo’lovchilar uchun esa hayotiy jarayon hisoblanadi, shuningdek, harakatdagi tarkib(transport vositasi) ishidagi funksional jarayondir. shulardan kelib chiqqan holda bu jarayonlarni realizasiya qilish uchun kerakli eng maqbul sharoitlarni yaratish talabi yuzaga keladi. bunda yo’l servisi va obodonlashtirish muhim o’rin egallaydi. avtomobil yo’llarini qurish va ulardan foydalanish bizga ma’lumki atrof-muhitning ekologik muntazamligini buzilishida asosiy rol o’ynaydi. ya’ni tabiiy muhitning fazodagi o’rniga shikast yetadi. yo’l muhandislik inshooti sifatida fazoviy tabiiy muhitning ko’pgina joyini egallab, biz o’rgangan tabiiy landshaft chiroyini buzadi. tabiatning tabiiyligini asrashda sun’iy landshaftni tabiiy landshaft bilan uyg’unlashtirish, muvofiqlashtirish katta ahamiyat kasb etadi. bunga esa landshaft arxitekturasining uslublari yordamida erishish mumkin. bu maqsadlarni amalga oshirishnig muhim me’zoni – tabiiy va yangi …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 11 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "8-ma’ruza: shaharlardagi sun’iy inshootlar arxitekturasi va yo’l bo’yidagi ob’ektlar"

8-ma’ruza. (2 soat) shaharlardagi sun’iy inshootlar arxitekturasi. shahar yo’llari va ko’chalariga xizmat qiluvchi obyektlar reja 1. ko’priklar va tonnellarning arxitekturasi. 2. yo’l bo’yidagi yo’l xizmati obektlari. 3. avtomobil yo’llarida servis va obodonlashtirish. sun’iy inshootlar ichida, ayniqsa yo’l sohasida uchraydiganlaridan eng ko’pi bu – ko’priklardir. ko’priklarning arxitekturasi o’zining qadimiy va tarixiy izohlariga ega bo’lib, ularning paydo bo’lishidanoq muhandislik va estetik ijodlar mujassamligi qaror topgan. bu haqda xvi asr boshlarida yashab o’tgan buyuk arxitektor andrea palladio shunday yozgan edi: “kupriklar yo’lning asosiy qismini tashkil etib, uning vazifasi suvning ustidan o’tishga mo’ljallangandir” tarixiy man’balarga murojaat qiladigan bo’lsak, eng birinchi ko’...

Этот файл содержит 11 стр. в формате DOCX (891,3 КБ). Чтобы скачать "8-ma’ruza: shaharlardagi sun’iy inshootlar arxitekturasi va yo’l bo’yidagi ob’ektlar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: 8-ma’ruza: shaharlardagi sun’iy… DOCX 11 стр. Бесплатная загрузка Telegram