xiva xonligi o‘lchov birliklari

DOCX 29 pages 58.8 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 58.8 KB

File type DOCX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti kurs ishi mustaqil ish referat diplom ishi diqqat !!! diqqat !!! diqqat !!! https://seller.soff.uz/account/register/tqrzkf3dtl - ushbu havola link orqali siz ham sotuvchi bo’ling, document joylang va daromad qiling, shu mening linkim orqali ro'yxatdan o'tganlarga 20-30 ta tayyor mustaqil va kurs ishlari beraman, xoxlagan fanidan! ishni boshlab olish uchun yaxshi taklif bu! @soff_seller xiva xonligi o’lchov birliklari. reja: 1) qadimgi sharq o’lchov birliklari tarixi 2) xiva xonligida ishlatilgan o’lchov birliklari. 1) har bir o‘lchov birligi o‘zining uzoq tarixiga ega. o‘lchov birliklari mavjud bo‘lmagan davrlarda odamlar o‘z ehtiyojlaridan kelib chiqib, biror narsaning miqdorini o‘lchashda ulardan foydalanganlar. ilgari inson tana a’zolari ham o‘lchov vositasi sifatida qo‘llanilgan. bizga yetib kelgan yozma yodgorliklarda ular o‘z ifodasini topib, turli davrlarda har xil yuritilgan. asosiysi, bu o‘lchovlarni hamma ham ishlata olishini hisobga olgan holda joriy etishgan. masalan, ularni ishlatish uchun barmoq, qo‘l, qadam, ko‘z, quloq, bo‘g‘in, chaqirim, qo‘sh, …

2 / 29

uyuk shoir va allomalarimizning o‘sha davrda qo‘llanilgan o‘lchov birliklariga oid notanish so‘zlariga duch kelamiz. masalan, abu rayhon beruniy «qonuni ma’sudiy» kitobida o‘zining yasagan katta globusi haqida yozib, «diametri 10 cho‘zim bo‘lgan yer kurrasi ning yarmini ishladim, uning sirtida kenglik va uzunliklarni chizib qo‘ydim» deb aytgan edi. unda 1 «cho‘zim» qancha uzunlikka teng degan savol tug‘ilishi tabiiy, 1 cho‘zim-0,5; 0,6, metr. demak, u holda 10 cho‘zim — 5-6 metr bo‘ladi. shunday qilib bobomiz beruniy diametri 5-6 metrlik yarimta globus yasagan. abu ali ibn sinoning «tib qonunlari» asarida dirham, davraq, misqol, ritl (yoki ratl) kabi o‘nlab o‘lchov birliklari ishlatilgan. yoki so‘z mulkining sultoni alisher navoiyning 4 tomli izohli lug‘atida «qari» so‘zi ko‘p ishlatilgan, ya’ni bir qari barmoq uchidan tirsakkacha bo‘lgan uzunlik o‘lchovi deb berilgan. 1 qari qo‘l uchidan tirsakkacha masofa bo‘lib, 6 tutamga tengdir, 1 tutam esa 4 enlikka, 1 enlik 6 arpa donasining bo‘ylanmasiga tengdir. bobur davrida ishlatilgan ziro atama o‘lchov …

3 / 29

nadamdir. muqimiy asarlarini o‘rganishda ham o‘quvchi chorak guruchni bilmasa quyidagi bayt ma’nosini tushuna olmaydi. qirq chorak gurunch olay deyman, yana to‘yimga yetmagay deyman. bu kabi misollarni sakkokiy, maxmur, lutfiy, furqat asarlaridan, hatto abdulla qodiriy, abdulla qahhor, g‘afur g‘ulom, sharof rashidov, nazir safarov, odil yoqubov, pirimqul qodirov, mirmuhsin kabi zamondosh adiblar asarlarida ham uchratish mumkin. shu ma’noda ba’zi bir sharq mamlakatlarida ishlatilgan o‘lchov birliklarini keltirib o‘tmoqchimiz: 1 marhala 25-30 kilometrga teng. 1 sotix — maydon o‘lchovi bo‘lib, 10 x 10=100 metr kvadratga teng. 1 botmon — 78 pudga yoki 128 kg.ga teng. 1 qarich — bosh barmoq bilan jimjiloqning barmoq yoyilmasiga teng, ya’ni 19-20 santimetrga teng. 1 enlik — bir barmoq eniga teng (18-20 mm) yoki 1 enlik-6 ta arpa donasining bo‘ylanmasiga teng. 1 farsax (farsang) — masofa o‘lchov birligi — 6 km.ga teng, 1 yig‘och — masofa o‘lchov birligi — 5985 metr, ba’zi joylarda 8-9 km.ga teng 1 tanob — …

4 / 29

eng. ilgari markaziy osiyoda 24 barmoq eni (1 barmoq eni 6 dona arpa doni eniga teng) yoki 7 musht eni (tayoqni ushlagandagi eni) 1 gaz bo‘lgan. xorazmda 1 gaz 12 dyuym (30,48 sm.)ni tashkil qilgan. buxoroda 1 gaz xvi-xvii asrlarda 78,74 sm., xix asrda 106,68 sm., toshkent, samarqand va turkistonda (xix asrda) 88,9 sm. andijon va marg‘ilonda (xix asrda) 83-84 sm. bo‘lgan. 1 paxsa — 60 santimetrga teng. 1 qo‘sh (suv) — ho‘kiz bilan bir kunda haydalgan yerni sug‘orish uchun ketgan suvga teng deb olingan. 1 tegirmon — tegirmon toshini aylantiradigan miqdordagi ariq suviga teng. 1 paysa — 50 grammga teng og‘irlik o‘lchovi. 1 paqir — 2 tiyinlik chaqa pul. 1 miri — 5 tiyinlik chaqa pul. 1 tanga — buxoro amirligida 15 tiyinga, qo‘qon xonligida 20 tiyinga teng bo‘lgan kumush pul. 1 so‘lkavoy — 1 so‘mlik tanga. 1 aruzza (guruch doni)-0,017 gramm. 1 sha’ira (arpa doni)-0,059 gramm. 1 habba …

5 / 29

n, 1 m-4,55 bo'lgan, 19 - asrga kelib 1 arpa doni =0,0453 g, 1 m = 4,53 g bo'lgan. buxoroda misqolning ikki xil qiymati bo'lgan : 1 misqol =96 arpa doni= 4,8 g; ikkinchisi 1 misqol = 100 arpa doni =5 g bo'lgan. samarqand xalqi 6-8 -asrlardan, balki undan ham oldin og'irligi 4,46 g bo'lgan misqollarni qo'llashgan. bu misqollar ( l misqol = 4,46 g) hozirgi kunda ham mamlakatimizda, shuningdek, ba'zi sharq mamlakatlari ham qo'llanilmoqda. farg'ona vodiysida xorazmning 100 arpa doniga teng va qiymati 4,55 g bo'lgan misqoli qo'llanilgan ( 1 misqol= 100 arpa doni = 4,55 g). beruniy va ibn sino asarlarida berilgan jadvallarda misqolning o'rtacha qiymati 4,25 g ga teng qilib berilgan. misqolning boshqa mamlakatlardagi qiymatlari quyidagicha bo'lgan: misrda uning qiymati 0,195 g li 24 karat bilan aniqlanadi. bu holda 1 misqol = 24 karat = 24 x 0, 195 = 4,68 g. suriyada misqolning qiymati 3,14 g …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xiva xonligi o‘lchov birliklari"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti kurs ishi mustaqil ish referat diplom ishi diqqat !!! diqqat !!! diqqat !!! https://seller.soff.uz/account/register/tqrzkf3dtl - ushbu havola link orqali siz ham sotuvchi bo’ling, document joylang va daromad qiling, shu mening linkim orqali ro'yxatdan o'tganlarga 20-30 ta tayyor mustaqil va kurs ishlari beraman, xoxlagan fanidan! ishni boshlab olish uchun yaxshi taklif bu! @soff_seller xiva xonligi o’lchov birliklari. reja: 1) qadimgi sharq o’lchov birliklari tarixi 2) xiva xonligida ishlatilgan o’lchov birliklari. 1) har bir o‘lchov birligi o‘zining uzoq tarixiga ega. o‘lchov birliklari mavjud bo‘lmagan davrlarda odamlar o‘z ehtiyojlaridan kelib chiqib, biror narsaning miqdorini o‘lchashda ulardan foydala...

This file contains 29 pages in DOCX format (58.8 KB). To download "xiva xonligi o‘lchov birliklari", click the Telegram button on the left.

Tags: xiva xonligi o‘lchov birliklari DOCX 29 pages Free download Telegram