bozor iqtisodiyotiga o`tish xususiyatlari

DOC 10 pages 47.0 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 47.0 KB

File type DOC

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

reja: bozor iqtisodiyotiga o`tish xususiyatlari. reja: 1. bozor iqtisodiyotining belgilari 2. bozor iqtisodiyotining turlari 3. bozor iqtisodiyotiga o`tish yo`llari bozor iqtisodiyotining belgilari kishilik jamiyati paydo bo`libdiki, insoniyat oldida: nimani ishlab chiqarish zarur; qanday usullar va sarf-xarajatlar bilan ishlab chiqarish zarur ishlab chiqarilgan narsalar kimga kerak, ularni kimlar iste`mol etadi? degan mazmunidagi muammolar turadi. bu muammolarni hal etish iqtisodiy tizimga qarab turlicha bo`lgan. agar rejali iqtisodiyot tizimi ularni samarali hal eta olmagan bo`lsa, bozor iqtisodiyoti buning uddasidan chiqa oldi. bozor. iqtisodiyoti ko`pchilik xalqlarga manzur bo`lgan va ular kelajagini ta`minlovchi iqtisodiyot hisoblanadi. u hozirgi davrga xos umuminsoniy iqtisodiyotdir. bozor iqtisodiyoti iqtisodiy faoliyatda erkinlikka, xo`jalik yuritishda oqilonalik tamoyillariga asoslangan demokratik iqtisodiyotdir. bozor iqtisodiyotining mohiyatini anglash uchun uning asosiy belgilarini ko`rib chiqamiz. bozor iqtisodiyotiga erkinlik xos bo`lib, uni mulkchilik shakli ta`minlaydi. bunday iqtisodiyotda xususiy, jamoa va davlat mulklari mavjud bo`lib, u yoki bu mulkning monopoliyasi (yakka hokimligi) bo`lmaydi. barcha mulklar teng, ular cheklanmagan holda …

2 / 10

aloqalarda hech bir cheklanish bulmaganidan ularda ko`pchilik faol qatnashadi. ular jumlasiga har xil firmalar, resurslar egalari, millionlardan iborat ists`molchilar (xaridorlar), davlatning idora mahkamalari kiradi. ularning aloqalari tovar — pul munosabatlariga asoslanadi. tovar—pul munosabatlari tovarlarni bozor uchun ishlab chiqarish, ularni oldi-sotdi qilish va shuningdek, pul borasida yuz beradigan iqtisodiy aloqalarni o`z ichiga oladi. bozor tizimiga iqtisodiy liberalizm xos, ya`ni yuqorida aytilganidek, har qanday faoliyat turlari erkin amalga oshadi, ammo faoliyat turlari albatta bir-biri bilan bozor orqali bog`lanishi shart. hamma o`z manfaati yo`lida harakat qiladi. sotuvchi qimmat sotishga intilsa, xaridor arzon olishga intiladin. tadbirkor ishtiyoqi foyda olish bo`lsa, ishchining maqsadi ko`proq ish haq olish. alohida manfaatlar bo`lishi ularning to`qnashuviga sabab bo`ladi. shu boisdan bozor iqtisodiyotida raqobat bo`ladi. ishning ko`zini bilgan bu kurashda g`olib chiqadi, uning mavqei mustahkamlanadi, uquvsizlar esa o`z-o`zidan chiqib qolishadi. bozor iqtisodiyotida faqat raqobat emas, manfaatlar uyg`unlashgan sharoitda hamkorlik ham yuz beradi. masalan, sotuvchi bilan xaridor savdolashib, har ikki tomonga …

3 / 10

yutqazish, narx-navo, raqobat-kelishuv, soliq-subsidiya degan narsalar keng ishlatiladi. bozor iqtisodiyotiga xos belgilardan biri erkin, ya`ni liberallashgan narxlarning bo`lishi va hamisha narxni hisobga olib, foyda-zararni nazarda tutgan holda ishlashidir. iqtisodiy mexanizmlar ishlab chiqarishni tez va eng avvalo resurslarni tejab-tergab sarflagan holda rivojlantirishni ta`minlaydi. natijada moddiy to`kinchilik yuzaga keladi. binobarin, bozor iqtisodiyoti taqchilliksiz iqtisodiyot hisoblanadi. uning ijtimoiy mo`ljal-maqsadi farovonlikni oshirish. farovonlikni kishilarning ishbilarmonligi, mshnatining natijasi, o`z mulkini samarali ish bilishi ta`minlaydi. har bir kishi qo`lidan kelgan ish bilan shug`ullanib, ishlaganiga qarab daromad ko`rishi adolatli hisoblanadi. bozor iqtisodiyoti kambag`al va qashshoqlarning emas, balki o`ziga to`q kishilarning tengligidir. tengsizlikning bo`lishi ham adolatli hisoblanadi. bozor iqtisodiyoti rivojlangan sharoitida eng kam daromad chegarasini davlat qonun yo`li bilan belgilab qo`yadi. masalan, aqshda 2002 yilda eng kam ish xaqi 1 soat ishlaganlik uchun 6,0 dollar qilib belgilangan va uni bundan kamaytirib bo`lmaydn. bozor iqtisodiyotida daromadlarning yuqori chegarasi belgilab qo`yilmaydi, bu esa kishilarda pul topish ishtiyoqini kuchaytirib, ko`plab ishlab …

4 / 10

farovon yashashiga bog`liq. bu qoidaning yuzaga chiqishiga bozor mexanizmi xizmat qiladi. chunki, u ishlab chiqarishni rivojlantiruvchi kuch hisoblanadi. bozor iqtisodiyotining turlari bozor iqtisodiyotining yashovchan va istiqboli bo`lishi sabablaridan biri uning inson ezgu niyatlarini amalga oshira olishida. kishilarning shaxsiy manfaati «o`zim bo`lay» degan so`zni yuzaga chiqaradi. bozor iqtisodiyoti har bir kishining shaxsiy manfaatini o`zgalar manfaati bilan bog`lay oladi. kishilarshshg o`ziga naf keltiruvchi ishi boshqalarga ham ma`qul tushadi. masalan, tovarni ishlab chiqarish va sotishdan foyda ko`rish uchun uni bozorbop qilib, ya`ni boshqalarning talab — ehtiyojini qondira oladigan qilib yaratish zarur, o`zgalar manfaatini bozor orqali hisobga olmagan kishi o`z manfaatiga erisha olmaydi. kishilardagi «o`zim bo`lay» degan harakat ularda mulk sohibi bo`lish ishtiyoqini yuzaga ksltiradi. inson tabiatiga eng mos tushadigan mulk bu xususiy mulkdir. kishilar qanchalik «o`zim bo`lay» demasin, baribir o`zlari tanho yashay olmaydilar. ular albatta ayirboshlash yuzasidan aloqaga kirishadilar. shu xislat bilan odam boshqa tirik jonzodlardan ajralib turadi. insondagi ayirboshlashga bo`lgan moyillikni na …

5 / 10

`l beradi. inson o`zi uchun harakat qilsada, baribir unda insoniylik xislatlari, jamiyatdagi kishilar orasida mehr-oqibat, odamiylik, nochorlarga yordam qo`lini cho`zish kabi intilishlar tabiiydir. bozor iqtisodiyoti bunday intilishlarni namoyon etish uchun ham keng yo`l ochadi. misol qilib ijtimoiy himoya mexanizmini olish mumkin. bugunga kelib o`zbekistonda mavjud nafaqa (pensiya) tizimining takomillashtirishga muhtojligi tizimning moliyaviy barqarorligini ta`minlashtirilishiga muhtojligini ko`rsatadi. chunki respublikada nafaqa oluvchilar soni 3 million kishidan ko`p, shu jumladan qarilik nafaqasini 69%, invalidlik nafaqasini 22% va 9% boquvchisini yo`qotgani asosida nafaqa oladi. o`zbekistonda qarilik nafaqasiga erkaklar 60 va ayollar 55 yoshda chiqsa aqsh vagermaniyada erkaklar va ayollar 65 yoshda chiqadi. kelajakda o`zbekistonda nafaqa oluvchilar oshib boradi. hisob-kitoblar shuni ko`rsatadiki, 2025 yilga borib, nafaqa oluvchilar soni 2000 yilga nisbatan o`zbekistonda 2 marta oshadi. oddiyroq qilib aytganda bitta ihlovchi bitta nafaqaxo`rni nafaqasini qo`shimcha ishlab bersa, 2025 yilga kelib 2 baravar oshadi. shu sababli nodavlat nafaqa jamg`armalariga doir jahon tajribasini o`rganish katta ahamiyatga molik. bunday …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "bozor iqtisodiyotiga o`tish xususiyatlari"

reja: bozor iqtisodiyotiga o`tish xususiyatlari. reja: 1. bozor iqtisodiyotining belgilari 2. bozor iqtisodiyotining turlari 3. bozor iqtisodiyotiga o`tish yo`llari bozor iqtisodiyotining belgilari kishilik jamiyati paydo bo`libdiki, insoniyat oldida: nimani ishlab chiqarish zarur; qanday usullar va sarf-xarajatlar bilan ishlab chiqarish zarur ishlab chiqarilgan narsalar kimga kerak, ularni kimlar iste`mol etadi? degan mazmunidagi muammolar turadi. bu muammolarni hal etish iqtisodiy tizimga qarab turlicha bo`lgan. agar rejali iqtisodiyot tizimi ularni samarali hal eta olmagan bo`lsa, bozor iqtisodiyoti buning uddasidan chiqa oldi. bozor. iqtisodiyoti ko`pchilik xalqlarga manzur bo`lgan va ular kelajagini ta`minlovchi iqtisodiyot hisoblanadi. u hozirgi davrga xos umuminsoniy iqtisodiyotdir....

This file contains 10 pages in DOC format (47.0 KB). To download "bozor iqtisodiyotiga o`tish xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: bozor iqtisodiyotiga o`tish xus… DOC 10 pages Free download Telegram