neokantchilikda ong masalasi

DOCX 24 pages 51.9 KB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 51.9 KB

File type DOCX

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

mavzu: neokantchilikda ong masalasi mundarija kirish.....................................................................................................................3 i bob. immanuel kant tarixi va u yaratgan oqim 1.1. immanuel kant biografiyasi..................................................................5 1.2. neokantchilik oqimi..............................................................................8 ii bob. neokantchilikda ong masalasi 2.1. neokantchilikda ong masalasi.............................................................14 2.2. neokantchilik oqimida falsafa.............................................................17 xulosa................................................................................................................24 foydalanilgan adabiyotlar...............................................................25 kirish kurs ishining asoslanishi va dolzarbligi. kurs ishimizning asoslanishi, avvalambor, san’at falsafasining eng muhim mutafakkiri deb bo‘lmish immanuel kant, xviii asrning oxiri va xix asrning boshlarida almaniyada faoliyat ko‘rsatgan, “aqlning kuningi” deb nomlanadigan falsafa nazariyasi tuzgan shaxslardan biridir. uning transsendental mantig‘i (transzendental philosophie) nazariyasi, aqlning obyektlarni tushunish va ularga oid bilimni tavsiflash tartibi mavzusida o‘z ahamiyatini olishi bilan ajralib turadi. kurs ishining dolzarbligiga kelsak bu mantig‘ning asosiy tuzilishi ikki qismga ajralib turadi: “duhri” (yoki “fenomen”) va “noumenon” (yoki “tabiiyat qilinmagan”). duhri, nazoratimiz va tajriba orqali bilinishga mo‘ljallangan, o‘zimizning ma’lumotlarini oladigan obyektlarni ifodalaydi. noumenon esa, aqliyatimizning tushunadigan chegaralar tashkil etadi, lekin uning haqiqiy jumhuriyatini, maydoni to‘liq tushunishga qodir bo‘lmagan narsalarni ifodalashi ham mumkin. …

2 / 24

tadi va dunyo bilan bog‘liqlikni shakllantiradi. u, aqliyatning boshqa narsalarga e’tibor qaratishini va ularni shakllantirishini ko‘zdan kechiradi. kurs ishining predmeti. dunyo bilan taalluqli ma’lumotlarimizni chegaralangan ko‘rinishda olmaydi, balki bizning aqlimizning tuzilishida mohiyatini aks ettiradi. kurs ishining maqsad va vazifalari. kurs ishining maqsadi: · immanuil kantning transsendental mantig‘ini o‘rganish · neokantimzimning falsafa tuzumi, kurs ishining vazifasi esa: · falsafiy qarashlari, tasavvurlari va metodlari, o‘z vaqti orqali juda yirik ahamiyatga ega bo‘lganligini; · “kritika” nomli asarlari, masalan, “kritika der reinen vernunft” (meyil etmaydigan ma’qullarning kritikasi) va “kritika der praktischen vernunft” (amaliy ma’qullarning kritikasi) kabi, shu usulda mavjud bo‘lgan qo‘shimchalari orqali tushuntirilganlarni o‘rganish tashkil etadi. kurs ishining o‘rganilganlik darajaisi. kantning ong osti va uning fikran mantig‘i, falsafada muhim o‘rin egallagan va keyingi tarixiy davrlarda ham keng tarqalgan bir nazariyadir. u, aqliyat, obyektiv dunyo va fikr-ma’lumotlar munosabatlari mamlakatida yangiliklar kiritgan va “kritik” usulda ta’lim etgan. kurs ishining oʻrganilganlik darajasi. jahon tarixiy merosini tahlil etish, …

3 / 24

aql tanqidi” (1788), “mulohaza yuritish qobiliyatining tanqidi” (1790)asarlarida, shuningdek faylasuf ijodining o‘ziga xos sarhisobi sanaluvchi – “sof aql chegaralarida din” (1793) kabi kitoblarida bayon etilgan. kant bilish nazariyasining asosiy qoidalari quyidagilardan iborat. kant fikricha bilish jarayoni uch bosqich: 1) sezgilar darajasida bilish, 2) idrok, 3) aqldan o‘tadi.[footnoteref:1] [1: https://cyberleninka.ru/article/n/transtsendentalnoe-immanentnoe-i-transtsendentnoe-v-filosofii-immanuila-kanta/viewer.2021-yil,12-bet.] bilishning birinchi bosqichi - sezgilar darajasida inson narsaning mavjudligini biladi, idrok yordamida uni fikrlaydi. narsani haqiqiy bilish aynan shu ikki bosqichni sintez qilishni talab etadi. idrok darajasidagi bilishning quroli – kategoriyalar. ular idrokka ichdan xos. hodisalar rang-barangligi kategoriyalar tizimida aks etadi. kategoriyalar yordamida inson bilimi tasodifiy empirik emas, balki umumiy zarur, ya’ni ilmiy xususiyat kasb etadi. ilmiy bilim kategorial bilimdir. biroq shundan so‘ng kant sub’ektiv idealist sifatida mulohaza yuritadi: idrok tabiat qonunlarini ochmaydi, balki ularni tabiat uchun belgilaydi. kant fikriga ko‘ra, kategoriyalar birligi va ularning bilish (sintez qilish) qobiliyati zamirida dunyoning ob’ektiv moddiy birligi emas, balki o‘zlikni anglashning transsendental birligi yotadi. …

4 / 24

bevosita emas, balki bilvosita – idrok orqali bog‘lanadi. aql bilishning oliy bosqichi bo‘lsa-da, idrokka ko‘p jihatdan yutqizadi. u tajribaning mustahkam zaminidan ajralgach, dunyoqarash darajasidagi savollarning birortasiga ham uzil-kesil – ha yoki yo‘q deb javob bera olmaydi. dunyo vaqtda va makonda boshlanadimi yoki u cheksiz va boqiymi? inson joni boqiymi yoki foniymi? iroda erkinligi mavjudmi yoki dunyoda hyech qanday erkinlik mavjud emas, hamma narsa tabiiy zarurat qonuniga ko‘ra yuz beradimi? xudo bormi yoki yo‘qmi? idrok bunday savollarni bera olmagan bo‘lardi. aql esa bunday savollarni beradi, biroq ularga javob topa olmaydi. uning da’volari imkoniyat darajasida emas. sof nazariy aql o‘z mag‘lubiyatini tan olishi lozim, chunki u o‘zidagi narsalarni bila olmaydi. ammo nima uchun u shunga qaramay bilishning oliy bosqichi deb e’tirof etiladi? shuning uchunki, aqlning sof g‘oyalari (kant ularni tamoyillar deb nomlagan) bilishda oliy tartibga solish vazifasini bajaradi. ular idrokka yo‘l ko‘rsatadi. aql g‘oyalarini ufq chizig‘iga o‘xshatish mumkin: garchi bu chiziqqa yetib …

5 / 24

ruhning o‘lmasligiga va iroda erkinligiga ishonishni taqiqlamaydi. insonga e’tiqod va ishonmaslik o‘rtasida yo‘l tanlash imkoniyati berilgan. u e’tiqodni tanlashi lozim, chunki vijdon ovozi, axloq ovozi undan shuni talab qiladi. ammo bu endi nazariy aqldan amaliy aqlga, gnoseologiyadan axloqqa o‘tishdir. xix asrning ikkinchi yarmida, bir tomondan, hegel va shellingning idealistik tizimlari inqirozi, ikkinchi tomondan, matematika va fizika taraqqiyoti ta’sirida kant ta’limotining haqiqiy qayta tiklanishi sodir bo‘ldi. germaniyada. birinchi jahon urushigacha nemis akademik falsafasida eng ta’sirli harakat bo‘lgan neokantizm paydo bo‘ldi. neokantchilikda ikkita maktab paydo bo‘ldi: marburg va baden. birinchi navbatda madaniyat fanlari muammolariga e’tibor qaratilgan ikkinchisi quyida muhokama qilinadi. endi biz marburg maktabining g‘oyalariga murojaat qilamiz, uning diqqat markazida aniq, matematiklashtirilgan tabiiy fanlar bo‘lgan. marburg maktabining asoschisi hermann koen (1842 - 1918) bo‘lib, u 1875 yildan 1912 yilgacha marburg universitetida falsafa bo‘limini boshqargan. uning shogirdlari va izdoshlari orasida pol natorp (1854 - 1924) va ernst kassirer (1874 - 1945) bor. neokantchilik …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "neokantchilikda ong masalasi"

mavzu: neokantchilikda ong masalasi mundarija kirish.....................................................................................................................3 i bob. immanuel kant tarixi va u yaratgan oqim 1.1. immanuel kant biografiyasi..................................................................5 1.2. neokantchilik oqimi..............................................................................8 ii bob. neokantchilikda ong masalasi 2.1. neokantchilikda ong masalasi.............................................................14 2.2. neokantchilik oqimida falsafa.............................................................17 xulosa................................................................................................................24 foydalanilgan adabiyotlar....

This file contains 24 pages in DOCX format (51.9 KB). To download "neokantchilikda ong masalasi", click the Telegram button on the left.

Tags: neokantchilikda ong masalasi DOCX 24 pages Free download Telegram