sintaksis haqida umumiy tushuncha

DOCX 4 pages 25.2 KB Free download

4 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 25.2 KB

File type DOCX

Pages 4

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 4

sintaksis haqida umumiy tushuncha bilib oling. biz foydalanayotgan til turli birliklardan, vositalardan iborat. ularning har biri tilda o‘zining muhim vazifasini bajaradi. tahlil qilganda til birliklari ajratiladi, aniqlanadi va izohlanadi. bilib oling. so‘zlarning tildagi muayyan qonun-qoidalar asosida o‘zaro birikuvidan so‘z birikmalari va gaplar hosil bo‘ladi. so‘z birikmalari va gaplar o‘z qurilishi va ifoda mazmuniga ko‘ra farqlanadi. so‘z birikmalari va gaplarning qurilishi va ifoda xususiyatlarini o‘rganuvchi til bo‘limi sintaksis deyiladi. sintaksis so‘zlarning bir-biri bilan boqlanishi hamda gap tuzilishi qonun-qoidalarini o‘rgangardigi uchun unda: 1) so‘z birikmasi sintaksisi; 2) gap sintaksisi kabi bo‘limlar mavjuddir. gap og‘zaki nutqda ma’lum bir ohang bilan aytiladi. bu ohang yozuvda tinish belgilari bilan ifoda etiladi. tinish belgilari qo‘llanishi haqidagi qoidalar yig‘indisi punktuatsiya deyiladi. har qanday til o‘zining nutq tovushlari, so‘zlari (iboralari) va qo‘shimchalaridagi imkoniyatlarini sintaksisda, ya’ni gap qurilishida namoyon qiladi. so‘z birikmasida so‘zlarning o‘zaro birikish usullari esga oling. kelishik va egalik qo‘shimchalari hamda ko‘makchilar so‘z birikmalari tarkibida so‘zlarni bir-biriga …

2 / 4

gapda so‘zlarning bog‘lanishi gap odatda bir so‘zdan yoki bir necha so‘zlarning o‘zaro grammatik va mazmuniy bog‘lanishidan ham tashkil topishi mumkin. masalan, kuz– bog‘larda mevalar qiyg‘os pishgan. yuqoridagi gaplarning birinchisi faqat bir so‘zdan tashkil topgan bo‘lsa, ikkinchisi to‘rtta so‘zning o‘zaro grammatik va mazmuniy bog‘lanishi natijasida hosil bo‘lgan. gap ikki va undan ortiq so‘zlardan iborat bo‘lganda, bu so‘zlar o‘zaro grammatik va mazmun tomondan bog‘lanadi. eslab qoling. bir so‘zning boshqa so‘zga ma’lum grammatik vositalar (grammatik qo‘shimchalar, yordamchi so‘zlar) yordamida bog‘lanishi grammatik bog‘lanish hisoblanadi. masalan, yuqorida keltirilgan ikkinchi misolda bog‘larda so‘zi pishgan so‘ziga -da kelishik qo‘shimchasi yordamida bog‘lanyapti. gapda so‘zlarning bog‘lanishi faqat grammatik bog‘lanish bilan cheklanib qolmaydi. bog‘lanayotgan so‘zlar mazmuniy tomondan ham o‘zaro muvofiq bo‘ladi. masalan, gullamoq so‘zi gul chiqarmoq ma’nosi bilan gullash xususiyatiga ega bo‘lgan narsalarni bildiruvchi so‘zlarga bog‘lanadi: o‘rik gulladi, jiyda gulladi kabi, lekin tosh, loy, suv kabi so‘zlar bilan bog‘lana olmaydi. yashnadi, rivojlandi ma’nosi bilan yashnashi mumkin bo‘lgan turli jamoa, tashkilot, …

3 / 4

ish: a) ular tahlil qilib o‘tirishardi. b) baytlarini tahlil qilib. d) hofiz navoiy baytlari (ni) bedil baytlari (ni) fuzuliy teng bog‘lanish: hofiz, navoiy, bedil va fuzuliy. o‘zaro teng bog‘langan bo‘laklar bir xil gap bo‘lagi vazifasida keladi va ko‘pincha bir xil so‘roqqa javob bo‘ladi. ularni bir-biri bilan bog‘lovchi vosita sifatida teng bog‘lovchilar yoki sanash ohangi ishtirok etadi. xususan, yuqoridagi o‘zaro teng bog‘langan bo‘laklarning hammasi qaratqich aniqlovchi vazifasida kelgan, kimning? so‘rog‘iga javob bo‘ladi. hofiz, navoiy, bedil bo‘laklari bir-biri bilan sanash ohangi yordamida, bedil esa fuzuliy bilan va bog‘lovchisi yordamida bog‘langan. juda muhim. quyidagi vositalar teng bog‘lovchi vazifasini bajaradi. i. a) biriktiruvchi bog‘lovchilar: va, hamda (ko‘pincha va o‘rnida bilan ko‘makchisi ham qo‘llanadi. masalan, oygul va baxtiyor; oygul bilan baxtiyor. b) zidlov bog‘lovchilari: ammo, lekin, biroq. d) ayiruv bog‘lovchilari: yo, yoki, yo-yo, goh-goh, dam-dam. ii bog‘lovchi vazifasidagi yuklamalar: a) gumon yuklamasi: na...na... b) kichraytiruv va ta’kid yuklamasi: -u (-yu), -da. tobe bog‘lanishning tuzilishi juda …

4 / 4

so‘z birikmasi hokim so‘zning qaysi turkumga oid so‘z bilan ifodalanishiga qarab, ikki guruhga bo‘linadi: otli so‘z birikmasi, fe’lli so‘z birikmasi. otli so‘z birikmasida hokim so‘z ot va otlashgan so‘zlar bilan ifodalanadi: shaharning ko‘chalari, hammasidan katta, chumchuqning chug‘ur-chug‘uri, o‘quvchilarning beshtasi, beqiyos o‘lka, katta qishloq. fe’lli so‘z birikmasida hokim so‘z fe’l bilan ifodalanadi: kitobni o‘qimoq, daftarga yozmoq, tez yugurmoq, ohista gapirmoq, ta’sirli so‘zlatnoq, zavq bilan o‘qimoq. o‘zbek tilida so‘z birikmalarining tobe so‘zi, asosan, hokim so‘zdan oldin keladi. eslab qoling. tobe bo‘lakning hokim bo‘lakka kelishik, egalik qo‘shimchalari, ko‘makchilar va tobelashtiruvchi ohang yordamida bog‘lanishi so‘z birikmasi deydadi. so‘z birikmasida doimo ikkita qism bo‘ladi. ularning bittasi tobe, ikkinchisi esa hokim bo‘ladi. tobe bo‘lak hokim bo‘lakka ma’lum bog‘lovchi vosita yordamida bog‘lanadi. demak, bog‘lovchi vosita tobe bo‘lak oxiriga qo‘shiladi. bundan faqat egalik qo‘shimchasi yordamida bog‘langani mustasno. egalik qo‘shimchasi hokim bo‘lak oxiriga qo‘shiladi. tobe bo‘lak esa qaratqich kelishigida turadi. ba’zan qaratqich kelishigi ifodalanmasligi ham mumkin. masalan, litseyning bog‘i …

Want to read more?

Download all 4 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sintaksis haqida umumiy tushuncha"

sintaksis haqida umumiy tushuncha bilib oling. biz foydalanayotgan til turli birliklardan, vositalardan iborat. ularning har biri tilda o‘zining muhim vazifasini bajaradi. tahlil qilganda til birliklari ajratiladi, aniqlanadi va izohlanadi. bilib oling. so‘zlarning tildagi muayyan qonun-qoidalar asosida o‘zaro birikuvidan so‘z birikmalari va gaplar hosil bo‘ladi. so‘z birikmalari va gaplar o‘z qurilishi va ifoda mazmuniga ko‘ra farqlanadi. so‘z birikmalari va gaplarning qurilishi va ifoda xususiyatlarini o‘rganuvchi til bo‘limi sintaksis deyiladi. sintaksis so‘zlarning bir-biri bilan boqlanishi hamda gap tuzilishi qonun-qoidalarini o‘rgangardigi uchun unda: 1) so‘z birikmasi sintaksisi; 2) gap sintaksisi kabi bo‘limlar mavjuddir. gap og‘zaki nutqda ma’lum bir ohang bilan aytiladi. bu ohang...

This file contains 4 pages in DOCX format (25.2 KB). To download "sintaksis haqida umumiy tushuncha", click the Telegram button on the left.

Tags: sintaksis haqida umumiy tushunc… DOCX 4 pages Free download Telegram