turk va mo'g'il xalqlarining harbiy san'ati

DOC 103.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1695542874.doc turk va mo’g’il xalqlarining harbiy san`ati reja: 1. turk xoqonligi davrida harbiy ish. 2. xoqonlikda qo’shin tuzush masalasi. 3. jangovor qurol yarog’lar va harbiylarning kiyimlari 4. mo’g’illarning harbiy sohasini o’ziga hos xususiyatlari. maqsad: talabalarga turk va mo’g’ul halqlarining harbiy san’ati, qo’shin tuzush masalasi, jangovor qurol yarog’lar va harbiylarning kiyimlari haqida ma’lumotlar berishdan iborat. vi asr o’rtalariga kelib, markaziy osiyoda ashina qabilasi xukmdori bumin yabg’uning ta’siri kuchayib, o’zini “el-xoqon” deb e’lon qilishi bilan yangi davlat turk xoqonligi tashkil topadi. turk xoqonligining chegaralari sharqda koreya bo’g’ozidan g’arbda to shimoliy qora dengiz bo’ylarigacha, shimoliy ural tog’larigacha, enisey va bakalbo’yidan janubga tomon afg’oniston va shimoliy hindistongacha bo’lgan xududlarni egallashga muvaffaq bo’ladi. turk xoqonligi tez orada dunyoning yirik imperiyalaridan biriga aylanishga muvaffaq bo’ladi. albatta bunday yirik davlatga aylanish uchun xoqonlikning harbiy qo’shini ancha ilg’orlab ketganligidadir. turkshunos olim l.n. gumilev takidlaganidek, “turkutlar (qadimgi turklar) ning erishgan g’alabalari tufayli dunyoning yarmiga egalik qilishlari tasodif emas edi. …

i. bu davrga oid yozma manbalardagi ma’lumotlar va qadimgi jangchilar tasvirlangan qoyatosh rasmlaridan ma’lum bo’lishicha, qo’shin ikki turda qurollanganligini bilish mumkin. 1. og’ir qurollangan sovutli (zirhli) otliqlar; 2. engil qurollangan jangchilar. engil qurollangan qo’shin asasan otliq kamondozlardan iborat bo’lgan. bunday qo’shin tarqoq jang qilish taktikasini qo’llagan. dushmanga ma’lum masofada turib birdaniga o’q yog’dirishgan. yozma manbalarda aytilishicha turklar otda turub kamondan o’q uzishlarini alohida ta’kidlab o’tishgan. arab, fors, yunon va boshqa tillardagi manbalarda ham turklarning jangovor qo’shini odatda otliqlardan iborat bo’lganligini takidlab o’tishadi. hoqonlikning g’arbiy qanotida qo’shin ikkita qanotdan iborat “o’n o’q” tizimidan tashkil topgan. o’n o’q qabilalari itifoqi har biri 5 ta qabiladan iborat sharqiy va g’arbiy ittifoqqa bo’lingan. sharqiy qism 5 ta qabiladan iborat dulu ittifoqi deb yuritilgan va ularga beshta “cho’r” boshchilik qilgan. g’arbiy qism esa nushibi qabillar ittifoqi bo’lib, ularni beshta “erkin” boshqargan. sharqiy yoki markaziy xoqonlikda esa qo’shin sharqiy qism to’las va g’arbiy qism – tardush …

zlarini kelib chiqishlarini unutmaganliklarini bildirib turadi. bundan tashqari xoqonlik qo’shini tarkibida harbiy jangchilardan tashqari ziroatkor shaxar aholisidan tuzulgan yordamchi piyoda va otliq otryadlar ham mavjud bo’lgan. g’arbiy xoqonlik asosan otliq jangchilardan tashkil topgan bo’lsada, janglarda tuyalardan ham foydalanishgan. xitoy rohibi syuan szan (629-645) turk xoqoni xuzurida bo’lgan paytda qo’shinlarning bir qismi otda, yana bir qismi tuyada ekanligiga guvoh bo’lgan. shuningdek turkshunos gumilevning bergan ma’lumotlarida turklar va sosoniylar o’rtasida bo’lib o’tgan hirot yaqinidagi jangda xoqonlik qo’shini tarkibida jangovor fillar otryadi bo’lganligini aytib o’tadi. xoqonlik qo’shini soni to’g’risida turlicha ma’lumotlar keltirib o’tiladi. xitoy manbalarida 500, 2000, 10000, 100000, 1 000000 gacha bo’lganligi xaqida ta’kidlab o’tishadi. n.ya. bichurin ma’lumotlariga qaraganda hoqonlikning g’arbiy qanoti 100 ming jangchi bo’lganligi haqida takidlaydi. jumladan istemi boshchiligida g’arbiy o’lkalarga, eftalilarga qarshi yuborilgan qo’shinning soni 100 ming dan kam bo’lmaganligi haqida ma’lumot berib o’tadi. turk xoqonligida qo’shinini o’nlik va ikkilik tartibida bo’lishga rioya qilingan. aniqrog’i birinchi otryad 10, 100, …

o’lkasidagi baliq sook degan joydagi mozor – qo’rg’on qazilganda qadimgi turk jangchisiga xos jang qurollari kiyim kechaklari bilan ko’milganligi aniqlangan. bu topilmaning ahamiyatli tomoni shundaki, topilgan qurol yarog’lar mustaxkam temir va misdan yasalganligi hamda otliq jangchiga bu qurollar unchalik og’ir tug’dirmaydigan darajada engil qilib ishlanganligi aytib o’tiladi. xoqonlik jangchilarining mahoratini arab mualliflari shunday tariflashadi: turk jangchisi joni boricha quvlagan holda, orqaga va oldinga, o’ng va chapga, yuqoriga va pastga qarab ota oladi. harijit (arab o’qchisi) kamon ipiga bitta o’qni joylaguncha, u (turk) 10 ta o’qni otadi. xarijit tekis joydan otini choptirgunicha, u o’z otida tog’ yoki vodiydan tushub, katta tezlik bilan choptiradi. turkning to’rtta ko’zi bor – ikkitasi yuzida, ikkitasi gardanida. bundan tashqari kamon o’qlari haqida gapiriladigan bo’lsa, o’qlar sadoqqa solingan. sadoqlar asosan uchi qismi nisbatan kichikroq tag qismi esa kattaroq ishlangan. buning sababi o’qning patlari yumshab ketmaslik uchun mo’jallangan. o’qlar xar xil turda bo’lgan. o’qlar uch parakli, ikki va …

asofada va qo’l jangida esa jangchilar dushmanga nayza, uzun og’ir qilich, shamshir va hanjarlar bilan xujum qilishgan. manbalarda ta’riflanishicha, jangchi va ovchilarning kiyimkechaklari juda qulay bo’lgan: kiyim qismlari ayniqsa, kamarlarning ramziy ifodasi (simvolka) boshqa xalqlar uchun nihoyatda jozibador ko’ringan. ular sochlarini, o’rib orqaga tashlab yurishgan. bellariga naqshli kamarlar taqishgan. qo’shin boshqaruvi hamda harbiy unvonlar. xoqon hamma narsadan avval “mangu el” (ya’ni imperiya) xotirjamligi, farovonligining kafolatini o’ylagan. “mangu el” so’zining lug’aviy ma’nosi mangu abadiy davlat ma’nosida ifodalangan. xoqon bitiktoshlar tili bilan aytganda “turk eli” uchun turk xalqi uchun tunlari uxlamasdan kunduzlari (ishsiz) o’tirmasligi shart bo’lgan. bir so’z bilan aytganda xoqonning harbiy va diplomatik xuquqlari mutloq cheksiz edi. turk xoqonligining g’arbiy qismida qo’shinning ikkala qanotida ham xoqonlik oila a’zolari – yabg’u, shad, tegin unvonli shaxzodalar turgan. xoqonlikning mazkur vakillari tobe qabilalarni boshqarish, soliqlar yig’ishni bilan birgalikda, ularni harbiy ishlarga jalb etish, janglarga olib borish va harbiy xarakatlarda ham boshchilik qilishgan. xoqonlikda shaxzoda …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "turk va mo'g'il xalqlarining harbiy san'ati"

1695542874.doc turk va mo’g’il xalqlarining harbiy san`ati reja: 1. turk xoqonligi davrida harbiy ish. 2. xoqonlikda qo’shin tuzush masalasi. 3. jangovor qurol yarog’lar va harbiylarning kiyimlari 4. mo’g’illarning harbiy sohasini o’ziga hos xususiyatlari. maqsad: talabalarga turk va mo’g’ul halqlarining harbiy san’ati, qo’shin tuzush masalasi, jangovor qurol yarog’lar va harbiylarning kiyimlari haqida ma’lumotlar berishdan iborat. vi asr o’rtalariga kelib, markaziy osiyoda ashina qabilasi xukmdori bumin yabg’uning ta’siri kuchayib, o’zini “el-xoqon” deb e’lon qilishi bilan yangi davlat turk xoqonligi tashkil topadi. turk xoqonligining chegaralari sharqda koreya bo’g’ozidan g’arbda to shimoliy qora dengiz bo’ylarigacha, shimoliy ural tog’larigacha, enisey va bakalbo’yidan janubga tomon afg...

DOC format, 103.0 KB. To download "turk va mo'g'il xalqlarining harbiy san'ati", click the Telegram button on the left.

Tags: turk va mo'g'il xalqlarining ha… DOC Free download Telegram