qattiq jismning murakkab xarakati

DOC 8 стр. 1,9 МБ Бесплатная загрузка

8 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,9 МБ

Тип файла DOC

Страницы 8

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 8

o'zbekiston respublikasi oliy va o'rta qattiq jismning murakkab xarakati. reja: 1.qattiq jismning murakkab xarakati xaqida tushuncha. 2.qattiq jism nisbiy va murakkab xarakatini ifodalovchi tenglamalar. 3.tezliklarni qo`shish xaqida teorema. murakkab xarakatda nuqtaning tezligi va tezlanishi. 4. koriolis tezlanishi vektori. kinematikadan ma`lumki istalgan jismning xarakati nisbiydir. chunki nuqtaning xarakati qandaydir ma`lum koordinatalar sistemasiga nisbatan tekshiriladi. bundan tashqari ko`pchilik xollarda nuqta bir vaqtning o`zida bir necha xarakatlarda qatnashadi. masalan, poezd vagoni ichidagi nuqta (yo`lovchi) vagonga nisbatan, vagon esa poezd bilan birgalikda stantsiyaga nisbatan xarakat qiladi. bunday xollarda nuqtaning xarakati qo`zgalmas sistemaga nisbatan murakkab xarakat bo`ladi. bunday xarakatni taxlil qilish uchun nisbiy, ko`chma va absolyut xarakat tushunchalarni kiritamiz. kema palubasida yurib ketadigan odamning kemaga nisbatan xarakati nisbiy xarakat kemaning esa o`zidagi odam bilan birgalikdagi xarakati odam uchun ko`chma xarakat bo`ladi. odamning qo`zgalmas deb xisoblangan erga nisbatan xarakati absolyut xarakat deb ataladi. boshqacha qilib aytganda nuqtaning qo`zgalmas deb qabul qilingan koordinatalar sistemasiga nisbatan xarakati absalyut …

2 / 8

g funktsiyasi sifatiga ma`lum bo`lsa, a va o nuqtalarning xarakat qonunlari aniqlangan bo`ladi. 46-rasmdan radius-vektorlar orasidagi bogliqlik quyidagicha bo`ladi. 46-rasm 47-rasm r=r+ρ (64) r va ρ larni xyz orqali quyidagi ko`rinishida yozamiz. (65) ko`rinishida yozamiz. (65) dagi i,j.k birlik vektorlar. nuqtaning murakkab xarakati vaqtida (65) tenglamada x,y,z vai,j,k lar vaqt o`tishi bilan o`zgaradi. shuning uchun a nuqta tezligi v ni formuladan foydalanganimizda r vektori ko`p o`zgaruvchilarning (x,y,z, i,j,k va r ) funktsiyasi ekanligini nazarda tutib vaqt bo`yicha xosila olishimiz lozim. (66) (66) ga tezliklarni qo`shish teoremasi deyiladi. quyidagicha belgilashlar kiritamiz. (67) (68) (69) (69) bunda v0 - nuqtaning o1 nuqtaga nisbatan tezligi vн nuqtaning nisbiy tezligi, vk -ko`chma tezlik. belgilashlardan keyin (66) quyidagi shaklni oladi. v=vн +vk (70) (70) ifoda nuqtaning absalyut tezligidir. v absalyut tezlik vн nisbiy va vk -ko`chma tezliklarning geometrik yigindisiga teng ekan. vн -nisbiy tezlik nuqtani ifodalaydigan r-radius-vektor modulining o`zgarishi tufayli xosil bo`ladi. ko`chma tezlik vk …

3 / 8

umkin. (78) formula xam koriolis teoremasi yoki tezlanishlarni qo`shish teoremasi deb ataladi. bu formuladan nuqtaning absalyut tezlanishi vektori nisbiy, ko`chma va koriolis tezlanishlarining yigindisiga teng ekan degan xulosa chiqadi. endi nisbiy ko`chma tezliklar va tezlanishlarning xamda koriolis tezlanishining fizikaviy ma`nosini ko`raylik. (5) dan topiladigan tezlik (79) ko`rinishida tasvirlanadi. bu tezlik a nuqtaning qo`zgaluvchan oxyz sistemaga nisbatan xarakat qilishi sababli xosil bo`ladi. ko`chma tezlikni ifodalaydigan (77) ni puasson formulalaridan foydalanib (80) shaklda yozamiz. bunda v=ωr aylanma transversal tezlikni xarakterlaydi. ya`ni a nuqta o nuktaning atrofida aylangan vaqtidagi tezligidir. vt -tezlik yo`nalishini parma qoiasiga asosan topiladi (48-rasm). 48-rasm bu erdagi v0-ni (o nuqtani tezligini) a nuqtaga ko`chirib, aylanma tezlik ωxr ni xam parma qoidasiga asosan topib, a nuqtaga qo`yib (v0 +ωr) ni ya`ni yigindisi ko`chma tezlikni paralelogram qoidasiga asosan topamiz. vk xam a nuqtaga qo`yilgan. agar a nuqtaning nisbiy tezligi bilan ko`chma tezlik yana paralelogramm qoidasiga asosan topilsa, absolyut tezlik (2-rasm)da tasvirlangan …

4 / 8

lanma tezlanishni o`qqa intiluvchi tezlanishni ifodalaydi ya`ni shaklda tasvirlanadi. agar oxirgi belgilashlarnilarni (83) ga qo`ysak (84) ifoda xosil bo`ladi. (82) ifodadan nuqtaning ko`chma tezlanishi o nuqta (qutb) ning tezlanishi, aylanma va markazga intiluvchi tezlanishlarning geometrik yigindisiga tengligi ko`rinib turibdi. shunday qilib a nuqtaning absolyut tezlanishi yuqoridagi belgilashlarni xisobga olgandan keyin (85) ko`rinishida yozish mumkin. bunda va ning yo`nalishini parma qoidasiga asosan topiladi, modullari esa quyidagicha topiladi: bunda r, a nuqtadan aylanish o`qigacha bo`lgan eng qisqqa masofa. ma`lumki oxyz sistemaning xarakati ko`chma xarakatdir. agar xyz sistemaning ko`chma xarakati, ilgarilanma xarakat bo`lsa, ε=0, ω=0, bo`lib qoladi. ko`chma tezlanish formulasida va bo`ladi. koriolis tezlanishi xam nolga teng bo`ladi. natijada (86) tenglama xosil bo`ladi. bu xolda а ning moduli formuladan topiladi. nisbiy tezlanish vektori tegib turuvchi tekislikda yotadi va traektoriyaga urinma bo`ladi. ko`chma tezlanish vektori qutbning traektoriya tekisligiga paraleldir. koriolis tezlanishi vektori. (77) formuladan ma`lumki koriolis tezlanishi ifodadan topiladi. koriolis tezlanishi vektor kattalik bo`lgani …

5 / 8

jasida xosil bo`ladi. shuning uchun agar ko`chma xarakat ilgarlanma xarakat bo`lsa ω=0 bo`ladi. demak koriolis tezlanishi bu ko`chma va nisbiy xarakatlarning qo`shilishidan xosil bo`ladigan kattalik. endi vektorning elementlari: vektorining qo`yilish nuqtasi, uning moduli va yo`nalishini qanday qilib aniqlashni ko`raylik. 1) ning qo`yilish nuqtasi a nuqta. 2) ning moduli formula bilan aniqlanadi. quyidagi uch xolda = 0 bo`ladi. a) ya`ni oxyz sistema ilgarlanma xarakat qilganda, yoki oxyz sistema ω=0 bo`lganda, b) vn =0 ya`ni oxyz ga nisbatan a nuqta tinch xolatda bo`lganda yoki tanlangan vaqtda oxyz sistema uchun vn =0 bo`lganda. c) ω va v ektorlar orasidagi burchak 0 ga yoki 180˚ ga teng bo`lganda ya`ni a nuqtaning nisbiy tezligining yo`nalishi aylanish o`qiga paralel bo`lgan xollarda. ning moduli ω va v ektorlar orasidagi burchak 90° bo`lganda maksimal bo`ladi. ya`ni agar a nuqtaning xarakati tezligi ω vektorga perpendikulyar bo`lsa, maksimal iymatga ega bo`ladi. a nuqta vn =0 tezlik bilan xarakat qilsa, 49-rasmga …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 8 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "qattiq jismning murakkab xarakati"

o'zbekiston respublikasi oliy va o'rta qattiq jismning murakkab xarakati. reja: 1.qattiq jismning murakkab xarakati xaqida tushuncha. 2.qattiq jism nisbiy va murakkab xarakatini ifodalovchi tenglamalar. 3.tezliklarni qo`shish xaqida teorema. murakkab xarakatda nuqtaning tezligi va tezlanishi. 4. koriolis tezlanishi vektori. kinematikadan ma`lumki istalgan jismning xarakati nisbiydir. chunki nuqtaning xarakati qandaydir ma`lum koordinatalar sistemasiga nisbatan tekshiriladi. bundan tashqari ko`pchilik xollarda nuqta bir vaqtning o`zida bir necha xarakatlarda qatnashadi. masalan, poezd vagoni ichidagi nuqta (yo`lovchi) vagonga nisbatan, vagon esa poezd bilan birgalikda stantsiyaga nisbatan xarakat qiladi. bunday xollarda nuqtaning xarakati qo`zgalmas sistemaga nisbatan murakkab xarakat bo`la...

Этот файл содержит 8 стр. в формате DOC (1,9 МБ). Чтобы скачать "qattiq jismning murakkab xarakati", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: qattiq jismning murakkab xaraka… DOC 8 стр. Бесплатная загрузка Telegram