о‘simliklarning nafas olishi

DOC 89.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1425983960_60257.doc о‘simliklarning nafas olishi reja: 1. о‘simliklar hayotida nafas olishning ahamiyati 2. nafas olish koeffitsiyenti fotosintez jarayonida hosil bо‘lgan shakarlar va boshqa organik moddalar о‘simlik hujayralarining asosiy oziqa moddalari hisoblanadi. bu organik moddalar tarkibida kо‘y miqdorda kimyoviy energiya tо‘planib, nafas olish jarayonida ajralib chiqadi va hujayradagi barcha sintetik reaksiyalarni energiya bilan ta’minlaydi. о‘simliklar hujayralarida boradigan oksidativ reaksiyalar organik moddalarning kislorod ishtirokida anorganik moddalarga (so2 va n2o) parchalanishi va kimyoviy energiya ajralib chiqish jarayoni nafas olish deyiladi. bu jarayonnnng shakliy tenglamasini quyidagicha kо‘rsatish mumkin: s6n|2o6 + 6o2 6so2 + 6n2o + energiya ( 2875kdj mol). nafas olish muhim fiziologik jarayen bо‘lib, barcha tirik organizmlarga xos xususiyatdir. bunda uglevodlar muhim ahamiyatga ega. biroq uglevodlarning tirik organizmlarda bajaraligan vazifasi fakat ularga energiya yetkazib berish bilan yakunlanmaydi. ularning parchalanishida bir kator oraliq birikmalar hosil bо‘ladi. bu birikmalar о‘simliklar tanasida uchraydigan boshka organik moddalarning (yog‘lar, aminokislotalar va boshkalar) asosini tashkil etadi. demak, о‘simlik tanasidagi organik …

ning 1773-1783 yillarda о‘tkazgan bir qator tajribalarida nafas olish va yonish jarayonlarining о‘xshashligini isbotlab berdi. u nafas olishda ham xuddi yonishdagidek atmosferadan kislorod yutiladi va atmosferaga karbonat angidrid ajralib chikadi, deb takidladi. a l lavuaze о‘z kuzatishlariga asoslanib, nafas olish bu kislorod yordamida organik moddalarning juda xam sekinlik bilan yonishidir, degan xulosaga keldi. taxminan shu vaqtlarda (1777) sheyele urug‘lar bilan о‘tkazgan tajribalari asosida unayotgan urug‘ solingan yopiq idishda kislorodning miqdori kamayib, so2 ning miqdori kо‘payganini aniqladi. 1778-1780 yillarda y.ingenxauz yashil о‘simliklar qorong‘ida kislorodni yutib, karbonat angidrid chiqaradi va bu jixatdan hayvonlarga о‘xshaydi, usimliklarning yashil bо‘lmagan qismlari esa yorug‘likda ham kislorod yutishi mumkin degan xulosaga keldi. о‘simliklarning nafas olishini n.t.sossyur asoslab berdi. u 1797-1804 yillarda birinchi marta mikdoriy taxlillar о‘tkazdi va qorong‘ida о‘simliklar kancha o2 yutsa, shuncha so2 ajratib chiqishini isbotladi. ya’ni yutilgan kislorod bilan ajralib chiqqan karbonat angidridning nisbati birga teng deb kо‘rsatdi. bundan tashqari karbonat angidrid bilan bir qatorda …

olishi muhim fiziologik jarayon bо‘lib, u qorong‘ilik yoki yorug‘likdan qati nazar tirik hujayralarda loimiy xarakterga ega. hatto omborlarda saqpanadigan urug‘larda, о‘sish va rivojlanishi tо‘xtab, tinim olish holatiga о‘tgan daraxtlarda (qish faslida), tinch qoldagi ildiz va ildizmevalarda, boshqa tirik hujayra va tо‘qimalarda nafas olish tо‘xtamaydi. faqat uning jadalligi past bо‘lishi mumkin. nafas olishning tо‘xtab qolishi organizmning nobud bulishi bilan yakunlanadi. nafas olish koeffitsiyenti о‘simliklarning nafas olish jarayonida ajralib chiqqan karbonat angidridning yutilgan kislorodga bо‘lgan nisbatiga—nafas olish koeffitsiyenti deyiladi (nk): biologik oksidlanish jarayonida uglevodlardan tashqari boshqa organik moddalar (yog‘lar, yog‘ kislotalari, oqsillar va boshqalar) xam ishtirok etishi mumkin. shuning uchun nafas olish jarayonida ishtirok etadigan organik modda turiga qarab nafas olish koeffitsiyentining darajasi ham har xil bо‘ladi. nafas olish jarayonida uglevodlar ishlatilsa, koeffitsiyent birga teng bо‘ladi: s2n1206 + 6 o2 ------------------6so2 + 6n2o + energiya 6so2 nk= —————— = 1 6o2 chunki bir molekula glyukshaning oksidlanishi uchun olti molekula kislorod yutiladi va …

koeffitsiyenti 4 ga teng: 2s2n204 + o2------------------------- 4so2 + 2 n2o +energiya 4so2 nk= -------------- =4 o2 nafas olish koeffitsiyenti darajasining nafas olish mahsulotiga bog‘liqligi faqat kislorod miqdori yetarli sharoitda sodir bо‘ladi. lekin oksidlanish kislorodsiz (anaerob) muhitda borganda nafas olish koeffitsiyentining darajasi о‘zgarishi mumkin. masalan, urug‘lar kislorod kam yoki anaerob sharoitda nafas olganda (suvga botirilib saklansa) havodan o2 yutilmaydi, lekin so3 ajralib chi-qadi. bunda nafas olish koeffitsiyenti birdan yuqori bо‘ladi. nafas olish ximizmi nafas olishning shakliy tenglamasi bu murakkab fiziologik jarayonni tо‘la tavsiflay olmaydi. chunki bunda juda kup oraliq reaksiyalar sodir bо‘ladi. natijada kimyoviy energiya oz-ozdan ajralib chiqadi va о‘zlashtiriladi, о‘zlashtirilmay qolgani esa issiklik energiyasiga aylanadi va tarqaladi. nafas olishda organik moddalarning kislorod yordamida anorganik moddalarga parchalanishi mazkur jarayonning о‘ziga xos xususiyatlari borligini kо‘rsatadi. chunki organizmdan tashqarida bu organik moddalar molekulyar kislorod bilan reaksiyaga kirishmaydi. nafas olish jarayonining ana shu о‘ziga xos xususiyatlarini aniqlab, nafas olish ximizmining hozirga zamon tushunchasiga …

+ v —— va+vo. natnjada akseptor vazifasini bajaruvchi oksidlanuvchi modda (a) yana osonlik bilan ajralib qoladi. organik modda (v) esa tо‘la oksidlanadi. a.n.bax kislorodni faollovchi moddalarni oksigenazalar deb atadi. oksigenazalarga о‘simliklar tо‘qimasida kо‘p tarqalgan har xil kimyoviy birikmalar kiradi. oksigenazalardagi faollashgan kislorod oksidlanayetgan birikmalar kiradi. ma’lum vakt fanda bu jarayonda peroksidaza fermenti muhim ahamiyatga ega, degan fikr hukm surardi. lekin 1955 yilda yaponiyada (o.xayaishi va boshqalar) va aqshda (g.s.mezon va boshqalar) molekulyar kislorodning organik moddalar bilan birikishi mumkinligini isbotlashdi. hozirgi vaqtga kelib ma’lum bulishicha, a.n.bax nazariyasining nafas olishga aloqasi yо‘q. ammo u nafas olish jarayoninnng ximizmini о‘rganishga yо‘l ochib berdi. chunki bu nazariyada kislorodni faollashtirishning zamonaviy mexanizmini ishlab chiqish uchun asossolingan edi. v.i.palladinning vodorodni faollashtirish nazariyasi. biologik oksidlanish jarayonining mexanizmini о‘rganishda v.i.palladinning (1912) ishlari muhim ahamiyatga ega bо‘ldi. uning nazariyasiga kо‘ra, о‘simlik xromogenlari substratdagi vodorodni о‘ziga biriktirib oladi va keyinchalik ularni kislorodga о‘tkazadi. bu nazariya bо‘yicha nafas olish ikki bosqichdan …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "о‘simliklarning nafas olishi"

1425983960_60257.doc о‘simliklarning nafas olishi reja: 1. о‘simliklar hayotida nafas olishning ahamiyati 2. nafas olish koeffitsiyenti fotosintez jarayonida hosil bо‘lgan shakarlar va boshqa organik moddalar о‘simlik hujayralarining asosiy oziqa moddalari hisoblanadi. bu organik moddalar tarkibida kо‘y miqdorda kimyoviy energiya tо‘planib, nafas olish jarayonida ajralib chiqadi va hujayradagi barcha sintetik reaksiyalarni energiya bilan ta’minlaydi. о‘simliklar hujayralarida boradigan oksidativ reaksiyalar organik moddalarning kislorod ishtirokida anorganik moddalarga (so2 va n2o) parchalanishi va kimyoviy energiya ajralib chiqish jarayoni nafas olish deyiladi. bu jarayonnnng shakliy tenglamasini quyidagicha kо‘rsatish mumkin: s6n|2o6 + 6o2 6so2 + 6n2o + energiya ( 2875kdj mol). nafas oli...

DOC format, 89.5 KB. To download "о‘simliklarning nafas olishi", click the Telegram button on the left.

Tags: о‘simliklarning nafas olishi DOC Free download Telegram