hujayraning hayot sikli va bo‘linishi

DOC 46.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1425976452_60216.doc hujayraning hayot sikli va bo‘linishi reja: 1. hujayraning hayot sikli, diffensirovka. 2. mitoz. 3. endomitoz. 4. amitoz 5. meyoz. hujayraning hayot sikli, differensirovka. yangi hosil bo‘lgan hujayralar hayot siklini o‘taydi. hayot sikli hujayraning yangi hujayra hosil bo‘lishidan uning keyingi bo‘linishigacha qadar yoki uning o‘lishigacha bo‘lgan davrni o‘z ichiga oladi. hujayra o‘z hayoti davrida bo‘linishi o‘sishi, differensirovkaga uchrashi kuzatiladi. shuning uchun hujayraning hayot sikli jarayonlari ikki guruhga bo‘lish mumkin. birinchi guruhga hujayraning bo‘linishi bilan bog‘liq jarayonlar kirib, uni avtosintetik interfaza deyiladi. ikkinchi guruhga esa, hujayraning o‘sishi, differensirovkasi ma’lum vazifasini bajarishga ixtisoslanishi mansubdir (geterosintetik interfaza). differensirovkaga uchragan hujayra ixtisoslangan hujayra bo‘lib, u ma’lum vazifani bajarishga moslashlgan. ular ko‘pincha bo‘linish qobiliyatini yo‘qotadi. masalan, differensiallangan qon hujyralari-eritrositlar, nerv hujayralari va hakozo. ba’zi hujayralar differensirovka holatida bo‘linish qobiliyatiga ega bo‘ladi (jigar hujayralari). (15-rasm). embrional takomillashish davrida epiteliy, biriktiruvchi to‘qima, mushak va nerv hujayralari embrional varaqalardan rivojlansa, yetilgan davrda differensirovkaga, a’zolarining turli qismlarida joylashgan kambial …

am qaytarib bo‘lmas o‘zgarishlar yuz berib, buning natijasida hujayra halok bo‘ladi. hujayra reproduksiyasining bir necha turlari bor: mitoz (noto‘qri bo‘linish), meyoz, endomitoz va amitoz (to‘qri bo‘linishi). mitoz. mitotik bo‘linish o‘tgan asrning oxirlarida hayvon hujayralarida flemming (1882), o‘simlik hujayralarida strasburger (1882) tomonidan ta’riflangan. mitoz (yunoncha mitos - ip) bo‘linish qonuniyatlari barcha hujayralar uchun umumiydir. 25-rasm. hujayraning hayot shaklidagi geterosintetik va avtosintetik interfazalarning o‘zaro munosabati. hujayra bo‘linishdagi jarayonlar ma’lum qonuniyat asosida borib, ularni ketma-ket keladigan interfaza va mitozga bo‘lish mumkin. ba’zi bir hujayralar populyasiyasi doimo bo‘linishda bo‘ladi (kambial zona hujayralari). bo‘linishga tayyorgarlik vaqtini (interfaza) va mitoz bo‘linishi qo‘shilib mitotik sikl deyiladi (26-rasm). 26-rasm. mitotik sikl (sxema). g1 - prisintetik (postmitotik)davr; s-sintetik davr; g2 - postsintetik (peremitotik davr). interfaza davrida hujayra ichidagi strukturalarning keskin o‘sishi va shakllanishi boshlanadi. bu davrga g1 -sintez oldi davri deb ataladi. biokimyoviy tomonidan bu davr oqsil va rnk intensiv sintezibilan ifodalanadi, bu bulinuvchi hujayralar generasiya vaqtining 30-40 % …

boshlanadi. mitoz jarayonining o‘zida 4 faza farq qilinadi (27-rasm). prfazada xromosomalarning kondensasiya bo‘lishi va mitotik apparatning shakllanishi kuzatiladi. xromasomalar kattalashadi va yo‘qonlashadi. bu hodisa profaza davrida hosil bo‘lgan xromotodlarning biri ikkinchisi atrofida aylanmay, balki har biri o‘zicha spiralhosil qiladi. shuning uchun ular mitozning keyingi fazalarida yengil ajraladi. profazaning oxirida xromasomalar juft xromotidlardan tashkil topadi. xromasomalarning kattalashishi va yo‘qonlashishi bilan birga xromatidlar sentromeralar deb ataluvchi ma’lum bo‘limlari bilan birlashadi. profaza oxirida xromosomalar bo‘linayotgan yadroning ekvatorial yuzasida joylashib, bo‘linish dukchasini hosil qila boshlaydi (27-rasm). duk ikki tipdagi ipchalardan-qutblarni birlashtirib turuvchi markaziy va qutblarni xromasoma sentromerlari bilan birlashtirib turuvchi xromosom ipchalaridan tashkil topgan. elektron mikroskopiya mitotik apparat ipchalari zich devorli naychalardan tashkil topganligini ko‘rsatadi. ularning diametri 20 nm, devor qalinligi 4-5 nm. xayvonlarda senriolalar orasidagi dukcha sentriolalar yadroning qarama-qarshi qutblariga qarab siljiydi. bu vaqtda dukcha kattalashib, yadro qobiqining erishi xarakterlidir. elektron mikroskopik kuzatishlar mitoz davrida yadro qobiqining bo‘lakchalari yo‘qolmay, balki sitoplazmatik to‘r membranalarga …

da ma’lum sondagi xromosomalar bor. xuddi shu fazada har bir xromosoma bir xil ikki nusxadan-xromatidadan tahkil topganligi kuriladi. anafaza-xromosomalar xromatidalarning bir-biridan ajralishidan boshlanadi. bu vaqtda har bir xromosoma hosil qilgan qiz xromosomalar (xromatidalar) qarama-qarshi qutbga qarab harakat qiladi. bu tarzda “qiz yulduzi” shakllanadi. xromosomalarning harakati bir xilda sinxron kechadi. bu harakat mexanizmi hali no‘malum. telofaza-mitozning ohirgi davri. uning boshlanishi, xromosomalarini dukning hujayraning qarama-qarshi qutblariga yetishiga to‘qri keladi. telofaza go‘yo profazaning teskarisi bo‘lib, hamma jarayonlar teskari tartibda ketadi. duk yo‘qoladi, buralgan xromosomalar yoyilib, uzunlashadi. qiz yadrolar qaytadan tiklanadi, yadrocha va yadro qobig‘i hosil bo‘ladi. mitotik apparat parchalanadi va hujayra tanasining bo‘linishi ro‘y beradi g‘sitotomiya yoki sitokinez. qiz hujayralari yadrosi interfazadagi hujayralarga xos tuzilishga ega bo‘ladi. sitotomiya mexanizmi hali yetarli o‘rganilmagan. endomitoz. mitoz va meyozdan farqli ravishda endomitozda yangi yadro hosil bo‘lmaydi va hujayra bo‘linmaydi. endomitozda xromosomalarning o‘zgarishi yadro qobig‘i buzilmay davom etib, xromosomaning spirallanishidan boshlanadi. bu davrda xromosomalar yaxshi ko‘rinadi-endoprofaza. endoanafazada …

41 yilda remak tomonidan yoritilgan bo‘lib, “amitoz” termini esa flemming-tomonidan 1882 yilda kiritilgan. amitoz bo‘linishda yadrocha o‘zunlashadi va so‘ngra ikkiga bo‘linadi. yadrocha bo‘lgandan so‘ng yadro ham ikkiga bo‘linadi. yadro bo‘linishi sitoplazma bo‘linishi bilan ham tugallansa, bu holatda ikki yangi hujayra hosil bo‘ladi. ba’zi holatlarda yadro o‘rtasida tusiqcha “yadro plastinkasi” hosil bo‘lib, yadro ikkiga bo‘linishi mumkin. yadro bo‘linishi jarayoni sitoplazma bo‘linishisiz kechsa ikki yadroli hujayra hosil bo‘ladi. amitoz bo‘linishda yadro interfaza holatida bo‘lib, hujayra o‘z funksiyasini bajaraveradi. amitotik bo‘linish ko‘pchilik organlarda topilgan va bu bo‘linish hujayralarning yashash muhitiga bog‘liq bo‘lsa kerak. ko‘ndalang-targ‘il mushak to‘qimasining denervasiyasida, mexanik jarohatlaganda yoki ba’zi bir boshqa ta’sirlarda mushak to‘qimasida amitotik bo‘linishni kuzatish mumkin. amitotik bo‘linish ko‘ndalang-targ‘il mushakning taraqqiyoti davrida yoki jigar hujayralarida ham kuzatiladi. ba’zi hollarda mitotik bo‘linish amitotik bo‘linish bilan almashinishi mumkin. mitotik bo‘linishdan farqli ravishda dnk ning yangi hosil bo‘lgan yadrolarda teng taqsimlanishi amitoz bo‘linishda ba’zi holatlarda bo‘ladi xolos. amitoz bo‘linish natijasida hosil bo‘ladigan …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "hujayraning hayot sikli va bo‘linishi"

1425976452_60216.doc hujayraning hayot sikli va bo‘linishi reja: 1. hujayraning hayot sikli, diffensirovka. 2. mitoz. 3. endomitoz. 4. amitoz 5. meyoz. hujayraning hayot sikli, differensirovka. yangi hosil bo‘lgan hujayralar hayot siklini o‘taydi. hayot sikli hujayraning yangi hujayra hosil bo‘lishidan uning keyingi bo‘linishigacha qadar yoki uning o‘lishigacha bo‘lgan davrni o‘z ichiga oladi. hujayra o‘z hayoti davrida bo‘linishi o‘sishi, differensirovkaga uchrashi kuzatiladi. shuning uchun hujayraning hayot sikli jarayonlari ikki guruhga bo‘lish mumkin. birinchi guruhga hujayraning bo‘linishi bilan bog‘liq jarayonlar kirib, uni avtosintetik interfaza deyiladi. ikkinchi guruhga esa, hujayraning o‘sishi, differensirovkasi ma’lum vazifasini bajarishga ixtisoslanishi mansubdir (geterosinteti...

DOC format, 46.5 KB. To download "hujayraning hayot sikli va bo‘linishi", click the Telegram button on the left.

Tags: hujayraning hayot sikli va bo‘l… DOC Free download Telegram