kurs ishi: fonetika va fonetik o‘zgarishlar

DOCX 37 pages 72.7 KB Free download

37 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 72.7 KB

File type DOCX

Pages 37

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 37

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ mavzu: fonetika va fonetik ozgarishlar mundarija kirish 2 asosiy qism 3 1. fonetika predmeti, vazifalari va o‘rganish ob’ekti va tilning boshqa bo‘limlari bilan munosabati. 3 2. fonetika va fonologiya 7 3.fonetik o‘zgarishlar va ularning o’ziga xos xususiyatlari 13 4. o‘zbek tilida singarmonizm ta’sirida o‘zgarishlar 28 xulosa 33 foydalanilgan adabiyotlar 34 kirish mavzuning dolzarbligi: xix asr oxirlariga kelib, nutq tovushlarini o’rganishda ularning 2 xil ko’rinishi – til tovushlari va nutq tovushlarini farqlay boshlandi. til tovushlari haqidagi ilk g’oyalar rus va polyak tilshunosi i.a.boduen de kurtene tomonidan ilgari surildi. u (va shogirdi krushevskiy) o’z tadqiqotlarida til tovushlarini ilk bor fonema deb nomladi. fonema yoki til tovushlari mavhum – hodisa bo’lib, bevosita kuzatishda berilmaydi, faqat aql bilan idrok …

2 / 37

ida tekshirish mumkin. fonemaning kashf etilishi fonetikaning yanada ko’proq rivojlanishiga va uning keyingi bosqichi fanologiyaning tarkib topishiga olib keldi. fonologiyada tilning tovush tomoni funksional jihatdan o’rganiladi. muayyan tilning fonemalar tizimini, bu tizimdagi fonemalarning fonologik belgilarini («ramzdagi axborotlar» majmui) shu tilning konkret talaffuz xususiyatlarini o’rganmay turib tadqiq etib bo’lmaydi. shu ma’noda, fonologiya fonetika bilan uzviy bog’langan bo’lib uni fonetikaning yuqori bosqichi deyish mumkin. (fonetika – nutqdagi, fonologiya «ongdagi» holatni o’rganadi). shuning uchun, fonetika fonologiya bilan tilning material – ifoda rejasini o’rganish borasida umumiylik tashkil qiladi. kurs ishining maqsad va vazifalari: fonetika predmeti, vazifalari va o‘rganish ob’ekti va tilning boshqa bo’limlari bilan munosabati haqidagi ma’lumotlarni umumlashtirish va qisqacha tavsiflash. fonetika va fonologiya. fonetik o‘zgarishlar va ularning o’ziga xos xususiyatlari. kurs ishi ob’yekti va predmeti: fonetika va fonetik ozgarishlar. fonetika predmeti, vazifalari va o‘rganish ob’ekti va tilning boshqa bo’limlari bilan munosabati. o‘zbek tilida singarmonizm ta’sirida o‘zgarishlar kurs ishning tadqiqot uslubi va uslubiyoti: ilmiy …

3 / 37

siyatlari, nutq jarayonida sodir bo‘ladigan turli xil fonetik hodisalar, nutqning fonetik bo‘linishi, tovushlarining kommunikativ roli hamda prosodika kabi hodisalar o‘rganiladi. demak, fonetika – (gr. phone - tovush) tilning keng ma’noda tovush tuzilishini o’rganuvchi tilshunoslikning bo’limi. u tovushlar bilan bog’liq bo’lgan har qanday hodisalarni tekshiradi. shu sababli unga tilning faqat tovush tizimini tekshiruvchi bo’lim sifatida qarash noto’g’ri. har bir til o’z fonetikasiga ega. u shu tildagi tovushlarning hosil bo’lishi va talaffuzining o’ziga xos xususiyatlarini, uning tasnifi bilan bog’liq masalalarni o’rganadi, talaffuz va yozuv munosabatlarini hamda urg’u va bo’g’in xususiyatlarini tekshiradi. fonetika tilning tovushlar sistemasi va shu tovushlar bilan bog‘liq bo‘lgan har qanday hodisalarni o‘rganar ekan, u tilning barcha sathlari bilan, ayniqsa, leksika va grammatika bilan bog‘lanadi. fonetika tovushlarning almashinishi va o‘zgarishi, adabiy talaffuz me’yorlari, to‘g‘ri talaffuz qilish qoidalari, bo’g’in va urg‘u, uning turlari kabi muammolarni ham o‘rganadi. demak, fonetika haqida zaruriy ma’lumotga ega bo‘lmay turib, to‘g‘ri talaffuz qilish bilan aloqador bo‘lgan …

4 / 37

lar, o‘lchov metrika va ta’sirli o‘qish kabi) va ijtimoiy fanlar bilan doimiy aloqada bo‘ladi. nutq tovushlarini turli tomondan o‘rganish mumkin: tarixiy nuqtai nazardan, qiyosiy tomondan, hozirgi o‘zbek tili va mahalliy dialektlarning nutq tovushlarini taqqoslash jihatidan, nutq tovushlarini turli asboblar yordamida eksperiment qilish yo‘li bilan va boshqalar. shunga ko‘ra, fonetika nazariy planda umumiy fonetika va xususiy fonetikaga,amaliy planda esa tarixiy fonetika, qiyosiy fonetika, tavsifiy fonetika, eksperimental fonetika kabi bir necha sohaga bo‘linadi. umumiy fonetika turli tipdagi tillarning nutq tovushlarining xilma-xilligini o’rganuvchi bo’lim. u turli sistemalar tillarida inson nutq apparatining tovush hosil qilish imkoniyatlarini, nutq organlari yordamida tovushlarni hosil qilish usullari va ulardan nutqda foydalanish imkoniyatlarini o’rganish kabi masalalar bilan shug’ullanadi. u alohida va qarindosh tillarning fonetik sistemasini batafsil va chuqur o’rganish hamda natijalarni umumlashtirish asosida hosil qilinadi. demak, tillarning fonetik xususiyatlari qanchalik chuqur va izchil o’rganilsa, umumiy fonetika uchun manba shunchalik boy bo’ladi. xususiy fonetika muayyan bir tilning fonetik bazasini, fonetik …

5 / 37

, til taraqqiyotining turli davrlariga mansub yozma yodgorliklar tarixiy fonetika uchun manba bo’ladi. tovushlarning tadrijiy taraqqiyoti shu tilda gaplashuvchi xalqning tarixi bilan bog‘liq ravishda o‘rganiladi, tarixiy sabablari aniqlanadi. masalan, o‘zbek tilida hozir v fonemasining ikkita – lab-lab, lab-tish varianti bor. tarixiy fonetika v fonemasidagi shu belgilarning kelib chiqish sabablarini quyidagicha izohlaydi: lab-lab varianti (v)o‘zbek tili uchun birlamchi va qadimiy fonema hisoblanadi. sof o‘zbekcha va asl turkcha so‘zlarda bu tovushning lab-lab varianti ishlatiladi. masalan, ov, suv, yayov, qovun, haydov, yaylov kabi. o‘zbek tilining keyingi paytda boshqa tillarbilan munosabati kuchayishi natijasida bu fonemaning lab-tish varianti yuzaga keladi. bu variant boshqa tillardan, xususan, arab, fors va rus tillaridan o‘zlashgan va’da, vido, vint, vagon, vaqt, viloyat kabi so‘zlarda uchraydi. turli davrlarda yaratilgan yozma yodgorliklar, turli gruppa va shevalarga xos bo‘lgan og‘zaki nutq materiallari tarixiy fonetika uchun asosiy manba sifatida xizmat qiladi. tarixiy fonetika umumiy fonetikaga, qiyosiy fonetikaga va hozirgi tilning fonetikasiga oid materiallardan ham …

Want to read more?

Download all 37 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kurs ishi: fonetika va fonetik o‘zgarishlar"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ mavzu: fonetika va fonetik ozgarishlar mundarija kirish 2 asosiy qism 3 1. fonetika predmeti, vazifalari va o‘rganish ob’ekti va tilning boshqa bo‘limlari bilan munosabati. 3 2. fonetika va fonologiya 7 3.fonetik o‘zgarishlar va ularning o’ziga xos xususiyatlari 13 4. o‘zbek tilida singarmonizm ta’sirida o‘zgarishlar 28 xulosa 33 foydalanilgan adabiyotlar 34 kirish mavzuning dolza...

This file contains 37 pages in DOCX format (72.7 KB). To download "kurs ishi: fonetika va fonetik o‘zgarishlar", click the Telegram button on the left.

Tags: kurs ishi: fonetika va fonetik … DOCX 37 pages Free download Telegram