sistemaning potensial va kinetik energiyalari

DOC 22 pages 303.0 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 303.0 KB

File type DOC

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

ish va mexanik energiya sistemaning potensial va kinetic energiyalari. reja: 1. kuchning ishi. 2. kinetik energiya. potensial energiya. 4. mexanik energiyaning o'zgarish qonuni. 5. uzluksizlik va bernulli tenglamalari. 1-§. kuchning ishi. 1. materiya harakatining har xil shakllari va ularga mos keluvchi o'zaro ta'sirlarning birdan-bir o'lchovi sifatida fizikada energiya deb ataluvchi skalyar kattalik kiritiladi. harakat-materiyaning ajralmas xossasidir. shuning uchun har qanday jism, har qanday jismlar sistemasi va maydon energiyaga ega, yoki ko'pincha aytilgandek energiya zaxirasiga ega. sistema energiyasi shu sistemaga nisbatan mumkin bo'lgan undagi harakatni aylanishini miqdoriy xarakterlaydi. bu aylanish sistema qismlari orasidagi, shuningdek sistema va tashqi muxit orasidagi o'zaro ta'sirlar oqibatida yuzaga keladi. harakatning turli shakl va ularga mos o'zaro ta'sirlari uchun fizikada mexanik, ichki, elektromagnit, yadro va hakozo - turli ko'rinish (shakl) dagi energiya kiritiladi. bu bobda biz harayotgan sistema mexanik xarakatining o'lchovi bo'lgan mexanik jnergiya, shuningdek sistema jismlarining bir-biri bilan va tashqi jismlar bilan o'zaro mexanik ta'sirlarini harab …

2 / 22

paytmasi uning modulini ular orasidagi burchak kosinusiga ko'paytmasiga teng, u holda (2) bu yerda ds=|dr|-kichik dt vaqtdagi m nuqta bosib o'tgan yo'l; ( - kuch f bilan m nuqtaning elementar dr (yoki tezligi v) orasidagi burchak; f(=f cоs( - kuch f ning dr (yoki v) yo'nalishiga proektsiyasi. (1) va (2) dan ko'rinadiki, kuch ikkita holda ish bajarmaydi: a) kuch qo'yilgan nuqta qo'zg’almas (r=cоnst, dr=0); b) burchak (= ( (/2, ya'ni kuch f u qo'yilgan trayektoriya nuqtasining normali bo'yicha yo'nalgan (f(v). agar f(>0 bo'lsa, ya'ni burchak o'tkir, u holda (a>0 bo'ladi. bunday kuch harakatlantiruvchi kuch deyiladi (masalan, raketaning tortish kuchi). agar f( 0, shuningdek tortishish kuchi uchun fr(r)<0. markaziy kuch maydoni potensial ekanligini isbotlaymiz: shu kabi rr=r2, u holda rdr=r, va moddiy nuqtaning potensial energiyasini topamiz: (24) odatga ko'ra wп (()=0. u holda (24`) markaziy kuch maydoni masalasida undagi kuchning proeksiyasi kuch markazigacha bo'lgan masofa kvadratiga teskari proporsional: (25) bunda (=сonst, …

3 / 22

n , shu bilan birga , (31) bunda - bu 1 nuqtadan 2 -nchisiga o'tkazilgan radius vektor; f((() - nuqtalar orasidagi faqat masofa ( ga bog’liq bo'lgan kuchning vektorning yo'nalishiga proeksiyasi. kuchlar potensial ekanligini isbotlaymiz: , ya'ni sistemaning potensial energiyasini topamiz: 5 – rasm wп(()=0 ekanligidan, (32) ni olamiz. tortishish va o'zaro itarishish vander-vaals kuchi yordamida ya'ni bir-biri bilan o'zaro ta'sirlashuvchi real gazning ikkita molekulasi ko'rilayotgan sistemaga misol bo'lib xizmat qiladi (§ 12.1 ga qarang). 4-misol. elastik deformatsiyalanuvchi jism potensial energiyasi. elastik jism deformatsiyasida jism deformatsiyasiga qarshilik ko'rsatuvchi va elastiklik kuchi deb ataluvchi ichki kuch yuzaga keladi. bo'yiga cho'zilish va qisilishdagi (misol, prujinaning ox o'qi bo'ylab) elastiklik kuchi guk qonuniga bo'ysunadi: f = - kxi, (33) bunda k - jismning elastiklik xususiyatini xarakterlovchi doimiy musbat koeffitsient; xi - deformatsiya vektori (i - ox o'qining orti, x=0 koordinata deformatsiyalanmagan holatga mos keladi). (33) elastiklik kuchi - potensial kuch, shu kabi . …

4 / 22

. bu munosabatni (36) ga qo’yib, yoki , (37) bunda w = wk + wp . (38) w kattalik sistema potensial va kinetik energiyalarining yig’indisiga teng bo'lib, uni stistemaning mexanik (to'liq mexanik) energiyasi deyiladi. (37) tenglama mexanik energiyaning o'zgarish qonunini ifodalaydi: sistemaning mexanik energiyasining o'zgarishi sistemaga ta'sir etayotgan hamma nopotensial kuchlarning ishlarini algebraik yig’indisiga va ko'rilayotgan vaqt oralig’ida sistema potensial energiyasining o'zgarishiga, o'zaro bog’liq noturg’un tashqi potensial kuchga teng. agar sistema berk bo'lsa, u holda uning mexanik energiyasini o'zgarishi faqat unga ta'sir etuvchi nopotensial kuchlarga bog’liq bo'ladi: dw = (aнпк . (39) xususan dissipativ kuchning ishi doimo manfiy (masalan, ishqalanish kuchining harakatida). shuning uchun berk sistemaga birdan-bir faqat dissipativ kuch ta'sir etsa bu sistemaning mexanik energiyasini sekin-asta kamayishiga olib keladi. bunday jarayonni energiya dissipatsiyasi deyiladi, dissipativ kuch ta'sir etayotgan sistemani o'zini, dissipativ sistema deyiladi. energiya dissipatsiyasida sistemaning mexanik energiyasi boshqa ko'rinishda energiyalarga aylanishi ro'y beradi (masalan, sistemani tashkil qilgan molekulalarning …

5 / 22

chalar kichikki (10-10 m tartibida), suyuq muhitning jismlarini taxminan nuqtaviy deb qaraladi. odatda suyuqlik zichligi bosimga bog’liq emas. shuning uchun gidrodinamikada suyuqlikni siqilmas muhit deb qisoblanadi, uning zichligi esa bir xil temperaturada oqimning barcha nuqtalarida bir xil deb olinadi, umuman aytganda suyuqliklardan farqli gazlarni siqilmas deb bo'lmaydi, chunki gazlarda o'zgarmas temperaturada uning zichligi bosimga proporsional. lekin, hisoblashlar ko'rsatadiki, gazning siqiluvchanligini uncha katta bo'lmagan oqim tezliklarilda hisobga olmaslik mumkin (masalan, tezlik ( ( 100 m/s da havoning siqiluvchanligini e'tiborga olmaslik 5% dan ortmaydigan xatolikka olib keladi). suyuqlik oqimini kinematik tavsiflash uchun ko'proq eyler usulidan: berilgan suyuqlikning v tezlik maydoni tushunchasidan foydalanamiz, ya'ni v ning oqimdagi ko'rilayotgan nu?taning r radius-vektoriga va vaqtga bog’liqligi:v=v(r, t). oqimning barqarorlashgan (statsionar) holatida v tezlik aniq vaqtga bog’liq emas, ya'ni . oqim chizig’i deb, suyulik ichidagi shunday xayoliy chiziqqa aytiladiki, uning har bir nuqtasiga o'tkazilgan urinma chiziq urinish nuqtasi orqali o'tayotgan suyuqlik tezlik vektori v ning yo'nalishiga …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sistemaning potensial va kinetik energiyalari"

ish va mexanik energiya sistemaning potensial va kinetic energiyalari. reja: 1. kuchning ishi. 2. kinetik energiya. potensial energiya. 4. mexanik energiyaning o'zgarish qonuni. 5. uzluksizlik va bernulli tenglamalari. 1-§. kuchning ishi. 1. materiya harakatining har xil shakllari va ularga mos keluvchi o'zaro ta'sirlarning birdan-bir o'lchovi sifatida fizikada energiya deb ataluvchi skalyar kattalik kiritiladi. harakat-materiyaning ajralmas xossasidir. shuning uchun har qanday jism, har qanday jismlar sistemasi va maydon energiyaga ega, yoki ko'pincha aytilgandek energiya zaxirasiga ega. sistema energiyasi shu sistemaga nisbatan mumkin bo'lgan undagi harakatni aylanishini miqdoriy xarakterlaydi. bu aylanish sistema qismlari orasidagi, shuningdek sistema va tashqi muxit orasidagi o'zaro ta...

This file contains 22 pages in DOC format (303.0 KB). To download "sistemaning potensial va kinetik energiyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: sistemaning potensial va kineti… DOC 22 pages Free download Telegram