kulgi zimnidagi jiddiyat (g`afur g`ulom, shum bola)

DOC 73,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662755809.doc αζαρ kulgi zimnidagi jiddiyat (g`afur g`ulom, shum bola) sir emas, hozirda g`afur g`ulom nomi tilga olinsayoq xayolimizga uning sho`ro yozuvchisi ekanligi, she`rlarida sho`roni kuylagani keladi — xafsalamiz sovigandek bo`ladi. bugun, yubiley bahona adibning asarlarini qayta varaqlarkan, beixtiyor “keyingi yillarda qaror topgan bu xil munosabat adolatdan yiroqroq tushmaydimi” degan andisha tug`iladi... g`afur g`ulomning keng ommaga ma`lum va suyuk qissasi —“shum bola”ga hozirda ko`proq sarguzasht asar, kulgi asari deb qaraymiz. ha, chindan ham shum bolaning turfa xangomalarga boy sarguzashti, undagi ichakuzdi holatlar shunday o`ylashimizga asos berar. biroq, e`tibor qilinsa, adibning kulgisi, sarguzashtli syujet botinida uning zamonasi haqidagi anchagina jiddiy o`y-fikrlari, tahliliy mulohazalari yotganini ham ko`rishimiz mumkin bo`ladi. ma`lumki, shum bola hikoyasini o`zi o`sgan muhit bilan tanishtirishdan (shu o`rinda bir shartni qabul qilaylik: bu, aslida, o`smirlik paytidagi hayotning adib xotirasida tiklangan eng muhim nuqtalaridir) boshlaydi. shum bolaning aytishicha, uning singari “bozorda sanqib yurgan daydi bolalar uchun quvonchli ermaklardan biri bozor, mahalla, ko`cha-ko`y …

ri haqidagi ma`lumotlar adibga tegishlidek taassurot tug`iladi. boshqacha aytsak, shum bola nigohi bilan o`smirlik davrini kuzatarkan adib unga tahliliy nazar tashlaydi, fojealar ildizini ochib berishga intiladi. darhaqiqat, turkiston chor rossiyasining bozoriga aylangach, mahalliy hunarmand-kosiblarning mahsulotlari zavod-fabrika mahsulotlari bilan raqobat qilolmay qoldi. tabiiyki, mustamlaka sharoitida mahalliy ishlab chiqaruvchilar manfaatlarini himoya qilish imkoniyatlari mavjud emas, bu esa mazkur iqtisodiy-ijtimoiy tanglikni yanada kuchaytiradi. natijada asrlar davomida shakllangan turmush maromi izdan chiqdiki, bu narsa davr kishilari ruhiyatida chuqur va og`riqli iz qoldirishi muqarrar edi. g`afur g`ulom talqinida karim jinni, mayramxonlar shu xil ijtimoiy holatning alayno-oshkor qurbonlari sifatida bo`y ko`rsatadi. shunisi ham borki, adib talqinida mavjud sharoitning ta`sir doirasi anchayin keng bo`lib, u aslo bitta-ikkita jinni bilan cheklanmaydi. jumladan, shum bola o`zi va o`rtoqlari haqida aytadi: “ertadan kech ko`cha changitib, hammaning joniga tegib, kampirlardan qarg`ish eshitib, o`spirinlardan kaltak yeb, sandiroqlab yuradigan uvin-to`da bekorchi bolalarmiz”. ko`ramizki, hademay mustaqil hayotga qadam qo`yishi va hozirdan shunga tayyorlanishi lozim …

radi, uni eng arzon tovarga aylantiradi. natijada ularning topish tutishlarida muqimlik yo`q, topgan ishlari tasodifiy va yo muvaqqat, ishlab topganlari qorinlaridan ortmaydi. qissadagi ayrim o`rinlarni eslab ko`raylik: shum bola sariboyga oyiga “xom pishiq aralash ikki pud o`n yetti qadoq olma” badaliga yollanadi. bir oyu o`n to`qqiz kun ishlagani evaziga olingan olmani olti yarim tangaga pullaydi. yoki xojibobo takyasidagi xizmati uchun oyiga bir so`mdan haq oladi. omon shum bola bilan ilk bora uchrashganida mardikorchilik bilan “mirikam ikki tanga” (o`ttiz besh tiyin) orttirgan bo`lsa, keyin “bir yilga ikki to`qliyu bir echki” badaliga cho`ponlikka yollanadiki, buni pulga aylantirsa taxminan o`n besh so`mlarni tashkil qiladi. ko`ramizki, quyuq-suyuq yovg`onini chiqarib tashlansa, bir oylik ish haqi o`rtacha bir so`m-bir so`m yigirma tiyinni (kuniga o`rtacha 4-5 tiyin) tashkil qiladi. darvoqe, qissaning qirqdan ortiq o`rnida narx-navo haqida ma`lumot berilgani ham bejiz emasga o`xshaydiki, ulardan ayrimlarini keltirib o`tamiz: “ikkita qovoq solgan zog`ora” — bir paqir(ikki tiyin) “bitta obi non” …

ha qatim otib arang ikkita, uchta do`ppi tayyorlash”larini aytadi. agar tag bilan ipak puli chiqarib tashlansa, bozor bu og`ir mehnatni qanday baholayotgani ko`rinadi. to`g`ri, bu hol shum bolaga borib turgan adolatsizlik bo`lib tuyuladi. biroq, nachoraki, bu narx o`zida do`ppido`z qizning bir haftalik mehnati bahosinigina emas, xaridorlarning ojiz imkoniyatlarini ham ifoda etadi. zero, bozor — iqtisodiy hayot barometri, unda xalqning iqtisodiy holati ko`zgudagidek aks etadi. shu bois ham qissada bozor, undagi savdo-sotiq tasviriga qayta-qayta duch kelamiz (bizningcha, ayni shu nuqtalar tasvirida ko`proq adibning tahliliy nigohi seziladi). shum bolaning fikricha, rastalar ichida “ta`rifi yetti iqlimga ketgani” — “bit bozor” deb nom olgan eski-tuski bozori. bu yerda istagan narsa topiladi: “saldoti shim deysizmi, poyma-poy sag`ri kavush deysizmi, biror yetti yilgina kiyilgan, asli matoi nima ekanligi ma`lum bo`lmagan guppi deysizmi, mallaxon zamonidan qolgan mursak deysizmi...” modomiki eski-tuski bozori avjida ekan, bu — xalqning qashshoqlashayotganidan nishona: sababi tirikchilik vajhidan bu mataxlarni bozorga chiqarayotganlar ham, qo`li …

o`tmay qolgani”, keyinroq chit o`rniga laxtakning bozori chaqqon bo`lgani, nihoyat, husnibiyning “laxtakfurushlikdan singani” aytiladi. ya`ni, endi ko`pchilikning laxtak sotib olishga-da holi kelmaydi, laxtak bozori-da kasodga uchradi. bir laxtak bozori emas, “jahon urushi kundun-kunga kuchayib borganligi uchun mollarga xaridor kam: hamma bozor deyarli kasod”. bozorga kirgan shum bolada “bu bozorda mendan boshqa jazman xaridor ham yo`q, naqd pul ham yo`q” degan taassurot hosil bo`lishi ham shundan. iste`molchi ommada pul yo`qligidan bozorlar kasod, “hamma bozor kasod”ligi esa iqtisodiy hayot to`xtaganidan dalolat, buning bor og`irligi yana mehnatkash, kosib-hunarmand boshiga tushadi. ko`ramizki, adib talqinida xalqning iqtisodiy ahvoli tobora og`irlashib boradi, ortiq chidash qiyin bo`lgan, “yo`g`on cho`zilib, ingichka uziladigan” sharoit yuzaga keladi... xojibobo takyasidagi ko`knorilarning bir suhbati “zamonaning buzuqligidan, podsholarning notinchligidan, fuqaroning buzilib behayo bo`lib ketganligidan, or-nomus barbod bo`lib, xotinlar, yosh bolalar qo`ldan qo`lga mol bo`lib sotilayotganidan, xullas kalom, shariati mustafoning oyoq osti bo`lib nazardan qolayotganligidan...” nolish bilan yakunlanadi. to`g`ri, buni shum bola biroz kinoya …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "kulgi zimnidagi jiddiyat (g`afur g`ulom, shum bola)"

1662755809.doc αζαρ kulgi zimnidagi jiddiyat (g`afur g`ulom, shum bola) sir emas, hozirda g`afur g`ulom nomi tilga olinsayoq xayolimizga uning sho`ro yozuvchisi ekanligi, she`rlarida sho`roni kuylagani keladi — xafsalamiz sovigandek bo`ladi. bugun, yubiley bahona adibning asarlarini qayta varaqlarkan, beixtiyor “keyingi yillarda qaror topgan bu xil munosabat adolatdan yiroqroq tushmaydimi” degan andisha tug`iladi... g`afur g`ulomning keng ommaga ma`lum va suyuk qissasi —“shum bola”ga hozirda ko`proq sarguzasht asar, kulgi asari deb qaraymiz. ha, chindan ham shum bolaning turfa xangomalarga boy sarguzashti, undagi ichakuzdi holatlar shunday o`ylashimizga asos berar. biroq, e`tibor qilinsa, adibning kulgisi, sarguzashtli syujet botinida uning zamonasi haqidagi anchagina jiddiy o`y-fikrlari, ...

Формат DOC, 73,0 КБ. Чтобы скачать "kulgi zimnidagi jiddiyat (g`afur g`ulom, shum bola)", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: kulgi zimnidagi jiddiyat (g`afu… DOC Бесплатная загрузка Telegram