asosiy kapital, ularni tasniflash va baholash usullari

DOCX 9 стр. 60,8 КБ Бесплатная загрузка

9 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 60,8 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 9

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 9

24-ma’ruza asosiy va aylanma kapital statistikasi reja: 24.1. asosiy kapital, ularni tasniflash va baholash usullari 24.2. asosiy fondlarning balanslari, ularning holati va takror ishlab chiqarish ko`rsatkichlari. 24.3. milliy boylikning kengaytirilgan kontseptsiyasi: tabiiy va inson kapitali statistikasi muammolari tayanch so’z va iboralar. milliy boylik, moliyaviy aktivlar, no moliyaviy aktivlar, asosiy fondlar. 24.1.asosiy kapital, ularni tasniflash va baholash usullari milliy boylikning asosiy komponentlaridan biri asosiy kapital hisoblanadi. asosiy kapital bu – mahsulot ishlab chiqarish, bozor va nobozor xizmatlar ko’rsatish uchun uzoq davr, lekin bir yildan kam bo’lmagan muddatda bir necha marotaba yoki doimo ishlatiladigan ishlab chiqarilgan aktivlardir. asosiy kapital tarkibiga uzoq muddatda ishlatiladigan muayyan turdagi tovarlar kiritilmaydi: mayda asbob-uskunalar va inventarlar, ba’zi harbiy anjomlar (vayron qilish vositalari va ularni eltib berish vositalari), uy xo’jaligi tomonidan sotib olingan va pirovard iste’moli uchun foydalaniladigan mashinalar va jihozlar (avtomobillar, mototsikllar, velosipedlar, mebel, maishiy texnika) asosiy kapital tarkibiga kiritilmaydi. ammo, ular ishlab chiqarish maqsadlarida foydalanilsa – …

2 / 9

lik daraxtzorlar va boshqalar) qiymatlari, agar ular mulk egasini o’zgartirishsa. asosiy kapitalni baholash. ma’lumki, asosiy kapital normativ xizmat muddati xalqaro hisoblashlarda, jumladan, jahon bankida 25 yil qilib olinadi. bu davr ichida birlamchi hisobga olingan asosiy kapital bahosi o’zgarib turadi. asosiy kapital tarixiy (to’liq boshlang’ich), joriy (qayta baholangan qiymati – shu paytdagi bahosi), qoldiq qiymati, amortizatsiya qilinadigan qiymat, tugatilish qiymati, balans (aralash) qiymati, o’zgarmas baholardagi qiymati va boshqa usullarda baholanishi mumkin. har bir metodda baholangan qiymatning hisobchilikda iqtisodiy statistik tahlilda, moliyalashtirish (reinvestitsiyada), soliqqa tortishda va milliy boylik hajmini hisoblashda o’z funktsiyasi mavjuddir. to’liq boshlang’ich qiymat – bu asosiy kapital ob’ektining korxona sotib olish xarajatlari, tashib keltirish va montaj xarajatlarini o’z ichiga oluvchi qiymatdir. eskirishni hisobga olgan holda boshlang’ich qiymat (boshlang’ich qoldiq qiymat)– bu to’liq boshlang’ich qiymatidan eskirishni hisobga oluvchi amortizatsion ajratmalar chegirilgandan so’ng hosil bo’lgan qiymat. to’liq qayta tiklash qiymati (joriy qiymat) – zamonaviy sharoitda korxona tomonidan xuddi shunday asosiy kapital …

3 / 9

ya siyosatini turlichaligi asosiy kapital hajmini va jon boshiga to’g’ri keladigan darajasini xalqaro solishtirishni ilmiy asosda amalga oshirish imkoniyatini bermaydi. ma’lumki, asosiy kapitalning joriy (qayta tiklash) qiymati – bu asosiy kapitalni ma’lum bir sanadagi amaldagi bozor narxlaridagi qiymatidir. qayta baholash ikki usulda amalga oshiriladi: 1) indekslar (yaim deflyatori, ini, investitsiya deflyatori, o’rtacha indeks, asosiy kapitalning u yoki bu guruhi bo’yicha indeks, deflyator) yordamida; 2) to’g’ridan-to’g’ri (rieltorlar xizmatidan foydalanish ham mumkin) usulda. o’zbekistonda qayta baholash asosiy kapital (guruhlari bo’yicha) ning eskirishi darajasiga ko’ra “koeffitsientlar” – indekslar yordamida amalga oshirildi. asosiy kapitalni qayta baholanishi natijasida ularni texnologik, tarmoq strukturasi ham o’zgarar ekan hamda eskirishi darajasi va yaroqliligi (qoldiq qiymatning to’liq qiymatdagi salmog’i) darajasi ham o’zgaradi. demak asosiy fondlarni qayta baholanishi asosiy fondlarning to’liq qiymatini o’zgartirishi bilan birga qoldiq qiymatini turli tarzda o’zgartirar, bu hol esa milliy boylik hajmiga ta’sir etmasdan qolmaydi. oldin ta’kidlaganimizdek, mamlakatda qo’llaniladigan amortizatsiya siyosati ham asosiy fondlar hajmiga (qoldiq …

4 / 9

hegirib borish usulida, qiymatni ishlab chiqariladigan mahsulot hajmiga mutanosib ravishda chegirib borish usulida ko’rsatilgan. amortizatsiya normasini hisoblashning an’anaviy usullari 1. chiziqli usulda: 3. qiymatni foydali xizmat qilish yillar soni yig’indisi bo’yicha chegirib borish usulida: 2. kamayuvchi qoldiq usulida: 4. qiymatni ishlab chiqariladigan mahsulot hajmiga mutanosib ravishda chegirib borish usulida: bunda akfxkm – asosiy kapital ob’ektining foydali xizmat qilish muddati. ma’lumki, o’zbekiston respublikasida asosiy fondlarning eskirish darajasi, qoldiq qiymati va boshqa asosiy fondlar bilan bog’liq bo’lgan ko’rsatkichlarning darajasi buxgalteriya, soliqqa tortish va statistikada amortizatsiya hisoblashning qaysi metodi qo’llanilganiga bog’liqdir. amortizatsiya – asosiy fondlarning eskirishini normativ qiymatini ifodalaydi, ammo haqiqiy qiymatini emas. chet el statistikasida amortizatsiya ajratmalarini hisoblashning 11 ta metodi mavjud. rivojlangan mamlakatlar statistikasida asosiy kapitalning qoldiq qiymatini (nfc-net fixed capital) hisoblashda “uzluksiz inventarizatsiya usuli” (perpetual inventory method) dan keng foydalaniladi (aqsh, frg, kanada, angliya, frantsiya va boshqalar). bu so’zning va usulning avtori amerikalik iqtisodchi r.goldsmitdir. u bu metodni nyu-yorkda 1951 …

5 / 9

avridagi qiymati. davr oxiridagi asosiy kapitalning qoldiq qiymati=davr boshidagi qoldiq qiymati+davr ichida qilingan yalpi kapital qo’yilmalarning summasi – davr ichida hisoblangan amortizatsiya ajratmalari. ko’rinib turibdiki, bu hisoblashlarda asosiy kapitalning qoldiq qiymati deflyatlashtirilgan (joriy baholardagi qiymatni bazis baholarida baholash) qiymat olindi. indeks –deflyator ip ni hisoblashda: a) jihozlar bo’yicha guruhli indeksni hisoblash uchun 500 ga yaqin mashinalar olinadi (ular 38 kichik va 9 guruhga birlashtiriladi). b) qurilish – montaj ishlari bo’yicha yig’ma indeksni hisoblash birmuncha murakkabdir. hozirgi kunda aqsh da qurilishning muhim turlari bo’yicha 22 ta mustaqil guruhli yig’ma indekslar hisoblanadi. 24.2. asosiy fondlarning balanslari, ularning holati va takror ishlab chiqarish ko`rsatkichlari asosiy kapital balansi. asosiy kapital balansi uning yil davomidagi dinamikasini aks ettiradi. balanslar asosiy kapitalning to’liq qiymati va qoldiq qiymatlari bo’yicha tuziladi. asosiy kapitalning to’liq qiymati bo’yicha balansini tuzishda korxona va tashkilotlarning buxgalteriya va statistik hisobotlari, tanlama kuzatish ma’lumotlari asosiy axborot bazasi bo’lib xizmat qiladi. bunda asosiy kapital to’liq …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 9 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "asosiy kapital, ularni tasniflash va baholash usullari"

24-ma’ruza asosiy va aylanma kapital statistikasi reja: 24.1. asosiy kapital, ularni tasniflash va baholash usullari 24.2. asosiy fondlarning balanslari, ularning holati va takror ishlab chiqarish ko`rsatkichlari. 24.3. milliy boylikning kengaytirilgan kontseptsiyasi: tabiiy va inson kapitali statistikasi muammolari tayanch so’z va iboralar. milliy boylik, moliyaviy aktivlar, no moliyaviy aktivlar, asosiy fondlar. 24.1.asosiy kapital, ularni tasniflash va baholash usullari milliy boylikning asosiy komponentlaridan biri asosiy kapital hisoblanadi. asosiy kapital bu – mahsulot ishlab chiqarish, bozor va nobozor xizmatlar ko’rsatish uchun uzoq davr, lekin bir yildan kam bo’lmagan muddatda bir necha marotaba yoki doimo ishlatiladigan ishlab chiqarilgan aktivlardir. asosiy kapital tarkibiga uzo...

Этот файл содержит 9 стр. в формате DOCX (60,8 КБ). Чтобы скачать "asosiy kapital, ularni tasniflash va baholash usullari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: asosiy kapital, ularni tasnifla… DOCX 9 стр. Бесплатная загрузка Telegram