dinamika

DOC 15 pages 571.0 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 571.0 KB

File type DOC

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

dinamika dinamika reja: 1. asosiy tushunchalar . 2. dinamikaning asosiy qonunlari . 3. inersiya kuchi tushunchasi. kinetostatika usuli . 4. o‘zgarmas kuchning to‘g‘ri chiziqli yo‘ldagi ishi . 5. quvvat. foydali ish koeffitsienti . 6. aylanma harakatda ish va quvvat . 7. moddiy nuqtaning harakat miqdori o‘zgarishi haqidagi teorema . 8. potensial va kinetik energiya . 9. qattiq jismning kinetik energiyasi . 10. moddiy nuqta kinetik energiyasining o‘zgarishi haqidagi teorema . 11. qattiq jismning aylanma harakati uchun dinamikaning asosiy tenglamasi dinamikada moddiy nuqta va qattiq jismlarning mexanik harakati ularning massasiga, harakatni vujudga keltiruvchi kuchlarga bog‘liq ravishda o‘rganiladi. dinamika yunoncha «dynamics» so‘zidan olingan bo‘lib, kuch degan ma’noni anglatadi. ma’lumki, jismning harakati ta’sir etuvchi kuchning miqdori va yo‘nalishiga, jismning massasi, geometrik shakli va o‘lchamlari, egallagan vaziyati kabilarga bog‘liqdir. dinamikada* asosan kuch, massa va tezlanishlar orasida munosabatlar o‘rnatilib, nuqta yoki jismlarning harakat qonunlari aniqlanadi. massa jismda mavjud bo‘lgan materiya miqdori bo‘lib, uning inertligini miqdor …

2 / 15

o‘ladi. nisbiylik nazariyasida jismning massasi m uning tezligi υ ga bog‘liq ekanligi isbotlangan: bu yerda m0— jismning tinch holatdagi massasi. xalqaro birliklar sistemasi (si) da massa kilogramm (kg) bilan o‘lchanadi. ko‘p yillik tajriba va kuzatishlar asosida dinamikaning qonunlari xvii asrda g.galiley va i.nyutonlar tomonidan kashf etilgan hamda 1687-yilda i.nyutonning «natural falsafaning matematik asoslari» asarida bayon etilgan. birinchi qonun (inersiya qonuni) ta’rif: tashqi kuchlardan holi bo‘lgan moddiy nuqta biror kuch ta’sir etmaguncha o‘zining tinch holatini yoki to‘g‘ri chiziqli tekis harakatini saqlaydi. ta’rifga ko‘ra ga teng; shu sababli bo‘ladi. bu yerda — moddiy nuqtaga ta’sir etuvchi kuch vektori; — moddiy nuqtaning tezlik vektori; — moddiy nuqtaning tezlanish vektori. bu qonun o‘rinli bo‘lgan moddiy nuqtaning harakati inersion harakat, qonunning o‘zi esa inersiya qonuni deyiladi. tanlangan sanoq sistemasi uchun inersiya qonuni o‘rinli bo‘lsa, bunday koordinatalar sistemasi inersion sistema deyiladi. muhandislik amaliyotida o‘rganiladigan masala va muammolar uchun inersion sistema sifatida yer bilan bog‘langan koordinatalar sistemasi …

3 / 15

gani sababli ularning modullari orasida quyidagi tenglik o‘rinlidir: bu formula jismning og‘irlik kuchi g ni aniqlashga imkon beradi: bu yerda g=9,81 m/sek2 — erkin tushish tezlanishi. uchinchi qonun (ta’sir va aks ta’sirning tengligi qonuni) ta’rif: ikkita moddiy nuqta miqdorlari teng va shu nuqtalarni tutashtiruvchi to‘g‘ri chiziq bo‘ylab qarama-qarshi tomonga yo‘nalgan kuchlar bilan bir-biriga ta’sir etadi. ta’sir kuchini , aks ta’sir kuchini esa deb belgilasak (1.57-shakl), ta’rifga binoan: bu yerda «minus» ishora kuchlarning o‘zaro qarama-qarshi yo‘nalganligini bildiradi. aks ta’sir etuvchi kuchning paydo bo‘lishiga sabab ikkinchi jismning inertligidir, ya’ni ikkinchi jism o‘zining dastlabki kinematik holati (inersiyasi)ni saqlashga intiladi. ta’sir va aks ta’sir kuchlarini qo‘shib bo‘lmaydi; boshqacha aytganda ular bir-birini muvozanatlamaydi, chunki bu kuchlar boshqa-boshqa jismlarga qo‘yilgan. dinamikaning ikkinchi qonuniga ko‘ra: bularni e’tiborga olsak, quyidagi munosabat kelib chiqadi: demak, ikki moddiy nuqtaning bir-biriga beradigan tezlanishlari ularning massalariga teskari proporsional bog‘lanishda ekan. kuchlar ta’sirining bir-birlariga xalal bermaslik tamoyili. ta’rif: moddiy nuqtaga bir vaqtda bir …

4 / 15

rdinata sistemasi o‘qlariga proyeksiyalaymiz: bu yerda, x, y — harakatdagi nuqtaning koordinatalari; — nuqta tezlanishining koordinata o‘qlaridagi proyeksiyalari; fx, fy — teng ta’sir etuvchi kuchning koordinata o‘qlaridagi proyeksiyalari. agar f kuchning koordinata o‘qlaridagi proyeksiyalarini tegishlicha deb belgilasak, u holda kelib chiqadi. (1.88) tenglamalar erkin moddiy nuqta harakatining dekart koordinata o‘qlaridagi differensial tenglamalarini ifodalaydi. dinamikaning masalalarini ikki guruhga bo‘lish mumkin: - dinamikaning birinchi masalasida moddiy nuqta yoki jismning harakatiga ko‘ra, ularga ta’sir etuvchi kuchlar aniqlanadi; - dinamikaning ikkinchi (birinchiga teskari) masalasida moddiy nuqta yoki jismga ta’sir etuvchi kuchlarga ko‘ra, ularning harakati aniqlanadi. dinamika masalalarini yechishda statikaning (masalan, kuchlarning muvozanati, kuchlarni qo‘shish, ularni sodda holga keltirish va shu kabi) hamda kinematikaning qoida va uslublaridan keng foydalaniladi. aytaylik, ishchi aravachaga tezlanish berib, uni rels ustida kuch bilan itarib bormoqda (1.58-shakl). dinamikaning uchunchi qonuniga muvofiq, ishchi aravacha tomondan miqdori kuchga teng, lekin unga qarama-qarshi yo‘nalgan aks ta’sir (reaksiya)ga duch keladi. bu aks ta’sir yoki …

5 / 15

d‘lamber tamoyilining mohiyatini ta’riflaymiz: moddiy nuqta harakatining istalgan paytida unga qo‘yilgan faol kuchlar, reaksiya kuchlari va inersiya kuchi o‘zaro muvozanatda bo‘ladi. shunday qilib, bu tamoyil dinamika masalalarini rasmiy ravishda statika masalalariga keltirishga imkon beradi. odatda, bu usul kinetostatika usuli deyiladi. endi egri chiziqli trayektoriya bilan harakatlanayotgan m moddiy nuqtaga ta’sir ko‘rsatuvchi inyersiya kuchlarini aniqlaymiz (1.66-shakl). avvalo, moddiy nuqtaga qo‘yilgan kuchni urinma va normal tashkil etuvchilarga ajratamiz. xuddi shunday tezlanish ham urinma va normal tezlanishlarga ajratiladi. demak, inersiya kuchi harakat yo‘nalishiga teskari bo‘ladi: inersiya kuchining moduli quyidagiga teng: bu yerda - moddiy nuqtaning massasi. ixtiyoriy kuch ta’siridan jism joyidan qo‘zg‘alsa yoki ko‘chsa, bu kuch qandaydir ish bajardi, degan iboraga kundalik hayotimizda ko‘p duch kelamiz. kuch moduli va shu kuch ta’sirida moddiy nuqtaning bosib o‘tgan yo‘li qanchalik katta bo‘lsa, bajarilgan ish ham shunchalik katta bo‘lishi tabiiy. aytaylik, miqdori va yo‘nalishi o‘zgarmas kuch m moddiy nuqtaga α burchak ostida ta’sir etganda, u to‘g‘ri …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "dinamika"

dinamika dinamika reja: 1. asosiy tushunchalar . 2. dinamikaning asosiy qonunlari . 3. inersiya kuchi tushunchasi. kinetostatika usuli . 4. o‘zgarmas kuchning to‘g‘ri chiziqli yo‘ldagi ishi . 5. quvvat. foydali ish koeffitsienti . 6. aylanma harakatda ish va quvvat . 7. moddiy nuqtaning harakat miqdori o‘zgarishi haqidagi teorema . 8. potensial va kinetik energiya . 9. qattiq jismning kinetik energiyasi . 10. moddiy nuqta kinetik energiyasining o‘zgarishi haqidagi teorema . 11. qattiq jismning aylanma harakati uchun dinamikaning asosiy tenglamasi dinamikada moddiy nuqta va qattiq jismlarning mexanik harakati ularning massasiga, harakatni vujudga keltiruvchi kuchlarga bog‘liq ravishda o‘rganiladi. dinamika yunoncha «dynamics» so‘zidan olingan bo‘lib, kuch degan ma’noni anglatadi. ma’lumki, ...

This file contains 15 pages in DOC format (571.0 KB). To download "dinamika", click the Telegram button on the left.

Tags: dinamika DOC 15 pages Free download Telegram