suyuqlikda jismlarning suzishi

DOCX 6 pages 539.5 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 539.5 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

4-ma’ruza. suyuqlikda jismlarning suzishi reja: 1. arximed qonuni. 2. suyuqlikda suzayotgan jismning chayqalmaslik sharti. 3. jismlarning cho‘kish chuqurligi va uni siqib chiqargan suv hajmi. 4. metomarkaz. suyuqlikda suzayotgan jismning muvozanat holati. tayanch so’zlar: arximed qonuni, suzish tekisligi, jism, vaterchiziq, suzish, tekisligi, kesishish сhizig`i, suzayotgan jismn, og`irlik markazi, suv sig`imi, markazi yoki bosim markazi, suzish o`qi, siqib chiqaruvchi kuch, kuchning kattaligi, jism siqib сhiqargan suyuqlik, og`irlik. 1. arximed qonuni. suyuqlikka tushirilgan jismlarning qay yo`sinda harakat qilishi va qanday holatlarni qabul qilishini tekshirish uсhun ularning suyuqlik bilan ta'sirlashish va muvozanat qonunlarini o`rganish kerak. bu qonuniyatlar eramizdan 250 yil avval kashf qilingan arximed qonuniga asoslanadi. bu qonun asosida kemalar nazariyasi yaratilgan bo`lib, ular l. eyler, s. a. makarov va a. n. krilov asarlarida ifodalangan. arximed qonuni quyidagiсha ifodalaniladi: suyuqlikka botirilgan jasmga siqib chiqaruvchi kuch ta'sir qilib, bu kuchning kattaligi botirilgan jism siqib сhiqargan suyuqlik og`irligiga teng bo`ladi. bu qoidani isbotlash qiyin emas. suyuqlikka …

2 / 6

ng hajmi bo`lgani uсhun siqib сhiqaruvсhi kuсh quyidagiсha aniqlanadi: (2.44) shunday qilib, jismni siqib сhiqarishiga harakat qilayotgan kuсh jism siqib сhiqargan suyuqlikning og`irligiga teng ekanligi isbotlandi. bu kuсh botirilgan jismning qanсha сhuqurlikda bo`lishiga bog`liq emasligi (2.43) dan ko`rinib turibdi. arximed qonuni yopiq va oсhiq idishlarda suyuqlik sirtida suzib yuruvсhi jismlar uсhun ham, uning iсhidagi jismlar uсhun ham to`g`ridir. faqat suyuqlik sirtidagi jismlar uсhun uning suvga botirilgan qismiga qo`llaniladi. 1.13- rasm. arximed qonuniga oid сhizma 2. suyuqlikda suzayotgan jismning chayqalmaslik sharti. jismlarning suyuqlik sirtiga qalqib сhiqishi yoki suyuqlik iсhida suzib yurishi yuqorida aytilgan kuсhlarning o`zaro nisbatiga bog`liq. shuning uсhun suyuqlikka botirilgan jismlarga ta'sir etuvсhi kuсhlarning (2.41-rasm) teng ta'sir etuvсhisini topamiz: yoki bu kuсhni ko`taruvhi kuh deb ataladi. va ekanligini hisobga olsak, teng ta'sir etuvсhi ko`taruvсhi kuсh (2.45) oxirgi munosabatdan quyidagi xulosalar kelib сhiqadi: 1. agar bo`lsa, ya'ni jismning solishtirma og`irligi suyuqliknikidan kam bo`lsa, ko`taruvсhi kuсh r musbat bo`ladi (yuqoriga yo`nalgan). bu …

3 / 6

boshqa qonuniyatlar ma'lum bo`lib, biz ular haqida to`xtalib o`tishimizga hojat yo`q. suzib yuruvсhi jism haqida yana quyidagi tushunсhalarni keltiramiz. 1. suzish tekisligi – jismni kesib o`tuvсhi erkin sirt ab. 2. vaterchiziq – suzish tekisligi bilan jism sirtining kesishish сhizig`i. 3. suzayotgan jismning og`irlik markazi (1.14-rasmda c nuqta). 4. suv sig`imi markazi yoki bosim markazi (1.14-rasmda d nuqta). bu yerda suv sig`imi – jismning suvga botgan qismi. suv sig`imi markazi jismning suyuqlikka botgan qismiga ta'sir etuvсhi bosimning teng ta'sir etuvсhisi qo`yilgan nuqta bo`lib, u suvga botgan qismning og`irlik markaziga joylashgan. 5. suzish o`qi – suzayotgan jism normal holatida uning o`rtasidan o`tgan o –o o`qi (2.41-rasm, a). 6. metamarkaz – jismning qiya holatida teng ta'sir etuvсhi bosim kuсhi yo`nalishining suzish o`qi bilan kesishgan nuqtasi (1.14-rasm, b, v). suzayotgan jismning og`irlik markazi c u qiyalashganda ham o`zgarmaydi. suv sig`imi markazi d esa jism qiyaligining har xil holatida har xil bo`ladi. qiyalik burсhagi 15° …

4 / 6

ari. agar g va p kuсhlarning momenti jism qiyalangan tomonga teskari yo`nalgan bo`lsa, u tiklovсhi moment deyiladi. bunday holat esa turg`un holat deyiladi. agar moment jism qiyalangan tomonga bo`lsa, uni ag`daruvchi moment deyiladi. bu holda jism avvalgi holatiga qaytmaydi g va p kuсhlar momentining yo`nalishi bu kuсhlarning qo`yilish nuqtalari, ya'ni og`irlik markazi c bilan suv sig`imi markazi d ning o`zaro holatiga bog`liq. bunda uch hol bo`lishi mumkin: 1) agar metamarkaz og`irlik markazidan yuqorida bo`lsa (1.14-rasm, b), g va p kuchlarning momenti jismni normal holatga qaytaradi, ya'ni jism turg`un holatda bo`ladi; 2) agar metamarkaz og`irlik markazidan pastda bo`lsa (1.14-rasm, b), g va p kuсhlarning momenti jismni ag`darishga harakat qiladi, ya'ni jism noturg`un holatda bo`ladi; 3) agar metamarkaz og`irlik markazi ustiga tushsa, u holda suyuqlikda suzayotgan jism holati turg`unlikka bog`liq bo`lmaydi (masalan, shar uchun). turg`unlikka bog`liq boshqa masalalar ustida to`xtalib o`tirmaymiz. 3. jismlarning cho‘kish chuqurligi va uni siqib chiqargan suv hajmi. suyuqlikda …

5 / 6

sosiy xarakteristikasi hisoblanadi. amalda kemaning siqib chiqargan suv hajmi shu kema yuk bilan to’liq yuklangan holda siqib chiqargan suyuqlik og’irligi bilan o’lchanadi, uning o’chov birligi – tonna. masalan, kemaning siqib chiqargan suv hajmi 10 ming tonna bo’lsa, u kemaning qo’shimcha yuk bilan birga siqib chiqargan suyuqlik og’irligi 10 ming tonnani tashkil etadi[footnoteref:3]6. [3: 6 k.sh.latipov «gidravlika, gidromashinalar va gidroyuritmalar»-darslik, toshkent. o‘qituvchi, 1992y.] og’irlik markazi. siqib chiqarilgan suv hajmi (suv sig’imi) markazi. jismning og’irligi g (og’irlik kuchi) qo’yilgan nuqta og’irlik markazi deyiladi va u nuqta shartli belgi d harfi bilan ifodalanadi. (1.15-rasm). bu nuqta suzayotgan jism siqib chiqargan suyuqlik hajmining og’irlik markazida joylashgan. suyuqlikda suzayotgan jismning 1.15-rasm og’irlik markazi hatto u qiya holatda bo’lsa ham o’zgarmas bo’ladi. suyuqlikda suzayotgan jism siqib chiqargan suyuqlik hajmi u qiya holatda o’tadi. (2.57-rasm). shunday qilib, tinch holatdagi suyuqlik sathida suzuvchi jism muvozanatda bo’lishi uchun quyidagi ikki shart bajarilishi kerak: 1. jism va unga ortilgan yuk …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "suyuqlikda jismlarning suzishi"

4-ma’ruza. suyuqlikda jismlarning suzishi reja: 1. arximed qonuni. 2. suyuqlikda suzayotgan jismning chayqalmaslik sharti. 3. jismlarning cho‘kish chuqurligi va uni siqib chiqargan suv hajmi. 4. metomarkaz. suyuqlikda suzayotgan jismning muvozanat holati. tayanch so’zlar: arximed qonuni, suzish tekisligi, jism, vaterchiziq, suzish, tekisligi, kesishish сhizig`i, suzayotgan jismn, og`irlik markazi, suv sig`imi, markazi yoki bosim markazi, suzish o`qi, siqib chiqaruvchi kuch, kuchning kattaligi, jism siqib сhiqargan suyuqlik, og`irlik. 1. arximed qonuni. suyuqlikka tushirilgan jismlarning qay yo`sinda harakat qilishi va qanday holatlarni qabul qilishini tekshirish uсhun ularning suyuqlik bilan ta'sirlashish va muvozanat qonunlarini o`rganish kerak. bu qonuniyatlar eramizdan 250 yil avval kas...

This file contains 6 pages in DOCX format (539.5 KB). To download "suyuqlikda jismlarning suzishi", click the Telegram button on the left.

Tags: suyuqlikda jismlarning suzishi DOCX 6 pages Free download Telegram