xulq-atvorning psixofiziologik asoslari

DOCX 9 pages 36.7 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 36.7 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

2-mavzu. xulq-atvorning psixofiziologik asoslari. mashg‘ulotning maqsadi: psixika va ongning felogenetik va ontogenetik taraqqiyotini tushuntirib berishdan iborat. tushunchalar va tayanch iboralar: koaservatlar,filogeniz, ontogeniz, aks ettirish, seskanuvchanlik, quzg‘aluvchanlik, tropizm, instinkt, intellektual haraktlar, ong, reja: 1. psixika haqida tushuncha. 2. ong va uning taraqqiyoti. 3. inson psixikasining rivojlanishi. 4. ongsizlik muammosi. asosiy o‘quv materiali qisqacha bayoni: kishi psixikasining paydo bo’lishi va rivojlanishi eng murakkab muammolardan biri bo’lib, tabiat qonunlarining moxiyatini tushunib yetishga xarakat kiladigan tadkikotchilarni bu muammo xamma vakt kiziktirib kelgan. materialistik yunalishdagi olimlar psixikaning paydo bo’lishini materiyaning uzok davom etgan rivojlanishining natijasi deb izoxlashadi. ular materiyaning tabiatini tadkik kilisharkan, xarakat materiyaning xayot kechirish usuli, uning tarkiban uziga xos ajralmas xususiyati ekanligi uchun xam materiya xarakatining turli xil shakllarini urganadilar. utgan ajdodlarimiz psixologiy a muammolarini izchil va atroflicha, muayyan yunalishda, ma’lum konsepsiya asosida urgangan bulsalar xam, albatta, uz asarlarida psixik xolatlarning aks etishi, namoyon bo’lishi, rivojlanishi va uzgarishlari tugrisida kimmatli fikrlar bildirishgan. bular …

2 / 9

runiy uzining «utmish yodgorliklari» kitobida inson xayotiga doir xilma-xil ma’lumotlarni keltiradi. ibn sinoning 5 tomlik «tib qonunlari» asarida organizmning tuzilishi, undagi nervlar va nerv yullari, fiziologik jarayonlar bilan boglik psixik jarayonlar xakida ancha muxim ma’lumotlar bor. uning «odob xakida» risolasi xam inson shaxsini shakllantirish tugrisidagi jiddiy asardir. yusuf xos xojibning «qutadg’u bilig» asaridagi bosh masalalardan biri komil insonni tarbiyalashdir. abduraxmon jomiyning «baxoriston», «xiradnomai iskandariy», «tuxfatul axror», «sisilatuz zaxob» va boshka asarlarida ilm–ma’rifat, ta’lim-tarbiya, kasb–xunar urganish, yaxshi xislatlar va odoblilik xakidagi fikrlar ifodalangan. devoniy uzining «axloki jaloliy» nomli asarida insoniy fazilatlarni turtga buladi va bular donolik, adolat, shijoat va iffatdir. alisher navoiyning «xazoinul maoniy, «maxbubul qulub»» va boshka asarlarida yetuk, barkamol insonning axloki, ma’naviyati, odamlarga munosabati, iste’dodi va kobiliyati tugrisida kimmatli muloxazalar yuritilgan. ana shu psixologik kategoriyalar ijtimoiy adolat karor topishi uchun muxim axamiyatga ega ekani ta’kidlangan. shuningdek, navoiy asarlarida shaxsning kamol topishida ota–onaning roli, ayollarning iffatliligi, insonlarning kamtarligi masalalari aloxida …

3 / 9

barcha materiya moddiy olamning yalpi xususiyati – in’ikos etish xususiyatiga, ya’ni ta’sirotga javob kaytarish kobiliyatiga egadir. jonsiz tabiatda xarakat jism va moddalarning mexanik, fizikaviy yoki kimyoviy ta’siri tarzida yuz berishi mumkin. noorganik tabiatdagi xarakatning oddiy misollariga e’tibor kiling: dengizdagi koya suvning ta’siriga muayyan karshilik kursatadi – tulkinlar koyaga urilib kaytadi, lekin koyaning uzi xam sekin– asta yemirila boshlaydi; kuyosh nuri suv yuzasiga kelib urilgach, sinib kaytadi; elektr razryadlari natijasida ozon molekulalari xosil buladi.jonli materiyaga in’ikosning biologik shakllari xos bo’lib, jonli materiyaning ma’lum bir boskichida esa in’ikosning yangi shakli sifatidagi psixika paydo buladi.materiya xarakatining biologik shakli–xayot–tabiat rivojlanishining sifat jixatidan yangi boskichidir. ulik materiyadan tirik materiyaga utishni izoxlaydigan kator gipotezalar mavjud. ulardan biri a. i. oparinga tegishli bo’lib, unga kura organik moddalar – atomlari turli shakllarla azotning, kislorod–ning, vodorodning, fosfor va oltingugurtning atamalari bilan boglangan modda uglerod negizida xosil bulgan birikmalarning paydo bo’lishi jonli materiya paydo bo’lishining zarur sharti xisoblanadi. oparinning gipotezasiga …

4 / 9

nsiz tabiatdagi in’ikosga karaganda sifat jixatidan yangi shakl kasb etadi. u fakat tashki taa’surotning kuchi va xarakteriga emas, balki organizmning ichki xolatiga xam boglik buladi. xar kanday jonli organizm barcha tashki kuzgatuvchilarga nisbatan tanlangan xolda «faol» munosabatda buladi va bu bilan jonli materiyaning sifat jixatidan yangi xususiyatini – uz–uzini tartibga solish xususiyatini namoyon kiladi. uzok vakt davom etgan evolyutsiya natijasida xozirgi organizmlarda in’ikosning kuzgaluvchanlikdan tortib, to uning ancha yuksak darajadagi shakllari – psixik xayotning ifodalanishi shakl–lari bulmish sezgilar idrok, xotira, tafakkurga kadar turli xildagi shakllarini kuramiz. ta’sirlanish – kuzgaluvchanlik tropizm. usimlik va xayvon–larga mansub shakllar evolyutsiyasining barcha boskichlarida jonli organi zmlar in’ikosining aloxida biologik shakli – ta’sirlanuv–chanlikka ega buladi. ta’sirlanuvchanlik tirik organizmning biologik axamiyatiga ega bulgan (biotik) ta’sirga javob berish kobiliyati demakdir. oddiy ta’sirlanuvchanlik sodda, bir xujayrali tirik organizm dayok seziladi. (suvli probirkadagi bir xujayrali amyoba probirka kizdirila boshlashi bilan xolatini uzgartirishi bunga misol buladi). biotik ta’sir natijasida jonli organizmda …

5 / 9

muxitda muljal olishiga yordam beruvchi, signal beruvchilik vazifasini utovchi ta’sirlarga javob ta’siridan bulak narsa emas.in’ikos etish darajasi kup xujayrali xayvonlarda ancha yuksakrokdir. kup xujayralilarning murakkabligi xujayralar kupligida emas, xar xilligidadir. masalan, tanasining tashki kismida sanchiladigan (chakadigan) xujayralar joylashgan bulsa, ichki kismi esa ovkat xazm kiladigan xujayralar bilan koplangan. kup xujayralilarning organizmida, shuningdek organizmning biron bir kismida ruy bergan kuzgalishning utkazgichi funksiyasini bajaradigan aloxida sezuvchan protoplazmali xujayralar uzaro birikib, xayvonning butun tanasiga yoyilgan nerv shoxobchasini tashkil etadi. kovakichaklilardagi kiskichlar – uljani ushlab turish organlari yuksak darajada sezuvchandir. organizmning turli kismida joylashgan xujayralar urtasidagi boglanishlar shartli reflekslar paydo bo’lishiga, xotira jarayoni shakllanishiga olib kelgan bo’lishi kerak. evolyutsion zanjirda kovakichaklilardan yuksak turadigan va bu yerda xayot kechiradigan kup xujayralilarda xayot tarzining uzgarganligi munosabati bilan tananing tuzilishi murakkalashadi, kuzgatuvchilarning ma’lum bir turlarini aks ettiradigan uziga xos organlar – sezgi a’zolari rivojlanadi, aks ettirish shakllari xam ancha murakkablashadi. chuvalchangning xar bir segmentida (murakkablashgan buginida) nerv …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xulq-atvorning psixofiziologik asoslari"

2-mavzu. xulq-atvorning psixofiziologik asoslari. mashg‘ulotning maqsadi: psixika va ongning felogenetik va ontogenetik taraqqiyotini tushuntirib berishdan iborat. tushunchalar va tayanch iboralar: koaservatlar,filogeniz, ontogeniz, aks ettirish, seskanuvchanlik, quzg‘aluvchanlik, tropizm, instinkt, intellektual haraktlar, ong, reja: 1. psixika haqida tushuncha. 2. ong va uning taraqqiyoti. 3. inson psixikasining rivojlanishi. 4. ongsizlik muammosi. asosiy o‘quv materiali qisqacha bayoni: kishi psixikasining paydo bo’lishi va rivojlanishi eng murakkab muammolardan biri bo’lib, tabiat qonunlarining moxiyatini tushunib yetishga xarakat kiladigan tadkikotchilarni bu muammo xamma vakt kiziktirib kelgan. materialistik yunalishdagi olimlar psixikaning paydo bo’lishini materiyaning uzok davom etg...

This file contains 9 pages in DOCX format (36.7 KB). To download "xulq-atvorning psixofiziologik asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: xulq-atvorning psixofiziologik … DOCX 9 pages Free download Telegram