termodinamikaning asosiy tushunchalari va tenglamalari

DOCX 22 pages 71.9 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 71.9 KB

File type DOCX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

termodinamikaning asosiy tushunchalari va tenglamalari reja: kirish 1. termodinamik tizim va uning turlari: ochiq, yopiq va izolyatsiyalangan tizimlar 2. termodinamik parametrlar: bosim, hajm, harorat, ichki energiya 3. termodinamik haqida malumot 4. termodinamik sikllar va ularning samaradorligi: karno sikli misolida xulosa foydalanilgan adabiyot.lar kirish zamonaviy energetika, sanoat texnologiyalari, transport vositalari va sovutish tizimlari kabi ko‘plab texnik sohalar faoliyati bevosita issiqlik energiyasini foydali ishga aylantirishga asoslangan. bu jarayonlar asosida yotgan ilmiy konsepsiyalarni o‘rganish va samaradorlik mezonlarini aniqlash esa termodinamikaning asosiy vazifalaridan biri hisoblanadi. xususan, termodinamik sikllar tushunchasi energiya aylanishi va issiqlik almashinuvini tahlil qilishda markaziy o‘rin egallaydi. bu sikllar orqali energiyaning bir ko‘rinishdan boshqasiga aylanishi, ya’ni issiqlikdan mexanik ish hosil qilish imkoniyatlari o‘rganiladi. har qanday issiqlik mashinasining asosiy vazifasi — tashqi manbadan olinadigan issiqlikni maksimal darajada ishga aylantirishdir. ammo termodinamik qonunlarga muvofiq, energiyaning bir qismi majburiy ravishda atrof-muhitga chiqadi. aynan shu sababli, termodinamik sikllarning samaradorligi haroratlar farqi, jarayonlar xarakteri (qayta tiklanuvchi yoki …

2 / 22

hlil qilinadi. shuningdek, karno siklining amaliyotdagi o‘rni, boshqa real sikllarga nisbatan farqlari hamda ideal sharoitlarda uning maksimal energiya samaradorligiga qanday erishilishi mumkinligi ilmiy asosda yoritiladi. bu esa issiqlik mashinalari va sovutish tizimlari samaradorligini oshirish borasidagi texnologik izlanishlarga nazariy tayanch bo‘lib xizmat qiladi. 1. termodinamik tizim va uning turlari: ochiq, yopiq va izolyatsiyalangan tizimlar termodinamika — makroskopik miqyosdagi fizik jarayonlarni o‘rganadigan nazariy fizikaning tarmog‘i bo‘lib, u energiyaning bir ko‘rinishdan boshqasiga aylanishi, issiqlik va ish orqali energiya almashinuvi hamda moddiy muhitlarning holatini o‘rganadi. ushbu fan doirasidagi asosiy ob’yekt – termodinamik tizim hisoblanadi. termodinamik tizim — bu tashqi muhitdan ajratilgan va uni o‘rganish mumkin bo‘lgan har qanday jismoniy obyekt yoki obyektlar majmuasidir. tizim o‘zining holatini belgilovchi termodinamik parametrlar bilan tavsiflanadi. tizimni atrof-muhitdan ajratib turuvchi chegaralovchi sirt (yoki ideal holatda – geometrik sirt) mavjud bo‘lib, u orqali issiqlik, ish yoki modda almashinuvi yuzaga kelishi yoki kelmasligi mumkin. termodinamik tizimlar modda va energiya almashinuvi imkoniyatiga …

3 / 22

h ko‘rinishida) mumkin bo‘lgan tizimdir. bunday tizimda massa doimiy bo‘lib qoladi, ya’ni tashqi muhit bilan modda almashinuvi yo‘q. yopiq tizimga misol sifatida pishiq yopilgan idishdagi gaz yoki suyuqlik keltiriladi, bunda issiqlik almashinuvi mavjud, ammo tashqaridan modda kirmaydi va chiqmaydi. yopiq tizimlar termodinamik tahlilda tez-tez qo‘llaniladi, ayniqsa birinchi va ikkinchi qonunlar tadbiqida. 3. izolyatsiyalangan tizim (isolated system) izolyatsiyalangan tizim — bu na modda va na energiya almashinuvi mumkin bo‘lgan mukammal yopiq tizimdir. bunday tizim tashqi muhitdan butunlay ajratilgan bo‘lib, unda hech qanday tashqi ta’sir yo‘q. real hayotda to‘liq izolyatsiyalangan tizimlar mavjud bo‘lmasa-da, nazariy va modellashtirish maqsadida bunday tizimlar tasavvur qilinadi. issiqlik o‘tkazmaydigan devorlarga ega dewar kolbasi (termos) amaliyotda izolyatsiyalangan tizimga eng yaqin model hisoblanadi. entropiya tushunchasining rivojlanishida aynan izolyatsiyalangan tizimlar asosiy o‘rinni egallaydi, chunki ular orqali termodinamik muvozanat holatini va entropiyaning o‘zgarish qonuniyatlarini tushunish mumkin. har bir tizimning holati holat funksiyalari orqali tavsiflanadi: bosim, hajm, harorat, ichki energiya va boshqalar. tizimda …

4 / 22

a texnik qurilmalarning ishlash printsiplari tushuntiriladi. 2.termodinamik parametrlar: bosim, hajm, harorat, ichki energiya termodinamik jarayonlarni o‘rganishda asosiy ahamiyatga ega bo‘lgan fizik miqdorlar tizimning holatini aniqlovchi kattaliklar bo‘lib, ular termodinamik parametrlar deb ataladi. ular yordamida istalgan termodinamik tizimning holati matematik jihatdan tavsiflanadi va uning vaqt bo‘yicha yoki tashqi ta’sirga qarab qanday o‘zgarishini tahlil qilish mumkin bo‘ladi. eng muhim termodinamik parametrlar qatoriga bosim, hajm, harorat va ichki energiya kiradi. bu parametrlar o‘zaro bog‘langan va ular orasidagi munosabatlar termodinamik qonunlar orqali ifodalanadi. bosim – termodinamik tizimdagi zarrachalarning idish devoriga ta’sir etuvchi kuchining sirtga bo‘lgan nisbati bilan aniqlanadi. fizik jihatdan bosim molekulalarning harakatidan kelib chiqadigan impuls almashinuvi natijasidir. bosim kattaligi si tizimida paskal (pa) birlikda o‘lchanadi: 1 pa = 1 n/m². bosim izobarik jarayonlarda doimiy bo‘ladi va u gazlarning holat tenglamasida (pv = nrt) asosiy parametr sifatida ishtirok etadi. realdagi bosimni o‘lchashda manometrik, absolyut va atmosfera bosimlari ajratiladi. ideal gaz nazariyasida bosim zarrachalar konsentratsiyasi …

5 / 22

o‘rtacha kinetik energiyasining o‘lchovidir. harorat issiqlik oqimini yo‘naltiruvchi kuch bo‘lib, u har doim yuqoriroq haroratli tizimdan pastroq haroratli tizimga intiladi. termodinamik harorat absolut masshtab bo‘yicha kelvin (k)da o‘lchanadi. harorat o‘lchashda nisbiy o‘lchovlar (celsius, fahrenheit) ham qo‘llaniladi. haroratning o‘zgarishi energiyaning qanday yo‘nalishda va miqdorda almashinishini aniqlovchi asosiy omildir. nolinchi termodinamika qonuni aynan haroratning muvozanat holatini ifodalaydi va u haroratni aniqlashda asosiy tamoyilni beradi. ichki energiya – termodinamik tizimdagi barcha zarrachalarning kinetik va potensial energiyalari yig‘indisidir. bu tizimning ichki holatini ifodalovchi asosiy energiya parametri bo‘lib, u faqat tizim holatiga bog‘liq bo‘ladi va yo‘lga emas, balki boshlang‘ich va oxirgi holatlarga bog‘liq tarzda o‘zgaradi. ichki energiyaga tashqi kinetik energiya yoki tashqi potensial energiyalar kiritilmaydi. ichki energiyaning o‘zgarishi birinchi termodinamika qonuni bilan ifodalanadi: bu yerda δu – ichki energiya o‘zgarishi, qqq – tizimga berilgan issiqlik, aaa – tizim tomonidan bajarilgan ish. ichki energiya si tizimida joul (j) birlikda o‘lchanadi. ideal gazlar uchun ichki energiya faqat …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "termodinamikaning asosiy tushunchalari va tenglamalari"

termodinamikaning asosiy tushunchalari va tenglamalari reja: kirish 1. termodinamik tizim va uning turlari: ochiq, yopiq va izolyatsiyalangan tizimlar 2. termodinamik parametrlar: bosim, hajm, harorat, ichki energiya 3. termodinamik haqida malumot 4. termodinamik sikllar va ularning samaradorligi: karno sikli misolida xulosa foydalanilgan adabiyot.lar kirish zamonaviy energetika, sanoat texnologiyalari, transport vositalari va sovutish tizimlari kabi ko‘plab texnik sohalar faoliyati bevosita issiqlik energiyasini foydali ishga aylantirishga asoslangan. bu jarayonlar asosida yotgan ilmiy konsepsiyalarni o‘rganish va samaradorlik mezonlarini aniqlash esa termodinamikaning asosiy vazifalaridan biri hisoblanadi. xususan, termodinamik sikllar tushunchasi energiya aylanishi va issiqlik almashinu...

This file contains 22 pages in DOCX format (71.9 KB). To download "termodinamikaning asosiy tushunchalari va tenglamalari", click the Telegram button on the left.

Tags: termodinamikaning asosiy tushun… DOCX 22 pages Free download Telegram