moddiy nuqta va qattiq jism dinamikasi.

DOC 15 pages 143.5 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 143.5 KB

File type DOC

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

moddiy nuqta va qattiq jism dinamikasi. reja: 1.dinamika. nyuton i konuni. inеrtsial sanok tizimlari. 2.tabiatda kuchlar. nyuton ii konuni. massa. 3.nyuton iii konuni. 4.massaning additivligi. moddiy nuqta dinamikasining asosiy qonunlari. 1. (3) tenglama kuch ta'siri ostidagi chekli o'lchamli jism harakatini o'zgarishini jism deformatsiyalanmayotgan va ilgarilanma harakatlanayotgan sharoitlardagina ifodalaydi. aks holda jismning har xil nuqtalarini tezlanishlari bir xil emas va jism harakatining o'zgarishini butunlay jismning tezlanishi a yagonaligidan foydalanib tavsiflab bo'lmaydi. chekli o'lchamli jismlardan farqli moddiy nuqtalar uchun (3) tenglama to’g’ri. shuning uchun moddiy nuqta harakatining asosiy qonunini xuddi matematik yozuv sifatida harash kerak: moddiy nuqtaning tezlanishi uni yuzaga keltirayotgan kuchga to’g’ri proportsional, yo'nalishi bir xil va moddiy nuqtaning massasiga teskari proportsional. nyuton mexanikasida moddiy nuqtaning massasi vaqt t ga bog’liq emas, tezlanish esa , bu yerda v-nuqta tezligi. shuning uchun (3) tenglamani quyidagi shaklda qayta yozamiz. (5) yoki (6) r vektori moddiy nuqta massasini uning tezligiga ko'paytmasiga teng bo'lib, moddiy …

2 / 15

ada sababiyat printsipini ifodalaydi, ya'ni vaqt o'tishi bilan harakat holatining va moddiy nuqtaning fazodagi holatini va unga kuch ta'sirining o'zgarishlari orasida bir xil ma'noga ega bo'lgan bog’lanish o'rnatiladi. bu qonun moddiy nuqtaning boshlang’ich holatini (qandaydir vaqtning boshlang’ich momentidagi uning korrdinata va tezligini) va unga ta'sir etayotgan kuchni bilan holda moddiy nuqtaning xoxlagan kelguvsi vaqt momentidagi xolatini xisoblashga imkon beradi. 3. tajriba dalillarini umumlashtirishga asoslanib nyuton mexanikasining muhim printsipi ya'ni kuchlar ta'sirining mustaqillik printsipi quyidagicha ta'riflanadi: agar moddiy nuqtaga bir vaqtda bir qancha kuch ta'sir etsa, u holda ularning har biri moddiy nuqtaga shunday tezlanish bilan ta'sir etadiki, xuddi boshqa kuch bo'lmagandek. shunday qilib, m massaga ega bo'lgan moddiy nuqta unga qo'yilgan f1, f2, ….., fn kuchlarning bir vaqtdagi ta'siri ostida a tezlanish oladi: (7) bu yerda - natijaviy kuch. bu kuch shu kabi moddiy nuqtaning tezlanishi, bir-biri bilan tutash bo'lgan tekisliklarda yotadi va uni bu tekislikda ikkita - trayektoriyaga urinma …

3 / 15

ning asosiy qonuni (6) ni quyidagi shaklda qayta yozamiz (10) fdt vektorni juda ham kichik dt vaqt oraligidagi uning ta'siri f kuchning elementar impulsi deyiladi. shunday qilib moddiy nuqta dinamikasi va kuchlarning mustaqillik printsipidan quyidagi kelib chiqadi. kichik dt vaqt oraligida moddiy nuqta impulsining o'zgarishi ana shu moddiy nuqtaga ta'sir etayotgan shu vaqt oraligidagi hamma natijaviy kuchlarning elementar impulsiga teng. (10) ni integrallab oxirgi vaqt oraliklari t=t1 dan t=t2=t1+(t gacha moddiy nuqta impulsining o'zgarishidan quyidagini topamiz: (11) (11) tenglamani o'ng tomonida turgan intergal (t=t2-t1 vaqt oraligidagi f kuch impulsini ifodalaydi. agar moddiy nuqtaga doimiy f kuch ta'sir etsa, u holda (11`) kuch o'zgaruvchan bo'lgan holda (11``) bu yerda - bu t1 dan t2 gacha vaqt oraligidagi o'zgaruvchan kuchning o'rtacha qiymati, ya'ni shunday doimiy kuchki, ko'rilayotgan vaqt oraligidagi impuls o'zgaruvchan f kuchning impulsiga teng. 5-§. impulsning o'zgarish qonuni. 1. kuzatuv va tajriabalarning guvohlik berishicha ikkita jismning bir-biri bilan mexanik ta'siri doimo …

4 / 15

jismga ikkinchi jism tomonidan ta'sir etuvchi kuch. bundan buyon biz ikkita moddiy nuqta uchun ifodalangan nyutonning uchinchi qonunidan foydalanamiz: ikkita moddiy nuqta modullari bo'yicha teng va bu nuqtalarni birlashtiruvchi to’g’ri chiziq bo'ylab harama-harshi tomonga yo'nalgan kuch bilan bir-biriga ta'sir etadi. nyutonning uchinchi qonuni uning birinchi va ikkinchi qonunlari bilan birgalikda alo?ida moddiy nuqta dinamikasidan ixtiyoriy mexanik sistema dinamikasiga o'tishga imkon berdi. n ta moddiy nuqtadan tashkil topgan mexanik sistemani ko'rib chihamiz. nyutonning ikkinchi qonuni (5) ga muvofi? sistemaning i-nchi moddiy nuqtasi uchun, (13) bu yerda mi va vi - lar i-nchi nuqtaning massa va tezligi, fi - hamma ta'sir etuvchi kuchlar yig’indisi. ko'rilayotgan mexanik sistemaga kirmagan hamma jismlarni tashqi jismlar deb ataymiz. muvofiq ravishda tashqi jismlar tomonidan jismga ta'sir etayotgan kuchlarni tashqi kuchlar, sistema o'zining qismlarini o'zaro ta'sir kuchlariga ichki kuchlar deyiladi. u holda (13) tenglamadagi fi kuchni tashqi va ichki kuchlarning yig’indisi ko'rinishida berish mumkin: (14) bu yerda - …

5 / 15

asosan, (19) shunday qilib, (15)-(19) dan quyidagi kelib chiqadi (20) bu tenglama mexanik sistema impulsining o'zgarish qonunini ifodalaydi. mexanik sistemaning impulsidan vaqt bo'yicha olingan hosila sistemaga ta'sir etuvchisi tashqi kuchlarning bosh vektoriga teng. 3. misol sifatida ilgarilanma harakatlanayotgan oddiy mexanik sistema - qattiq jismni ko'rib chihamiz. jism ilgarilanma harakatlanganda xayolan jismni mayda bo'lakchalarga bo'lganimizda hamma moddiy nuqtalar tezligi bir xil va v tezlikka teng. shuning uchun jismning impulsi p=mv, bu yerda m - jism massasi. bu holda (20) tenglamani xuddi ilgarilanma harakatlanayotgan qattiq jism dinamikasining asosiy qonuni deb harashamiz mumkin: (21) yoki (21`) bu yerda a - ilgarilanma harakatlanayotgan jism tezlanishi. kinеmatika - kuchish va vakt orasida aloka urnatgan bulsa, dinamika u yoki bu kuchishni yuza kеltiruvchi sababni urganadi. tajribadan kurinadiki, еrda yoki uni sirtiga yakin masofada harakatlanuvchi xar qanday jism uz-uzicha tux-taydi. uning harakatini doim birday davom etti-rish uchun unga ta'sir kursatib turish kеrak. bu nuktai-nazar aristotеl zamonidan galilеy …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "moddiy nuqta va qattiq jism dinamikasi."

moddiy nuqta va qattiq jism dinamikasi. reja: 1.dinamika. nyuton i konuni. inеrtsial sanok tizimlari. 2.tabiatda kuchlar. nyuton ii konuni. massa. 3.nyuton iii konuni. 4.massaning additivligi. moddiy nuqta dinamikasining asosiy qonunlari. 1. (3) tenglama kuch ta'siri ostidagi chekli o'lchamli jism harakatini o'zgarishini jism deformatsiyalanmayotgan va ilgarilanma harakatlanayotgan sharoitlardagina ifodalaydi. aks holda jismning har xil nuqtalarini tezlanishlari bir xil emas va jism harakatining o'zgarishini butunlay jismning tezlanishi a yagonaligidan foydalanib tavsiflab bo'lmaydi. chekli o'lchamli jismlardan farqli moddiy nuqtalar uchun (3) tenglama to’g’ri. shuning uchun moddiy nuqta harakatining asosiy qonunini xuddi matematik yozuv sifatida harash kerak: moddiy nuqtaning tezlanishi u...

This file contains 15 pages in DOC format (143.5 KB). To download "moddiy nuqta va qattiq jism dinamikasi.", click the Telegram button on the left.

Tags: moddiy nuqta va qattiq jism din… DOC 15 pages Free download Telegram