andijon viloyati etnotoponimlarning lingvistik xususiyatlari

DOCX 23 pages 62.2 KB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 62.2 KB

File type DOCX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

mavzu: andijon viloyati etnotoponimlarning lingvistik xususiyatlari mundarija: kirish. etnotoponimlar haqida umumiy ma’lumot 1) etnotoponimlarning struktur tahlili 2) andijon viloyati etnotoponimlarining genetik tavsifi 3) etnotoponimlarning lingvomadaniy tadqiqi xulosa. foydalanilgan adabiyotlar kirish toponimlarning turli guruhlari orasida etnonimik geografik nomlar, ya'ni etnotoponimlar alohida o'rin tutadi. ular qadimgi qabila,elat va boshqa etnik birliklarning nomlarini bugungi kungacha saqlab kelgan tirik guvohlardir. etnotoponimlar – tarixan faol kategoriya sanaladi. ko’pincha unutilgan va yo’q bo’lib ketgan xalqlarning mavjudligi haqidagi faktlarni toponimikadagi dalillar bilan toppish mumkin. ushbu geografik nomlarni o’rganar ekan, tadqiqotchi muqarrar ravishda etnografiya va etnik tarix sohalariga kirib boradi. qadimiy xaritalarga qaralsa , asosiy toponimik yukni qabila va xalqlar nomlari, ya’ni etnonimlar tashkil etadi. xalqning eng ibtidoiy etnomadaniy belgisi va eng muhim qadriyatlaridan biri uning nomi bo’lgan. boshqacha aytganda, har qanday etnik birlik qadimda hududiy, iqtisodiy, lisoniy va kelib chiqishi jihatidan nasl nasabidan tashqari, maxsus nomga ega bo’lishi shart bo’lgan. shuning uchun, muayyan sharoitda tabiiy-tarixiy taraqqiyot jarayonda …

2 / 23

arqalgan. ba’zan, yoqolib ketgan xalqlar va tillarni tarqalish hududlarini aniqlashda etnotoponimik ma’lumotlar qo’l keladi. etnonimlar juda qadimiy so’zlar, ular yordamida xalqlar etnogenezini o’rganish mumkin. joy nomlarida aks etgan etnonimlarning tahlili shuni ko’rsatadiki, ko’pincha qabila yoki urug’ nomi, ba’zan ularning atrofdagi aholidan etnografik jihatlari bilan farqi etnonimning toponimga aylanishiga sabab bo’lgan. nomlashni o’ziga xos qoidalaridan biri shuki, aksariyat hollarda aholi maskanlariga nom o’zgalar tomonidan berilgan. aholi maskanini yaratuvchi bilan nomlovchi jamoa munosabati bu jarayonda muhim omil sanalgan. v.a.nikonovning yozishicha, etnotoponimlar etnik guruh yaxlit yashaydigan hududda emas, balki uning chekka qismida, ya’ni boshqa bir etnik birlik bilan chegaradosh hududlarda paydo bo’lgan. masalan, qo’ng’irot yoki qang’lilar yaxlit yashagan hududlarda qo’ng’irot, qang’li kabi toponimlar uchraydi. toponim – biron bir joyning ikkinchi bir joydan farqlaydigan nomiga aytiladi. bu so’z lotin tilidan olingan bo’lib, topos – yer, onoma – nom, ism degan mazmun beradi. joy nomlarining yig’indisi toponimiya deb aytiladi. joy nomlarini o’rganuvchi fan esa, toponimika …

3 / 23

k mansublik muhim ro’l o’ynaganligi bilan izohlash mumkin. etnotoponimlar – tarixan faol kategoriya sanaladi. bu tuurdagi geografik nomlarga hududiylik, takroriylik xos va u tarixiy – geografik sabablar, ya’ni etnosni tarqalishi, etnik aloqalar hamda xo’jalik faoliyatini xususiyatlari bilan bog’liq. nomning takroriyligi nom asosidagi so’zning boshqa ijtimoiy, etnik, ruhiy, falsafiy xususiyati borligini ko’rsatadi. nomshunoslikning asosiy qonuniyatlaridan biri takroriylik. uning turi ham xilma-xil. asosiy sababi xalq tafakkuridagi, ma’naviyatidagi bu holat joy nomlariga ko’chgan. etnotoponimlarning ma’lum hududda qayta takrorlanishiga etnik guruh vakillarini ijtimoiy hayot tarsi ham ta’sir ko’rsatgan. bir joyda yoki bir-biriga yaqin masofalarda aynan bir etnotoponimning takrorlanishi tasodifiy hol emas. yarim o’troq va ko’chmanchi tarzda hayot kechirgan aholining o’troq hayotga o’tishida muayyan tafovutlar bo’lgan. shu sababdan, ayrim hududlar toponimiyasi tarkibida bitta etnik birlik nomi etnotoponim sifatida bir necha bor takrorlanadi. mutaxassislar bitta etnotoponimning bir necha bor takrorlanishini etnik guruh vakillari butun urug’i bilan emas, balki nisbatan kichikroq bo’laklarga bo’linib o’troqlikka o’tganligi sabab bo’lgan …

4 / 23

fanlarda bo’lgani kabi o’zbek tilida, o’zbek tilshunosligida ham, tarix, geografiya, geologiya, tilshunoslik, etnografiya, psihologiya, falsafa kabi fanlarida ham tadqiqot obyekti sifatida doimiy e’tibordadir. sababi, ularda ham nomlar, turli-tuman obyektlarni nomlash tamoyillari, nomlashning nazariy omillari, nomlarni ilmiy asoslarda tahlil hamda talqin etish haqida, oldinlari bo’lganidek ayni vaqtda ham, bu mavzuda radio, telvideniyada chiqishlar qilish, ilmiy tadqiqot ishlari va ilmiy ommabop maqola, qo’llanma ko’rinishidagi ishlar haqida fikr yuritilmoqda. nomi yo’q ob’yektlarni nomlash, turkiy tillardagi, xususan, o’zbek tilidagi nomlash qonunlarini o’rganish asosida ularga alohida e’tibir berish va qo’llanayotgan ba’zi bir nomlarni imkoniyat doirasida izohli hamda etimologik tahlilar vositasida talqin etish masalasiga xalqimiz juda qadim zamonlardan e’tibor qaratib kelgan. bunga islom dinigacha bo’lgan davr, xususan, o’rxun-enasoy tosh bitiklari; islom dini davri, aniqrog’i, mahmud qoshg’ariyning devonu lug’otit-turk asari hamda undan keying davrdan to xx asrning 80-yillarigacha, shu jumladan, mustaqillikka erishganimizdan to bugungi kungacha yaratilgan turli lug’atlardagi, shuningdek, badiiy va tarixiy asarlardagi nomlar majmuining jamlanishi, ilmiy …

5 / 23

iga qirg’iz va uyg’ur etnonimlarining ta’siri ko’proq bo’lgan. etnotoponimlarning tadqiq qilishda quyidagi ikki jihatga e’tibor berish kerak. birinchidan, etnotoponimlar ma’lum tarixiy davrlar mahsuli bo’lib, o’rganilayotgan har bir etnotoponim zamirida o’zbek xalqining maishiy hayoti, orzu-umidlari o’z aksini topgan bo’ladi. andijon viloyatidagi etnotoponimlarning o’ziga xosligi, paydo bo’lishi, rivojlanishi va taraqqiyotini quyidagi davrlarga ajratish mumkin. i.1.qadimiy davr. bu davr davlatchilikning paydo bo’lishi, mavjud toponimlarning aborigen holati va ilk joy nomlarining paydo bo’lishi bilan xarakterlanadi. andijon viloyati hududida antic davrlardayoq turli etnoslarga mansub xalqlar yashagan bo’lib, aniqroq qilib aytganda, bu hududlarda antic va o’rta asrlardayoq turkey tilde so’lashuvchi xalqlar muqim yashagan bo’lib, ular mintaqada kechayotgan ijtimoiy-iqtisodiy, madaniy, jumladan eetnolingvistik jarayonlarda faol ishtirok etganlar. o’sha davrlarga oid bo’lgan andijon, asaka kabi toponimlar ostida eramizdan avvalgi ming yilliklarda mazkur hududda istiqomat qilgan ad, andi, sak, asake kabi qabilalarning hayoti va turmush tarzi yashirinib yotgan bo’lsa ajab emas. i.2.arablar davri. arablarning ushbu hududga kirib kelishi bilan uzoq …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "andijon viloyati etnotoponimlarning lingvistik xususiyatlari"

mavzu: andijon viloyati etnotoponimlarning lingvistik xususiyatlari mundarija: kirish. etnotoponimlar haqida umumiy ma’lumot 1) etnotoponimlarning struktur tahlili 2) andijon viloyati etnotoponimlarining genetik tavsifi 3) etnotoponimlarning lingvomadaniy tadqiqi xulosa. foydalanilgan adabiyotlar kirish toponimlarning turli guruhlari orasida etnonimik geografik nomlar, ya'ni etnotoponimlar alohida o'rin tutadi. ular qadimgi qabila,elat va boshqa etnik birliklarning nomlarini bugungi kungacha saqlab kelgan tirik guvohlardir. etnotoponimlar – tarixan faol kategoriya sanaladi. ko’pincha unutilgan va yo’q bo’lib ketgan xalqlarning mavjudligi haqidagi faktlarni toponimikadagi dalillar bilan toppish mumkin. ushbu geografik nomlarni o’rganar ekan, tadqiqotchi muqarrar ravishda etnografiya va etni...

This file contains 23 pages in DOCX format (62.2 KB). To download "andijon viloyati etnotoponimlarning lingvistik xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: andijon viloyati etnotoponimlar… DOCX 23 pages Free download Telegram