oʻzbek xalqining kelib chiqishi haqida ilmiy qarashlar konsepsiyasi

PPTX 15 pages 717.3 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 717.3 KB

File type PPTX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

oʻzbek xalqining kelib chiqishi haqida ilmiy qarashlar konsepsiyasi oʻzbek xalqining kelib chiqishi haqida ilmiy qarashlar konsepsiyasi reja 1.oʻzbek xalqining kelib chiqishi haqida ilmiy qarashlar 2.oʻzbek xalqining kelib chiqishi haqida oʻtkazilgan maʼruzalar 3.oʻzbek xalqining kelib chiqishi haqida adabiyotlar va maqolalar asrimizning 40-yillarigacha xorijiy va sobiq sssrda tarixchi olimlar o’rtasida o’zbek xalqining etnik tarixi xv—xvi asrdan, ya’ni movarounnahr hududiga dashtiqipchoq o’zbeklarining kirib kelishidan boshlanadi, degan fikr hukmronlik qilib kelar edi. o’rta osiyo xalkdarining tarixini mukammal o’rgangan olimlarning ko’plari bu noilmiy fikrlarga qo’shilmaganlar. shulardan biri taniqli olim, professor a. yu. yakubovskiy edi. a. yu. yakubovskiy 40-yillarning boshlarida chop etilgan risolasida o’zbek xalqining shakllanishi masalasiga mutlaqo yangicha, ilmiy asoslar bilan yondashadi. uning bu masalaga qarashlarini quyidagicha izohlash mumkin: ko’chmanchi o’zbeklar hozirgi o’zbekiston hududiga kirib kelganda, ular bu erda (har holda uning katta qismida), hayot kechirayotgan turkiy aholini uchratadylar. bu turg’un turkiy aholi ikki daryo (amu va sirdaryo) oralig’ida eng qadim davrlardan buyon yashab kelayotgan …

2 / 15

aks etgan. kitobning uchinchi qismida muallif dashtiqipchoqqa, jo’jixon ulusining shimoli-sharqiy qismiga (oq o’rdadan)i xiv—xv asarlarda ko’chib kelgan o’zbeklar, hozirgi o’zbekiston hududida turg’un yashovchi aholidan bir muncha farq qilganligini uqgirib o’tadi. so’zsiz dashtiqipchoq o’zbeklari urug’-qabilachilik an’analarini saqlab, asosan, chorvachilik bilan shug’ullanib, ko’chmanchilikda kun o’tkazib kelganlar. ularning turmush tarzi, madaniyati o’rta osiyoning markaziy mintaqalarida yashovchi mahalliy turg’un aholidan farq qilgan. ammo, ular movarounnahr va xorazm hududiga kelib o’rnashgach, mahalliy aholi bilan yaqinlashib, qorishib borishlari natijasida umumiy iqgisodiy va madaniy birlik hosil bo’ladi hamda buning asosida keyinchalik o’zbek millati tashkil topadi. 1942 yili ikkinchi jahon urushi jadal borayotgan bir vaqtda (21—29 avgustda) sobiq sssr fa tarix va falsafa bo’limining tashabbusi bilan toshkent shaxrida o’rta osiyo xalqlarining etnogeneziga bag’ishlangan ilmiy sessiya o’tkaziladi. anjumanda ilmiy jamoaga yaxshi tanilgan olimlar — s. p. tolstov, a. d. udaltsov, k. v. trever, i. i. umnyakov, a n. bernshtam, l. a. matsulevich, m. m. gerasimov, n. a. kislyakov, v. …

3 / 15

dan aniq bir xalqtsan (boshqa biron xalqqa aralashmasdan) ildiz olib, irqiy jihatdan tozaligini saqlab (oliy irq bo’lib) kelgan deb da’vo qilishgan. ularning tushunchasida oliy irqli xalq boshqa ikkinchi darajali xalqlardan ustun bo’lib, ular ustidan hukmronlik qilishi kerak edi. ular bu shovinistik tushunchani keng targ’ib qilib kelgan. markaziy osiyo xalqiari, ularning tasavvurida ikkinchi darajali xalqlar qatorida bo’lgan. toshkent anjumanida yig’ilgan olimlarning ma’ruzalari o’sha davrda keng rivoj topgan shovinistik va millatchilik nazariyalarining asossiz ekanligini fosh qilib, masalaga to’g’ri ilmiy yo’nalish berishga qaratilgan edi. ma’ruzachilarning barchasi yaqtsillik bilan xalqlar (etnoslar) bir emas, bir necha etnik guruxlarni o’zaro yaqinlashishlari, qorishib borishlari natijasida vujudga kelganligini ta’kidlab o’tgan edilar. s. p. tolstov o’z ma’ruzasida g’arb olimlarini metafizik nazariyalaridan voz kechishga undab, har bir xalqning etnik tarkibi uning boshlang’ich davridanoq murakkab ekanligini tan olgan taqtsirdagina, etnogenetik muammolarni ilmiy asosda hal qilish mumkin, degan edi. s. p. tolstov ma’ruzasida o’rganilayotgan xalqni ilk davrlarda qaysi hududda, qaysi jamoada bo’lganligi …

4 / 15

a o’tganligini ta’kidlaydi. s. p. tolstovning sessiyada qilgan ma’ruzasidagi barcha qimmatli fikrmulohazalarni inobatga olib, shu bilan birga uning ayrim so’zlariga aniqdik kiritish lozim bo’ladi. yuqorida biz olimning o’zbek xalqining etnogenezi qang’ davlatidan (miloddan oldingi iii — milodiy v asr o’rtalarida) boshlangan degan so’zlarini keltirgan edik. to’g’ri, qang’ davlati o’ramida murakkab etnik jarayon yuz bergan. ammo bu jarayon o’zbek ajdodlariga xos etnogenetik jarayon edi. shu jarayon tufayli qang’ davlati ichida miloddan oldingi ii — milodiy i asrlar davomida mutlaqo yangi, turkiy tilli xalq, qang’ar elati vujudga keladi. bu elat eron tilli xalqlar bilan turkiy tilli qabilalarning aralashib, qorishib borishi natijasida tashkil topgan. milodiy v asr o’rtalarida eftaliylarning zarbasi ostida qang’ davlati emiriladi, qang’ar elati tarqalib ketadi. lekin izsiz yo’qolmaydi. ular o’rta asrlarda tashkil topgan yangi etnik va siyosiy uyushmalarga kirib, ularning iqgisodiy, madaniy va siyosiy hayotida faol qatnashganlar. ta’kidlab o’tish joizki, markaziy osiyoda qariyb 750 yil davomida hukmronlik qilib kelgan qang’ …

5 / 15

k tipga u o’rta osiyo ikki daryo oralig’idagi irqiy tip deb nom beradi. a. i. yarxo mazkur tipni pomir-farg’ona irqiy tip, deb atagan edi l. v. oshanin ma’ruzasida movarounnahrda til jihatidan turklashish bilan barobar (bir vaqgda) tip jihatidan mongollashish jarayoni ham rivojlanib borganligi va mongollashish o’zbeklarda tojiklarga nisbatan bir muncha kuchliroq ifodalanganligini qayd qilib o’tadi. l. v. oshaninning o’rta osiyo xalqlarining, jumladan, o’zbek xalqining etnogenezini antropologik materiallar asosida o’rganib, muxim ilmiy xulosalarga kelganligi uning yirik tadqiqotlarida mukammal yoritilgan. l. v. oshaninning va bir qancha boshqa antropolog olimlarning o’zbek xalqining etnogenezi masalasidagi fikr-mulohazalar haqida quyida fikr yuritiladi. o’zbek xalqining tarixini yozishga kirishilgan kezlari (xx asrning 40-yillari) uning etnik tarixiga, xususan, etnogeneziga oid qator masalalarda noaniqliklar va xato tushunchalar ham davom qilib kelar edi. yaratilayotgan o’zbek xalqining tarixi bu xatolardan xoli bo’lishi lozim edi. shuning uchun ham ayrim etuk olimlar (masalan, s. p. tolstov, a. yu. yakubovskiy) mavjud bo’lgan xatolarga tanqidiy ko’z …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "oʻzbek xalqining kelib chiqishi haqida ilmiy qarashlar konsepsiyasi"

oʻzbek xalqining kelib chiqishi haqida ilmiy qarashlar konsepsiyasi oʻzbek xalqining kelib chiqishi haqida ilmiy qarashlar konsepsiyasi reja 1.oʻzbek xalqining kelib chiqishi haqida ilmiy qarashlar 2.oʻzbek xalqining kelib chiqishi haqida oʻtkazilgan maʼruzalar 3.oʻzbek xalqining kelib chiqishi haqida adabiyotlar va maqolalar asrimizning 40-yillarigacha xorijiy va sobiq sssrda tarixchi olimlar o’rtasida o’zbek xalqining etnik tarixi xv—xvi asrdan, ya’ni movarounnahr hududiga dashtiqipchoq o’zbeklarining kirib kelishidan boshlanadi, degan fikr hukmronlik qilib kelar edi. o’rta osiyo xalkdarining tarixini mukammal o’rgangan olimlarning ko’plari bu noilmiy fikrlarga qo’shilmaganlar. shulardan biri taniqli olim, professor a. yu. yakubovskiy edi. a. yu. yakubovskiy 40-yillarning boshlarida chop...

This file contains 15 pages in PPTX format (717.3 KB). To download "oʻzbek xalqining kelib chiqishi haqida ilmiy qarashlar konsepsiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: oʻzbek xalqining kelib chiqishi… PPTX 15 pages Free download Telegram