buddaviylik dinining paydo bo‘lishi tarixi, asosiy taʼlimotlari, oqimlari va manbalari

PPTX 22 pages 5.6 MB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 5.6 MB

File type PPTX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

name of presentation mavzu: buddaviylik dinining paydo bo‘lishi tarixi, asosiy taʼlimotlari, oqimlari va manbalari reja: buddaviylikning muqaddas matnlari va manbalari 4 buddaviylik dinining paydo bo‘lishi tarixi 1 buddaviylikning asosiy taʼlimotlari 2 buddaviylikdagi asosiy oqimlar 3 kirish asosiy qism: xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish buddaviylik – qadimiy hindistonda miloddan avvalgi vi–v asrlarda vujudga kelgan diniy-falsafiy ta’limot bo‘lib, u hozirgi kunda dunyodagi yirik dinlardan biri hisoblanadi. bu dinning asoschisi sifatida siddhartha gautama (budda) tan olinadi. buddaviylik insonning ma’naviy ozodlikka, ruhiy poklanishga va mukammallikka erishishini maqsad qiladi. u boshqa dinlardan farqli o‘laroq, ilohiy mavjudotga emas, balki insonning o‘zini anglashiga, ichki dunyosini tozalashga va haqiqatni tushunishga urg‘u beradi. buddaviylik o‘zining chuqur axloqiy va falsafiy tamoyillari bilan sharqiy osiyo xalqlari hayotida muhim o‘rin egallagan. ushbu din nafaqat diniy e’tiqod shaklida, balki madaniyat, san’at, adabiyot va falsafa sohalarida ham katta iz qoldirgan. uning asosiy ta’limotlari – to‘rt muqaddas haqiqat, sakkiz bosqichli yo‘l, karma, samsara va nirvana tushunchalari …

2 / 22

omonidan asos solingan buddaviylik ta’limoti vujudga keldi. u zamonaviy diniy-falsafiy qarashlarga asoslangan yangi dunyoqarash edi. siddhartha gautama (buddaning) hayoti va uning ruhiy izlanishlari buddaviylik asoschisi siddhartha gautama miloddan avvalgi 563 yilda (ba’zilar manbalarda 566 yoki 560 yilda) hindistonning shimoliy qismidagi kapilavastu (hozirgi nepal hududida) shahzodasi sifatida tug‘ilgan. u boylik va hashamat ichida ulg‘aydi, lekin hayotdagi azob-uqubat, kasallik, qarilik va o‘limni ko‘rgach, ruhiy izlanishga kirishadi. 29 yoshida u saroyni, oilasini va boylikni tark etib, haqiqatni topish yo‘lida sayohatga otlanadi. turli ustozlardan ta’lim olib, oxir-oqibatda o‘z mustaqil yo‘lini izlaydi. bodhgaya shahrida ma’rifatga erishish (bodhi) hodisasi siddhartha uzoq yillik meditatsiya va mulohazalardan so‘ng bodhgaya degan joyda, muqaddas bodhi daraxti ostida chuqur tafakkurga cho‘madi. nihoyat, u 35 yoshida ruhiy ma’rifatga erishadi – “bodhi” holatiga yetadi va shu bilan budda – “ma’rifatga erishgan zot” deb tan olinadi. ushbu voqea buddaviylik tarixida burilish nuqtasidir. budda inson azob-uqubatlarining sabablarini, ularning yo‘q qilinishi va najot yo‘lini anglaganini e’lon …

3 / 22

fida) uning izdoshlari ta’limotni tizimlashtirib, keng yoyishni boshladi. maurya imperatori ashoka buddaviylikni rasmiy davlat dini sifatida qabul qildi va uni sri lanka, afg‘oniston, markaziy osiyo, janubi-sharqiy osiyo va xitoyga tarqatishda muhim rol o‘ynadi. xitoyda buddaviylik iii–iv asrlarda kuchli ta’sir ko‘rsatgan bo‘lsa, tibetga esa vii asrda yetib bordi. shu tariqa buddaviylik xalqaro miqyosda keng tarqalgan diniy-falsafiy tizimga aylandi. 2. buddaviylikning asosiy taʼlimotlari to‘rt muqaddas haqiqat (chatur arya satya) buddaning eng asosiy taʼlimoti bu – to‘rt muqaddas haqiqat (pali tilida: cattāri ariya saccāni). bu haqiqatlar inson hayoti va azob-uqubatlarining sabablarini tushuntirib beradi: hayot iztiroblarga to‘la – hayotda tug‘ilish, qarilik, kasallik, o‘lim, yoqimlilikdan ayrilish yoki yoqimsizlikka duch kelish kabilar azob hisoblanadi. azob-uqubatlarning sababi – istak va ochko‘zlikdir – odamlar doimiy ravishda nimagadir intiladi: moddiy boylik, huzur-halovat yoki obro‘. bu esa ruhiy iztiroblarga olib keladi. azob-uqubatlardan xalos bo‘lish mumkin – bu istak va nafsni yengib, ongni poklash orqali amalga oshadi. azobdan qutulish yo‘li – …

4 / 22

– zarar yetkazmaydigan va pok yashash. to‘g‘ri harakat (sammā-vāyāma) – yomon fikr va illatlarga qarshi kurashish. to‘g‘ri tafakkur (sammā-sati) – doimiy hushyorlik, o‘zini anglash. to‘g‘ri diqqatni jamlash (sammā-samādhi) – meditatsiya orqali ruhiy markazlashuvga erishish. kamma (karma) va qayta tug‘ilish (samsara) g‘oyalari buddaviylikda kamma (sanskritcha “karma”) – har bir harakat, fikr va niyatning oqibati bor degan taʼlimotdir. yaxshi niyat va amallar ijobiy kammani, yomon niyat esa salbiy kammani keltirib chiqaradi. kamma kelajakdagi hayotga va qayta tug‘ilishga bevosita taʼsir qiladi. samsara esa – ruhning tuganmas qayta tug‘ilishi aylanasidir. har bir inson o‘zining o‘tmishdagi kammasiga qarab, qayta hayotga keladi: odam, hayvon, ruhiy mavjudot yoki ilohiy mavjudot sifatida. buddaviylikda bu doira iztirobli hisoblanadi va undan ozod bo‘lish asosiy maqsaddir. nirvana tushunchasi — ozodlik va najot holati nirvana – bu qayta tug‘ilish, istaklar va azoblardan mutlaq ozodlik holatidir. bu tushuncha "so‘nish", yaʼni nafslardan xalos bo‘lishni bildiradi. buddaviylikda bu holat na o‘lim, na hayot, balki so‘z …

5 / 22

uddaviylik mahayana (katta arava) — shimoliy va sharqiy osiyo mamlakatlarida keng tarqalgan vajrayana (tanga yo‘l) — tibet buddaviyligi va tantralik elementlar hinayana (kichik arava) — asosan theravada oqimi, janubiy buddaviylik hinayana, yaʼni “kichik arava” degan atama, dastlab mahayana tarafdorlari tomonidan bu oqimga nisbatan ishlatilgan. ular bu so‘z orqali ushbu yo‘lning oz sonli odamlargina najotga erishishini nazarda tutganlar. biroq bu atama kamtarona va bir oz kamsituvchi sifatga ega bo‘lgani sababli, bugungi kunda ilmiy adabiyotlarda theravada oqimi nomi bilan tan olinadi. theravada ("qariyalar taʼlimoti") — buddaning eng qadimiy, kanonik matnlarga asoslangan oqimi bo‘lib, asosan janubiy va janubi-sharqiy osiyo davlatlarida (sri lanka, myanma, tailand, laos, kambodja) keng tarqalgan. bu oqimda: budda iloh emas, u ustoz va ma’naviy yo‘l ko‘rsatuvchi sifatida qabul qilinadi. qayta tug‘ilishdan qutulish uchun shaxsiy intilish muhim: rohiblik hayoti, intizom, meditatsiya va axloqiy poklik. theravada an’anaviy pali kanoniga tayangan. bu oqimda arhat maqomiga erishish – mukammallikning eng yuqori darajasi hisoblanadi. mahayana …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "buddaviylik dinining paydo bo‘lishi tarixi, asosiy taʼlimotlari, oqimlari va manbalari"

name of presentation mavzu: buddaviylik dinining paydo bo‘lishi tarixi, asosiy taʼlimotlari, oqimlari va manbalari reja: buddaviylikning muqaddas matnlari va manbalari 4 buddaviylik dinining paydo bo‘lishi tarixi 1 buddaviylikning asosiy taʼlimotlari 2 buddaviylikdagi asosiy oqimlar 3 kirish asosiy qism: xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish buddaviylik – qadimiy hindistonda miloddan avvalgi vi–v asrlarda vujudga kelgan diniy-falsafiy ta’limot bo‘lib, u hozirgi kunda dunyodagi yirik dinlardan biri hisoblanadi. bu dinning asoschisi sifatida siddhartha gautama (budda) tan olinadi. buddaviylik insonning ma’naviy ozodlikka, ruhiy poklanishga va mukammallikka erishishini maqsad qiladi. u boshqa dinlardan farqli o‘laroq, ilohiy mavjudotga emas, balki insonning o‘zini anglashiga, ichki dunyosin...

This file contains 22 pages in PPTX format (5.6 MB). To download "buddaviylik dinining paydo bo‘lishi tarixi, asosiy taʼlimotlari, oqimlari va manbalari", click the Telegram button on the left.

Tags: buddaviylik dinining paydo bo‘l… PPTX 22 pages Free download Telegram