d.i. mendeleyevning gidratlanish nazariyasi

PPTX 16 pages 1.4 MB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.4 MB

File type PPTX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

d.i. mendeleyevning gidratlanish nazariyasig d.i. mendeleyevning gidratlanish nazariyasi reja: gidratlanish nazariyasining paydo bo‘lishi gidratlanish nazariyasining asosiy g‘oyalari gidrat komplekslari haqida tasavvur nazariyaning tajriba asoslari nazariyaning ahamiyati va ilm-fanga ta’siri kirish dmitriy ivanovich mendeleyev xix asrning yirik rus olimi bo‘lib, u kimyo fanining rivojiga beqiyos hissa qo‘shgan. eng mashhur yutug‘i – elementlarning davriy qonunini kashf qilganligi bilan tanilgan bo‘lsa-da, mendeleyevning ilmiy merosi faqat shu bilan cheklanmaydi. u kimyoviy birikmalar, eritmalar, gazlar nazariyasi, neftni qayta ishlash texnologiyasi kabi ko‘plab yo‘nalishlarda tadqiqotlar olib borgan. shu jumladan, gidratlanish nazariyasi ham mendeleyevning muhim ilmiy ishlanmalaridan biridir. bu nazariya asosan suvli eritmalarda moddalarning qanday mavjud bo‘lishini, ya’ni ionlar va molekulalarning suv molekulalari bilan qanday bog‘lanishini tushuntirishga harakat qiladi. o‘sha davrda kimyogarlar suvli eritmalarning xossalarini tushuntirishda qiyinchilikka duch kelayotgan edilar. mendeleyev bu masalaga yangi yondashuv bilan kirib kelib, eritmalardagi moddalar suv molekulalari bilan kimyoviy bog‘lanib, gidratlar hosil qilishi mumkinligini ilgari surdi. 1.gidratlanish nazariyasining paydo bo‘lishi nazariyaning paydo …

2 / 16

kimyoviy ta’siri va uni eritmadagi faol ishtirokchisi sifatida o‘rganish zarurati tug‘ildi. shu tarixiy va ilmiy ehtiyoj asosida d.i. mendeleyev gidratlanish nazariyasini ishlab chiqdi. unga ko‘ra, eritmalarda moddalar oddiy ionlar yoki molekulalar ko‘rinishida emas, balki suv molekulalari bilan birikkan holda, ya’ni gidratlangan shaklda mavjud bo‘ladi. bunday holda, suv molekulasi passiv muhit emas, balki faol kimyoviy ishtirokchi sifatida qaraladi. avvalgi nazariyalar bilan farqlari gidratlanish nazariyasi d.i. mendeleyevga qadar mavjud bo‘lgan fizik aralashma nazariyalari va affinitet (bog‘lanish kuchi) nazariyasidan tubdan farq qiladi: fizik aralashma nazariyasi – bu qarashga ko‘ra, eritmalar oddiy fizik aralashmalar bo‘lib, modda suvda parchalanmasdan mayda zarralarga ajraladi, ammo kimyoviy o‘zgarishga uchramaydi. bu nazariya eritma xossalarini to‘liq tushuntirib bera olmagan. affinitet nazariyasi – bu nazariya esa moddalarning o‘zaro bog‘lanish kuchi (ya’ni affiniteti) asosida eritmalar hosil bo‘lishini tushuntirishga harakat qilgan. biroq u suvning o‘zi bilan kimyoviy aloqalar hosil qilinishini inobatga olmagan. mendeleyevning yondashuvi bu qarashlardan tubdan farq qildi. u moddalarning suv bilan …

3 / 16

tomlarida esa musbat qisman zaryad mavjud. bu suv molekulasini yuqori dipol momentli va kimyoviy faol qiladi. suvning bu xossasi uni boshqa moddalar bilan oson bog‘lanishga, ayniqsa ionlar bilan gidratlanishga olib keladi. shu sababli mendeleyev suvni oddiy eruvchan muhit emas, balki kimyoviy reagent sifatida tasvirlaydi. tuzlar va kislotalarni suvdagi gidratlangan holatda tasvirlash mendeleyevga ko‘ra, eritmalarda tuz va kislotalar o‘zining oddiy formulasi bilan emas, suv bilan birikkan kompleks shaklda mavjud bo‘ladi. bu holat gidratlar deb ataladi. masalan, natriy xlorid (nacl) suvda eriganda: bu yerda na⁺ va cl⁻ ionlari gidratlangan ionlar holida mavjud bo‘ladi. ular suv molekulalari bilan koordinatsion bog‘lanishga kirishadi. misol uchun: shunga o‘xshash tarzda kislotalar ham suv bilan gidratlanadi. masalan, sulfat kislota suv bilan reaksiyaga kirishib, gidrogensulfat ionlari va gidratlangan protonlar hosil qiladi: bu yerda h₃o⁺ – bu gidratlangan proton bo‘lib, aslida bu oksoniy ion deb ataladi. eritmalarda ionlar gidratlanishini asoslash mendeleyev eritmalarda ionlarning mustaqil holatda emas, balki suv molekulalari bilan …

4 / 16

lgilaydi. gidratlanish darajasi o‘zgarsa, eritmaning kimyoviy va fizik xossalari ham o‘zgaradi. ionlar gidratlanishini gidrat komplekslari haqida tasavvur 1. gidrat ionlar va molekulalar tuzilishi d.i. mendeleyevning gidratlanish nazariyasida gidrat ionlar tushunchasi asosiy o‘rinni egallaydi. gidrat ionlar — bu suvda erigan ionlar bo‘lib, ular atrofida bir nechta suv molekulalari bilan kimyoviy yoki fizik bog‘lanishlar hosil qilgan bo‘ladi. bu bog‘lanishlar odatda vodorod bog‘lari yoki koordinatsion bog‘lar orqali amalga oshadi. ionning zaryadi va radiusi gidratlanish darajasiga ta’sir qiladi: kichik radiusli va yuqori zaryadli ionlar ko‘proq suv molekulalarini o‘ziga tortadi. masalan: li⁺ → 4-6 ta suv molekulasi bilan gidratlanadi. mg²⁺ → 6 ta suv molekulasi bilan mustahkam kompleks hosil qiladi: bu kabi gidrat komplekslar suvli muhitda barqaror bo‘lib, eritmalar xossalarini (masalan, elektr o‘tkazuvchanlik, osmotik bosim, qaynash harorati) belgilaydi. shuningdek, h⁺ ionining suvdagi shakli oddiy proton sifatida mavjud emas, u doimo suv molekulasi bilan birikkan holda — gidratlangan proton, ya’ni oksoniy ion ko‘rinishida bo‘ladi: yana kuchli …

5 / 16

6 ta suv molekulasi joylashgan, ular fazoda oktaedr shaklini hosil qiladi. xulosa d.i. mendeleyev tomonidan ilgari surilgan gidratlanish nazariyasi xix asr kimyo fanida eritmalar haqidagi tasavvurlarni tubdan o‘zgartirdi. bu nazariya suvning passiv erituvchi emas, balki faol kimyoviy ishtirokchi sifatidagi rolini asoslab berdi. mendeleyevning fikricha, eritmalarda modda ion yoki molekula shaklida emas, balki suv molekulalari bilan gidrat komplekslari ko‘rinishida mavjud bo‘ladi. ushbu yondashuv: eritmalar tarkibini chuqurroq tushunishga, ularning fizik-kimyoviy xossalarini izohlashga, suvli muhitda kechadigan kimyoviy reaksiyalarni to‘g‘ri talqin qilishga asos yaratdi. gidratlanish nazariyasi keyinchalik kompleks birikmalar kimyosi, fizik kimyo, biokimyo, ion almashinuvi va boshqa ko‘plab ilmiy yo‘nalishlarning rivojlanishiga zamin yaratdi. bugungi kunda ham bu nazariy asoslar elektrolit eritmalar, gidratlangan ionlar va biotizimlardagi suvli muhitni o‘rganishda dolzarbligini saqlab qolmoqda. shu sababli, mendeleyevning gidratlanish nazariyasi kimyoviy tafakkur tarixida muhim ilmiy yutuqlardan biri hisoblanadi. foydalanilgan adabiyotlar mendeleyev d.i. kimyo asoslari (ruscha: «основы химии»). — sankt-peterburg, 1869–1871. musayev s.k., qodirov m.a. umumiy va noorganik kimyo. …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "d.i. mendeleyevning gidratlanish nazariyasi"

d.i. mendeleyevning gidratlanish nazariyasig d.i. mendeleyevning gidratlanish nazariyasi reja: gidratlanish nazariyasining paydo bo‘lishi gidratlanish nazariyasining asosiy g‘oyalari gidrat komplekslari haqida tasavvur nazariyaning tajriba asoslari nazariyaning ahamiyati va ilm-fanga ta’siri kirish dmitriy ivanovich mendeleyev xix asrning yirik rus olimi bo‘lib, u kimyo fanining rivojiga beqiyos hissa qo‘shgan. eng mashhur yutug‘i – elementlarning davriy qonunini kashf qilganligi bilan tanilgan bo‘lsa-da, mendeleyevning ilmiy merosi faqat shu bilan cheklanmaydi. u kimyoviy birikmalar, eritmalar, gazlar nazariyasi, neftni qayta ishlash texnologiyasi kabi ko‘plab yo‘nalishlarda tadqiqotlar olib borgan. shu jumladan, gidratlanish nazariyasi ham mendeleyevning muhim ilmiy ishlanmalaridan birid...

This file contains 16 pages in PPTX format (1.4 MB). To download "d.i. mendeleyevning gidratlanish nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: d.i. mendeleyevning gidratlanis… PPTX 16 pages Free download Telegram