hujayra haqida taqdimot

PPTX 35 pages 5.4 MB Free download

35 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 5.4 MB

File type PPTX

Pages 35

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 35

презентация powerpoint mavzu: hujayra asosiy savollar hujayraning kashf etilishi hujayrani o’rganish usullari o’simlik hujayrasining tuzilishi yadro va hujayraning bo’linishi haqiqiy optik ko’zguli mikroskop mayda, skopea-ko’raman) keyin (yunon. mikros-kichik, kelib chiqqan. optik mikroskop angliyalik olim robert guk (1635-1703) tomonidan takomillashtirildi. u 1665 yilda o’zi ixtiro qilgan mikroskopda shivit, shakarqamish, marjondaraxt (buzina) kabi o’simliklarni poya po’kagini tuzilishini tekshirib, ularni hujayra tuzilishiga ega ekanligini aniqlab, o’zining mikrografiya degan asarini e‘lon qildi. bu asarda u hujayrani sellula ya‘ni katakcha, hujra deb ataydi hujayraning kashf etilishi hujayra haqidagi ta‘limotning rivojlanishi mikroskopning kashf etilishi bilan bog’liqdir. 1609 yilda galiley tomonidan yaratilgan birinchi mikroskop qurilma linza va qo’rg’oshin naychadan iborat edi. o’simliklarning hujayraviy tuzilishi to’g’risidagi birinchi ma‘lumot gollandiyalik aka-uka (gans va zaxarius) yansenlar tomonidan 1610 yilda ixtiro etilgan. turli (1671) o’z kuzatishlar natijasida, sellyulozali po’stlar bilan m.malpigi o’simliklarda bo’shliqlar (xaltachalar yoki pufaklar) ajratilgan borligini aniqladilar. a. levenguk 1680 yilda tabiat sirlari degan asarida r. guk hujayralaridan farq …

2 / 35

ncha kengaydi va eng muhimi, hujayra tirik materiyaning asosiy elementi ekanligi ma‘lum bo’ldi. chex olimi ya.purkine 1830 yilda hujayra ichida suyuqlik borligini aniqlab, uni protoplazma deb atadi. 1931 yilda r. braun yadro hujayraning muhim va doimiy komponenti ekanligini aniqladi. shunday qilib hujayra haqidagi dastlabki ma‘lumotlar kengaydi. hujayra - yadrosi bo’lgan va hujayra qobig’i bilan o’ralgan sitoplazma massasidan iborat deb ta‘riflanadi. yadro protoplazmasini tashkil qiluvchi karioplazmadan farq qilish uchun, yadroni o’rab turuvchi protoplazmani sitoplazma deb atash boshlandi. bu kashfiyotlar tirik tabiatning hujayra tuzilishi to’g’risidagi nazariyani yaratishga asos soldi hujayraning kashf etilishi hozirgi zamon hujayra tuzilishi nazariyasi: hamma tirik mavjudotlar - o’simliklar, hayvonlar va oddiy organizmlar hujayralardan va ularning hosilalaridan tashkil topgan, degan ta‘limotni olg’a suradi. bu nazariya xix asr boshlarida mirbel (1802), lamark (1809), dyutroshe (1824), shvan va shleyden (1838) kabi olimlarning olib borgan ko’plab izlanishlari va tadqiqotlari natijasidir. bu nazariyani tugal shakllantirishda, ayniqsa, nemis olimlari: botanik m.shleyden va zoolog t.shvannlarning …

3 / 35

o’ldi. hujayraning kashf etilishi xix asrning oxirlarida sitologiya fanini boyitadigan qator kashfiyotlar qilindi. masalan, 1874 yilda chistyakov va e. strasburger (1875) tomonidan mitoz bo’linish kashf etildi. 1890 yilda valdeyer mitozning asosiy xususiyatlari, ya‘ni yadroda, ipchalar yoki xromosomalarning hosil bo’lishi va ularning yangitdan paydo bo’lishi, hujayra yadrolari o’rtasida teng taqsimlanish hodisasini tushuntirib berdi. shuningdek, 1875 yilda gerdvig kashf etgan urug’lanish hodisasi va altman, bendalar tomonidan hujayrada topilgan mitoxondriylar ham muhim ahamiyatga egadir. keyinchalik v.i. belyaev 1898 yilda birinchi bo’lib reduksion bo’linishni tasvirlab berdi va kuzatish natijalarini matbuotda e‘lon qildi. shu yili yirik rus olimi s. g. navashin tomonidan yopiq mikroskopik uzunlik birligi ob‘ektlarning kattaligini o’lchashda ishlatiladi. yorug’lik mikroskopida o’rganilayotgan mikroob‘ektning kattaligi esa mikron (mk) (millimetrning mingdan bir qismini tashkil etadigan kattalik) bilan o’lchanadi. zamonaviy linzalar bilan jihozlangan yorug’lik mikroskoplari tekshiriladigan mikroob‘ektlarni 2000 martagacha katta qilib ko’rsatadi va kattaligi 0,2 mk ga teng bo’lgan zarrachalarni ko’rish imkonini beradi. yorug’lik nurlari o’ziga xos …

4 / 35

m ortiq kattalashtirib ko’rish mumkin. elektron mikroskop bilan tekshirishlarda maxsus o’lchov birligi angstrem (å) ishlatiladi. bu birlik fizikada yorug’lik to’lqinlari va boshqa xil nurlanishlarning uzunliklarini ifodalaydi. 1 angstrem 0,0001 mk ga teng. ammo hozir biologik mikroob‘ektlarni o’lchash birligi sifatida ko’pincha nanometr (nm) ishlatiladi. 1 nm mikronning mingdan bir qismidir (1 nm 0,0001 mk). masalan tamaki mozaikasining virusining uzunligi 250 nm yoki 0,025 mk dir. hozirda zamonaviy transmissiyali, skanerlovchi elektron mikroskoplar yaratilgan o’simlik hujayrasining tuzilishi barcha tirik organizmlar hujayra tuzilishiga ko’ra ikkita katta olamga: prokariotlar va eukariotlarga bo’linadi. prokariot organizmlar bakteriyalar, ko’k-yashil (arxeyalar, suvo’tlar)da hujayraning irsiy belgilarini genoform (yunon. gen - tug’ilish, kelib chiqish, form -shakl) tashiydi. yadro moddasi hujayrada bir tekis tarqalgan bo’lib, yadro po’sti bo’lmaydi. eukariot organizmlar (o’simliklar, zamburug’lar, odam)ning hujayrasida takomillashgan hayvonlar va yadro bo’lib, moddalar almashinuvini boshqarishda hamda undagi xromosomalar irsiy belgilarni nasldan naslga o’tkazishda ishtirok etadi. eukariot organizmlarning hujayralari bir-biridan keskin farq qiladi: prokariot organizm eukariot …

5 / 35

rensiatsiyasi hujayrasida plazmalemma va ozgina erkin membranalar, mezosomalar, ribosomalar, gazli vakuolalar, turli granulalar mavjud hujayrasida ikki membranali organellalar (yadro, mitoxondriy, plastidalar) va bir membranali (endoplazmatik to’r, golji apparati, vakuola, lizosoma, sferosoma, mikrotanachalar, ribosomalar, plazmalemma) bor hujayralararo bog’lanishlar yo’q hujayralararo bog’lanishlar turlicha, o’simliklarda plazmodesmalar bilan boradi kislorodga munosabati anaerob va aerob organizmlar faqat aerob organizmlar oziqlanish usullari geterotrof va avtotrof (xemosintez va fotosintez) organizmlar geterotrof va avtotrof (fotosintez) organizmlar fotosintez pigmentlari bakteriofill, bakteriokarotin, xlorofill a, karotin, fikotsian, fikoeritrin xlorofill a, b, c, d, e, karotin, ksantofill, turli qo’shimcha pigmentlar hujayra qobig’i qobiq murein glikopeptididan tuzilgan qobiq yo’q yoki u polisaxaridlardan: sellyuloza, gemitsellyuloza, pektin va boshqa moddalaridan (xitin) tuzilgan o’simlik hujayrasining mikroskopik ko’rinishi. tuzilishi jihatidan oddiy bakteriyalarning sitoplazmasi ko’k-yashil suvo’tlar va tarkibida yadro vazifasini bajaruvchi dnk (dezoksiribonuklein kislota) uchraydi. o’simlik hujayrasining tuzilishi hujayraning eng muhim belgilaridan biri uning xilma - xilligi va o’xshashligi hisoblanadi. sitoplazma va yadro hujayraning asosiy elementlaridir. o’simlik hujayrasida …

Want to read more?

Download all 35 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hujayra haqida taqdimot"

презентация powerpoint mavzu: hujayra asosiy savollar hujayraning kashf etilishi hujayrani o’rganish usullari o’simlik hujayrasining tuzilishi yadro va hujayraning bo’linishi haqiqiy optik ko’zguli mikroskop mayda, skopea-ko’raman) keyin (yunon. mikros-kichik, kelib chiqqan. optik mikroskop angliyalik olim robert guk (1635-1703) tomonidan takomillashtirildi. u 1665 yilda o’zi ixtiro qilgan mikroskopda shivit, shakarqamish, marjondaraxt (buzina) kabi o’simliklarni poya po’kagini tuzilishini tekshirib, ularni hujayra tuzilishiga ega ekanligini aniqlab, o’zining mikrografiya degan asarini e‘lon qildi. bu asarda u hujayrani sellula ya‘ni katakcha, hujra deb ataydi hujayraning kashf etilishi hujayra haqidagi ta‘limotning rivojlanishi mikroskopning kashf etilishi bilan bog’liqdir. 1609 yilda gal...

This file contains 35 pages in PPTX format (5.4 MB). To download "hujayra haqida taqdimot", click the Telegram button on the left.

Tags: hujayra haqida taqdimot PPTX 35 pages Free download Telegram