o‘zbek xalq amaliy san‘ati va yog‘och o‘ymakorligi rivojlanish bosqichlari

PDF 11 pages 609.3 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 609.3 KB

File type PDF

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

central asian research journal for interdisciplinary studies (carjis) central asian research journal for interdisciplinary studies (carjis) issn (online): 2181-2454 volume 2 | issue 5 | may, 2022 | sjif: 5,965 | uif: 7,6 | isra: jif 1.947 | google scholar | www.carjis.org doi: 10.24412/2181-2454-2022-5-319-329 e-mail: carjisor@gmail.com 319 o‘zbek xalq amaliy san’atini tashkil topishi va tarixiy rivojlanish bosqichlari murad absamatovich rasulov nizomiy nomidagi toshkent davlat pedagogika universiteti ―tasviriy san‘at‖ kafedrasi dotsent v.b. annotatsiya ushbu maqolada o‗zbek xalq amaliy san‘atning tarixiy kelib chiqishi insoniyatning bolalik davriga borib taqalishi va bashariyat ulg‗ayib borgan sari amaliy san‘at ham yuksala bordi. yashash uchun kurash mavjud ekan, yaxshi yashash uchun extiyoj kuchayib borish jarayonida qo‗l mehnatidan aqliy mehnat ajralib chiqa boshladi. ov qurollari, uy-ro‗zg‗or buyumlariga bo‗lgan extiyoj kuchayib bordi. avvalo tosh o‗ymakorligi, suyak o‗ymakorligi, keyinchalik esa yog‗och o‗ymakorligi ham sekin astalik bilan o‗z rivojini topganligi xaqida so‗z boradi. kalit so‘zlar: arxeologik, professional, monumental, astranomiya, trigonometriya, arxitektura, …

2 / 11

ing yil muqaddam san‘atning bu turini yaxshigina rivoj topganligini olimlarimiz o‗z izlanishlarining mahsuli sifatida isbot etib berishdi. xali-xanuz bunday noyob topilmalar nafaqat surxon voxasida, balki samarkand, buxoro, xiva, shaxrisabz, farg‗ona vodiysidagi sux va boshka qadimiy shahar, qishloqlaridan v-vi asrlarga tegishli bo‗lgan san‘at asarlari topilmokda. samoniylar davrida amaliy bezak san‘ati, ayniqsa kulolchilik, shishasozlik va yog‗och o‗ymakorligi, rivojlandi. monumental central asian research journal for interdisciplinary studies (carjis) issn (online): 2181-2454 volume 2 | issue 5 | may, 2022 | sjif: 5,965 | uif: 7,6 | isra: jif 1.947 | google scholar | www.carjis.org doi: 10.24412/2181-2454-2022-5-319-329 e-mail: carjisor@gmail.com 320 me‘morchilikka katta e‘tibor berildi, turar joylar, hunarmandchilik ustaxonalarida, saroylar, ma‘muriy binolar, savdo rastalari, hammomlar, madrasalar qurildi. qurilishda asosan pishiq g‗ishtdan foydalanildi, ba‘zan bino devori xom g‗ishtdan, tomi- gumbaz pishiq g‗ishtdan ishlandi. binolar ko‗rkam va chidamli bo‗lishiga e‘tibor qaratildi, bor ilm va kuchlarini safarbar etdi. adabiyotlar tahlili va metodologiya somoniylar maqbarasi planidan tortib, hajmiy tuzilishigacha …

3 / 11

etriya doimo memorlar e‘tiborida bo‗lgan. vii – viii asirlarning boshlariga kelib ko‗shk, qo‗rg‗onlar, shaharlarga ibordatxonalar va saroylar qurildi. bu davrda yog‗och va ganch o‗ymakorligi yanada rivoj topdi, devoriy rasmlar rang – barang bo‗lishiga e‘tibor qaratildi, buni afrasiyob, varaxsha va yumoloq tepa singari madaniy yodgorlikldarimiz misolida ham ko‗rishimiz mumkin. bu kabi san‘at asarlari, sug‗diylar madaniyati bizga, o‗sha davrlarda jumhuriyatimiz hudidida yashagan xalqlar qo‗shni halqlar bilan savdo – sotiq olib borgan, bu esa bizga qo‗shni xalqlar bilan ham madaniy aloqada bo‗lgan deyish imkonini beradi. arablar vii – viii asrlarda ibodatxonalarni, tasviriy san‘at asarlarini yo‗q qilib tashladilar. natijada salkam bir asr tushkunlik xukm surdi. «arablar o‗rta osiyoni zab etkunlariga qadar mahalliy xalq ma‘budalari topilgan. har bir xonodonning jamoada tutgan o‗rni va boyligiga qarab, o‗z ma‘budasi (xudosi) bo‗lgan. odatda bu ma‘buda eshik tepasiga qo‗yilgan. xonodon sohibi mavridi bilan yog‗ochdan o‗yilgan yangi ma‘budani xarid qilib, almashtirib turgan. bunday jarayon yog‗och o‗ymakorligi san‘ati qamiy bo‗lganligidan dalolat …

4 / 11

buxaroning moh bozoridagi ibodatxonani olib ko‗rishimiz mumkin. nihoyat arxitektura va amaliy bezak san‘atida, hunarmandchilikning turli sohalarida jonlanish boshlandi. 862 yilda al –mantasir va fotiddin so‗ng ruxoniylar fatvosi bilan «amir al– ma‘man»ga atab maqbara bunyod qilindi. so‗ng sharqning islom tarqalgan boshqa mamlakatlarida ham shu kabi yodgorliklari qurdirish rasm bo‗ldi. ix – x asrlarda qurilgan, buxoradagi samoniylar maqbarasi ham shular jumlasidandir. bu maqbara o‗rta sharqdagi eng qadimiy maqbaralardan birinchi bo‗lsa, ikkinchisi esa biz yuqorida qayd qilib o‗tgan samarqand tog‗larida joylashgan tim qishlog‗idagi turli naqsh – nigorlar bilan bezab ishlangan «arab ota» – «arab – al ma‘man» «arablar xomiysi» maqbarasidir. islom dini tirik mavjudotlarni tasvirlashni qat‘iy ma‘n etgani tufayli tasviriy san‘at rivojiga imkon beradi, faqat amaliy bezak san‘ati rivoj topdi. masjid, maqbara, saroy, madrasalar turli tuman naqshu – nigorlar bilan bezatila boshladi. viii – ix asrlarda ayniqsa buxoroda badiy hunarmandchilik keng – ko‗lamda rivoj topib bordi. ix – x asrlardan girih san‘ati yuksaldi. …

5 / 11

osiyodagi buxoro, samarqand, urganch, balx va mavr kabi bir qator shaharlar chingizxon boshchilik qilgan mo‗g‗il bosqinchilari tomonidan ostin – ustin qilib tashlandi. central asian research journal for interdisciplinary studies (carjis) issn (online): 2181-2454 volume 2 | issue 5 | may, 2022 | sjif: 5,965 | uif: 7,6 | isra: jif 1.947 | google scholar | www.carjis.org doi: 10.24412/2181-2454-2022-5-319-329 e-mail: carjisor@gmail.com 322 bu vayrongarchiliklarga xiv asrning ikkinchi yarmida oqsoq johongir amir temur o‗rta osiyo xalqlarini birlashtirish orqali, chek qo‗ydi va halqimizning madaniyati, san‘ati, shu jumladan, yog‗och o‗ymakorligining rivojiga o‗zi qurdirgan obidalari, asar va atiqalari bilan hissa qo‗shdi. samarqandga yirik – yirik san‘atkorlar, shoiru-ulomalarni, hunarmandu – ustalarni to‗plab, ko‗plab jome masjidlari, madrasalar, xonaqohlar, saroylar va boshqa ulkan inshoatlar qurdirdi. amir temur vafotidan so‗ng temuriylar o‗rtasida bo‗lgan o‗zaro to‗qnashuvlar tufayli madaniyat rivojiga salbiy ta‘sirini o‗tkazdi. muhokama xvi asrda arxitektura inshoatlarining ko‗rinishi yanada takomillashdi, ko‗plab jamoat binolari, karvonsaroylar, ko‗priklar, sardobalar, shaharlarda hammom, tim va …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek xalq amaliy san‘ati va yog‘och o‘ymakorligi rivojlanish bosqichlari"

central asian research journal for interdisciplinary studies (carjis) central asian research journal for interdisciplinary studies (carjis) issn (online): 2181-2454 volume 2 | issue 5 | may, 2022 | sjif: 5,965 | uif: 7,6 | isra: jif 1.947 | google scholar | www.carjis.org doi: 10.24412/2181-2454-2022-5-319-329 e-mail: carjisor@gmail.com 319 o‘zbek xalq amaliy san’atini tashkil topishi va tarixiy rivojlanish bosqichlari murad absamatovich rasulov nizomiy nomidagi toshkent davlat pedagogika universiteti ―tasviriy san‘at‖ kafedrasi dotsent v.b. annotatsiya ushbu maqolada o‗zbek xalq amaliy san‘atning tarixiy kelib chiqishi insoniyatning bolalik davriga borib taqalishi va bashariyat ulg‗ayib borgan sari amaliy san‘at ham yuksala bordi. yashash uchun kurash mavjud ekan, yaxshi yashash uchun ext...

This file contains 11 pages in PDF format (609.3 KB). To download "o‘zbek xalq amaliy san‘ati va yog‘och o‘ymakorligi rivojlanish bosqichlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek xalq amaliy san‘ati va y… PDF 11 pages Free download Telegram